Antibiotica

Medische encyclopedie

Een groep medicijnen die vooral wordt gebruikt bij infecties door bacteriën

Naar boven

Veelgebruikte medicijnen

Penicilline

  • amoxicilline
  • amoxicilline/clavulaanzuur
  • ampicilline
  • fenoxymethylpenicilline
  • penicilline-G (benzylpenicilline)V

Cefalosporinen

  • cefaclor
  • cefalexine
  • cefazoline
  • cefotaxim
  • ceftazidim
  • cefuroxim

Macroliden

  • azitromycine
  • claritromycine
  • erytromycine

Tetracyclinen

  • doxycycline
  • minocycline
  • tetracycline

Aminoglycosiden

  • amikacine
  • gentamicine
  • netilmicine
  • tobramycine

Sulfonamiden

  • co-trimoxazol

Chinolonen

  • ciprofloxacine
  • levofloxacine
  • moxifloxacine
  • norfloxacine
  • ofloxacine

Overige antibiotica

  • chlooramfenicol
  • clindamycine
  • imipenem/cilastatine
  • linezolid
  • metronidazol
  • teicoplanine
  • trimethoprim
  • vancomycine

Antibiotica behoren tot de meest voorgeschreven geneesmiddelen ter wereld. Ze dienen voor de behandeling en soms ook voor de preventie van bacteriële infecties. Ze doen hun werk ofwel door de bacteriën direct te doden, ofwel door te voorkomen dat deze zich vermeerderen, zodat het eigen immuunsysteem van het lichaam de overblijvende bacteriën goed aankan. Wereldwijd is er echter een sterke toename te zien van resistentie tegen antibiotica. Dit is een punt van grote zorg. Dit is in Nederland, door een strikt antibioticabeleid, overigens veel minder problematisch dan in veel andere landen.

Antibiotica worden ingedeeld in groepen, zoals penicillinen, cefalosporinen en tetracyclinen, naargelang hun samenstelling en hun werkingsmechanisme. Een van de meest voorgeschreven groepen is die van de penicillinen (zie Zo werken penicillinen, hierboven). Sommige antibiotica zijn werkzaam tegen meerdere soorten bacteriën: de zogeheten breedspectrumantibiotica. Andere helpen 'gericht' tegen één of twee soorten bacteriën en heten smalspectrumantibiotica.

Naar boven

Toepassing

Antibiotica worden meestal gebruikt voor een behandeling van (nog) beperkte infecties, zoals een luchtweg- of blaasontsteking. Ze kunnen ook worden ingezet bij grotere infecties, zoals septische shock (Bloedvergiftiging (sepsis)) of bacteriële hersenvliesontsteking (Meningitis/ hersenvliesontsteking).

In sommige gevallen wordt gedurende langere tijd met lage doses antibiotica behandeld, namelijk om infecties te voorkomen bij mensen met een verminderde weerstand, zoals hiv-geïnfecteerden of aidspatiënten (Hiv-infectie en aids) of bij mensen die immunosuppressiva (Immunosuppressiva) gebruiken.

Naar boven

Hoe worden ze gebruikt?

De meeste bacteriële infecties worden behandeld met antibiotica in tabletvorm. Oog- en oorinfecties worden vaak behandeld met antibioticadruppels (zie Medicijnen voor oog- en ooraandoeningen Geneesmiddelen bij oog-/oorziekten). Bij huidinfecties kunnen antibiotica worden toegepast die in een zalf zitten. Bij ernstige infecties, wanneer onmiddellijk een hoge dosis vereist is, kunnen antibiotica worden toegediend door middel van een infuus.

Bij een bacteriële infectie zal de huisarts meestal een antibioticum voorschrijven dat specifiek tegen de bacterie werkt die waarschijnlijk de infectie veroorzaakt. Bij sommige aandoeningen moet de arts een onderzoek uitvoeren om die bacterie aan te tonen (een kweek), zoals bij een nierbekkenontsteking (Longontsteking) of bij een wondinfectie. Meestal zal dan worden behandeld met een breedspectrumantibioticum, totdat het resultaat van de test er is en het juiste smalspectrumantibioticum kan worden gekozen. Soms worden meerdere antibiotica tegelijk ingezet, om de kans te verkleinen dat de bacterie resistent wordt, bijvoorbeeld bij tuberculose (Geneesmiddelen tegen tuberculose). Wie antibiotica slikt, moet de kuur altijd afmaken, ook als de klachten snel over zijn. Blijf zo lang slikken als de arts heeft gezegd dat nodig was, om zeker te zijn dat de infectie helemaal weg is.

Antibiotica zijn alleen verkrijgbaar op recept. Het soort antibioticum dat iemand mag slikken, kan beperkt zijn bij zwangerschap, allergie voor bepaalde stoffen, een niet-optimale lever- of nierfunctie of het gebruik van andere medicijnen die de werking van bepaalde antibiotica kunnen beïnvloeden of andersom.

Naar boven

Bijwerkingen

Antibiotica hebben doorgaans geen ernstige bijwerkingen. De meest voorkomende bijwerking is diarree, maar is meestal niet ernstig. Antibiotica kunnen de verhouding verstoren tussen 'gezonde' bacteriën en de schimmels in de darm. In een aantal gevallen doodt een antibioticum ook darmbacteriën die de groei van andere ziekteverwekkers in de darmen tegengaan. In zeldzame gevallen wordt hierdoor de (soms ernstige) ziekte pseudomembraneuze colitis veroorzaakt, waarbij diarree en hevige uitdrogingsverschijnselen kunnen ontstaan.

Penicillinen kunnen als bijwerkingen huidirritaties geven en in zeldzame gevallen een levensbedreigende allergische reactie, anafylaxie genaamd (Anafylaxie). Dit komt vaker voor bij toediening via een injectie en het gebeurt meestal bij mensen die al eerder een lichte allergische reactie hebben gehad op een penicillinesoort. Als iemand allergisch is voor één soort penicilline, is het goed mogelijk dat hij dat ook is voor andere soorten uit de penicillinegroep. Bovendien is ongeveer één op de tien mensen die allergisch zijn voor penicilline, dat ook voor cefalosporinen. Als u allergisch reageert, bijvoorbeeld als u moeite met ademhalen krijgt of jeukende uitslag heeft, stop dan met het medicijn en ga direct naar de huisarts. Wie in het verleden zo'n reactie heeft gehad, moet een behandelend arts daarover informeren.

Tetracyclinen kunnen schadelijk zijn voor tanden en botten in de groei. Daarom worden ze niet voorgeschreven aan kleine kinderen en zwangere vrouwen. In zeldzame gevallen veroorzaken aminoglycosiden schade aan de nieren, ernstige huiduitslag en gehoor- en evenwichtsstoornissen. Bij gebruik van tetracyclinen zoals doxycycline moet voorzichtigheid worden betracht bij blootstelling aan fel zonlicht.

Chinolonen veroorzaken soms stuiptrekkingen en moeten dus worden gemeden bij epilepsie. Tevens is men terughoudend bij kinderen omdat ze theoretisch schade kunnen berokkenen aan groeiende pezen en gewrichten.

Sulfonamiden hebben soms ernstige bijwerkingen zoals huiduitslag en nierschade.

Naar boven

Andere artikelen over geneesmiddelen tegen infecties en parasieten

Naar boven

Tekst: © Dorling Kindersley Ltd., 2003
Vertaling en bewerking: © Kosmos-Z&K Uitgevers b.v., 2006