Corticosteroïden

Medische encyclopedie

Middelen afgeleid van het natuurlijke bijnierschorshormoon hydrocortison (cortisol)

Naar boven

Veelgebruikte middelen

  • beclomethason
  • betamethason
  • dexamethason
  • fludrocortison
  • fluticason
  • (hydro)cortison
  • (methyl)prednisolon en prednison
  • triamcinolon

De corticosteroïden zijn verwant aan de door het lichaam geproduceerde bijnierschorshormonen. Zij worden het meest toegepast bij ontstekingen in gewrichten, de luchtwegen, de huid, het spijsverteringskanaal, de ogen en oren. Ook worden zij voorgeschreven als het lichaam zelf niet of niet voldoende in staat is corticosteroïden te produceren en bij transplantatiechirurgie.

Naar boven

Werking

Corticosteroïden remmen ontstekingsreacties en werken bloedvatvernauwend. Hierdoor wordt de ophoping van ontstekingsvocht (oedeem) geremd. Verder wordt het immuunsysteem onderdrukt door de productie en de effectiviteit van een bepaald soort witte bloedlichaampjes te verminderen. Hierop berust de toepassing bij standaardbehandeling van verschillende soorten bloedkanker.

Naar boven

Gebruik

Corticosteroïden worden op verschillende manieren toegediend. Zo kunnen zij worden ingespoten in een gewricht of bij een pees om de daar aanwezige pijn te verlichten (zie Lokaal werkende corticosteroïden). Voorbeelden hiervan zijn een tennisarm en een golferselleboog. Vanwege de bijwerkingen mogen deze injecties niet te vaak worden herhaald. Ook bij de ziekte van Addison en bij hevige allergische reacties(zie anafylaxie, Anafylaxie) worden ze als injectie toegediend.

Bij jeuk en ontstekingen van de huid kunnen zalven of crèmes met corticosteroïden worden voorgeschreven. Bij ernstige reumatoïde artritis en bij aandoeningen van de luchtwegen zoals astma, sarcoïdose en interstitiële fibrose worden corticosteroïden oraal gegeven. Ook na transplantatiechirurgie (zie Immunosuppressoren) en bij de ziekte van Addison worden zij oraal gebruikt. Om astma-aanvallen te voorkomen worden corticosteroïden via een inhalator of spray geïnhaleerd (Corticosteroïden bij aandoeningen van de luchtwegen).

Naar boven

Bijwerkingen

Bij kortdurend gebruik hebben corticosteroïden niet veel bijwerkingen. Ook bij de therapie voor de ziekte van Addison (Ziekte van Addison) treden, mits juist gedoseerd, nauwelijks bijwerkingen op, omdat de middelen hierbij een tekort aan lichaamseigen hormoon aanvullen. Echter, bij andere aandoeningen zullen artsen niet gauw corticosteroïden voor langere tijd voorschrijven. Zo worden injecties met corticosteroïden in gewrichten meestal niet vaker dan twee keer per jaar gegeven. Langdurig gebruik van crèmes en zalven met corticosteroïden geeft huidbeschadigingen; de huid wordt dunner en zwakker, gaat rimpelen en verliest haar pigment. Bij langdurig oraal gebruik ontstaan vaak een ‘vollemaansgezicht’, acne en vetophopingen op de romp met een neiging gemakkelijk blauwe plekken te krijgen (zie Syndroom van Cushing). Ook kan de bloeddruk stijgen, kunnen gezwollen enkels ontstaan en treden soms stemmingsveranderingen op. De middelen vertragen de groei en ontwikkeling van kinderen en kunnen botontkalking veroorzaken. Zij onderdrukken ook de werking van het immuunsysteem, waardoor de bevattelijkheid voor infecties wordt vergroot.

Ook bij inhalatie kunnen bovengenoemde bijwerkingen optreden, zij het in mindere mate. Het langdurig en in hoge dosering toedienen van corticosteroïden heeft tot gevolg dat het lichaam zelf minder corticosteroïden gaat produceren en op den duur zelfs zijn vermogen om dat te doen verliest. Plotseling stoppen met de therapie kan dan ook leiden tot shock. Wanneer u deze geneesmiddelen voor langere tijd gebruikt, is het verstandig een medicijnkaart bij u te dragen, waarop uw medicatie staat genoteerd.

Naar boven

Andere artikelen over geneesmiddelen voor de hormoonhuishouding en de stofwisseling

Naar boven

Tekst: © Dorling Kindersley Ltd., 2003
Vertaling en bewerking: © Kosmos-Z&K Uitgevers b.v., 2006