kiesBeter.nl - Medische Informatie, Meningitis/ hersenvliesontsteking

Meningitis/ hersenvliesontsteking

De oorzaken
De behandeling
De symptomen
De prognose
Is het te voorkomen?
Risicofactoren
Andere artikelen over aandoeningen van hersenen en ruggenmerg

Ontsteking van de hersenvliezen, de vliezen die hersenen en ruggenmerg bedekken, door een infectie

Bij meningitis (hersenvliesontsteking, nekkramp)zijn de hersenvliezen ontstoken. Dit zijn de vliezen die de hersenen en het ruggenmerg bedekken. De oorzaak van hersenvliesontsteking is meestal een virale of bacteriële infectie. De virale vorm komt meer voor en is meestal niet zo ernstig als de bacteriële. De laatste kan levensbedreigend zijn. Beide vormen kunnen op iedere leeftijd optreden, maar bacteriële hersenvliesontsteking komt het meest voor bij kinderen (zie Hiv-infectie en aids).

Soms volgt een bacteriële infectie op hoofdletsel of is het een gevolg van een ernstige aantasting van het afweersysteem. Ook alcoholisten behoren tot de risicogroep. Een enkele keer is een schimmel de oorzaak, vooral bij een ernstig verzwakt afweersysteem.

Naar boven

De oorzaken

Veel virussen kunnen hersenvliesontsteking veroorzaken. De meest voorkomende verwekkers zijn enterovirussen, zoals het Coxsackievirus, dat een zere keel en diarree kan veroorzaken, en minder vaak het bofvirus (Bof). Virale hersenvliesontsteking komt voor in kleine epidemieën, vooral in de zomer.

Bacteriële hersenvliesontsteking treedt meestal op bij een tevoren gezond kind, zonder dat duidelijk wordt waar het vandaan komt. Minder vaak is de ziekte het gevolg van een infectie elders in het lichaam die zich via het bloed naar de hersenen verspreidt. De bacterie Streptococcus pneumoniae (streptokok) kan bijvoorbeeld van de longen naar de hersenen gaan. Ook de bacterie Neisseria meningitidis (meningokok)veroorzaakt hersenvliesontsteking. Er zijn drie typen van deze bacterie. Type B komt het meeste in de VS en West-Europa voor, terwijl typen A en C epidemieën in Zuid-Amerika en Afrika hebben veroorzaakt. Veel mensen hebben meningokokken achter in hun keel, maar slechts weinigen krijgen hersenvliesontsteking. Ook de tuberculosebacterie kan de hersenvliezen infecteren.

Er kunnen kleine epidemieën van bacteriële hersenvliesontsteking voorkomen, vooral op scholen en in de winter.

Mensen met een verzwakt afweersysteem door een ziekte of een bepaalde behandeling, zoals mensen met hiv of mensen die chemotherapie krijgen, hebben een verhoogde kans op hersenvliesontsteking.

Omdat veel van deze symptomen op die van griep lijken, is de ziekte vaak niet meteen te herkennen. Vooral bij een bacteriële hersenvliesontsteking is snel behandelen noodzaak. Anders kunnen toevallen optreden, bewusteloosheid en bij risicogroepen (kinderen, ouderen)zelfs de dood. In sommige gevallen verzamelt zich plaatselijk pus (zie Hersenabces, Hersenabces), wat tot druk op het ernaast liggende weefsel leidt.

Naar boven

De behandeling

Als hersenvliesontsteking wordt vermoed, is onmiddellijke ziekenhuisopname nodig. Er worden bloed en ruggenmergvocht afgenomen en op infecties onderzocht (zie Lumbaalpunctie, Ruggenprik (lumbaalpunctie) (onderzoek)). Er worden onmiddellijk intraveneus antibiotica gegeven. Er kan een CT-scan of MRI worden gemaakt om op de aanwezigheid van een hersenabces te controleren.

Als uit de lumbaalpunctie hersenvliesontsteking blijkt, worden er nog ongeveer twee weken lang antibiotica gegeven.

Bij bacteriële hersenvliesontsteking is vaak opname op de intensive care nodig. Intraveneus vocht en anti-epileptica kunnen nodig zijn.

Voor virale hersenvliesontsteking is geen specifieke behandeling. Als bacteriële hersenvliesontsteking is uitgesloten, kan een patiënt met virale hersenvliesontsteking meestal naar huis. De klachten kunnen worden verlicht met pijnstillers (Analgetica). Door schimmel veroorzaakte hersenvliesontsteking wordt in het ziekenhuis behandeld met intraveneuze medicijnen tegen schimmels (zie Antimycotica).

Naar boven

De symptomen

Aanvankelijk kan hersenvliesontsteking vage griepachtige klachten geven, zoals koorts en pijn. Vervolgens worden de symptomen erger. Ze zijn het hevigst bij bacteriële hersenvliesontsteking en kunnen zich daarbij binnen enkele uren ontwikkelen. De verschijnselen bij virale hersenvliesontsteking ontstaan in enkele dagen, terwijl het bij hersenvliesontsteking door een schimmel of tuberculose weken kan duren.

De belangrijkste symptomen zijn:

zware hoofdpijn;
koorts, algemeen ziek;
keelpijn;
stijve nek (de kin op de borst buigen is erg pijnlijk of zelfs onmogelijk);
niet tegen fel licht kunnen;
misselijkheid en overgeven;

bij meningokokkenmeningitis verschijnen vaak roodpaarse plekken op de huid (ter grootte van een speldenknop tot grote vlekken), die niet verdwijnen als erop wordt gedrukt.

Huidafwijkingen door meningokokken: Bij meningokokkenmeningitis veroorzaken bacteriën in het bloed donkerrode of paarse plekken op de huid die niet verdwijnen als erop wordt gedrukt.

Naar boven

De prognose

Virale hersenvliesontsteking is meestal binnen een tot twee weken over. Bij bacteriële hersenvliesontsteking kan volledig herstel weken tot maanden duren. Soms blijven er afwijkingen bestaan, zoals doofheid of geheugenverlies door beschadiging van een deel van de hersenen. Ongeveer 10 procent van de mensen met bacteriële hersenvliesontsteking overlijdt. Dit gebeurt het meest bij kinderen en ouderen.

Naar boven

Is het te voorkomen?

Gezinsleden van iemand met meningokokkenmeningitis kunnen als voorzorgsmaatregel antibiotica krijgen. Hiermee wordt voorkomen dat bacteriën vanuit de keel anderen besmetten. Kinderen worden tegenwoordig ingeënt tegen Haemophilus influenzae type B, een belangrijke veroorzaker van hersenvliesontsteking bij kinderen.

Mensen die naar gebieden met een hoog risico reizen, bijvoorbeeld Afrika, kunnen tegen meningokokken type C worden ingeënt. In Nederland worden kinderen standaard tegen meningokokken C ingeënt.

Naar boven