Q-koorts is een ziekte die van dieren (vooral geiten of schapen) op mensen wordt overgedragen. Voor 2007 kwam Q-koorts slechts af en toe voor, maar het aantal meldingen van Q-koorts is sinds 2007 drastisch gestegen. In dit dossier vindt u antwoorden op veelgestelde vragen over Q-koorts.
naar boven
Q-koorts is een ziekte die wordt veroorzaakt door een bacterie (Coxiella burnetii). De ziekte verloopt vaak zonder, of met alleen milde klachten, maar kan soms ook ernstiger verlopen. Q-koorts is een zoönose. Dat betekent dat de ziekte kan worden overgedragen van dieren op mensen. Q-koorts kan niet van mens op mens overgedragen worden.
Q-koorts kwam in Nederland vóór 2007 slechts af en toe voor. Jaarlijks werden gemiddeld 15 mensen met deze ziekte gemeld. Sinds 2007 is het aantal meldingen van Q-koorts gestegen. Het begon in 2007 met een uitbraak in Noord-Brabant van circa 190 ziektegevallen. In 2008 waren dat er ongeveer 1000 in een groter gebied in Noord-Brabant en Zuid-Gelderland. Het actuele aantal ziektegevallen vindt u op de site van het RIVM.
naar boven
De ziekte wordt meestal overgebracht op de mens door besmet fijnstof dat wordt ingeademd. Geïnfecteerde dieren zijn meestal niet ziek, maar het kan vooral bij geiten miskramen en vroeggeboortes veroorzaken. De urine, ontlasting, melk, moederkoek, vruchtvliezen en het vruchtwater van geïnfecteerde dieren is besmettelijk. Vooral tijdens een miskraam of geboorte vindt veel uitscheiding van de bacterie plaats. De bacterie kan lang (maanden tot jaren) overleven in stof of zand. Door verwaaiing kan de bacterie in de lucht komen. Op die manier kan de bacterie afhankelijk van de weersomstandigheden tot enkele kilometers verspreid worden.
Het drinken van besmette rauwe melk of het eten van rauwmelkse producten zou ook een bron van besmetting kunnen zijn. Tot op heden zijn er echter geen aanwijzingen dat er door consumptie van deze producten mensen in Nederland ziek zijn geworden.
naar boven
De meeste besmettingen verlopen zonder dat je het merkt of als een milde griep. Bij een ernstiger verloop begint de ziekte meestal acuut met heftige hoofdpijn en hoge koorts. Daarbij kunnen koude rillingen, spierpijn, misselijkheid en braken, een longontsteking en pijn op de borst voorkomen. Wanneer er ziekteverschijnselen optreden gebeurt dat gemiddeld twee tot drie weken na besmetting.
Naast de acute vorm bestaat er ook een zeldzame chronische vorm van Q-koorts. Dit is meestal een ontsteking van de hartkleppen. Dit komt soms voor bij patiënten met een verminderde weerstand of met al bestaande hartklepafwijkingen.
Als iemand besmet is geweest met Q-koorts ontstaat een langdurige bescherming. Men kan wel opnieuw besmet raken maar wordt er niet meer ziek van.
Patiënten met Q-koorts of mensen die contact hebben gehad met een patiënt met Q-koorts mogen gewoon naar werk of school omdat Q-koorts niet van mens op mens overdraagbaar is.
naar boven
Meestal geneest Q-koorts spontaan na een à twee weken. Soms is het nodig om te behandelen met een antibioticakuur. De behandeling duurt drie weken. Als er sprake is van de zeldzame chronische vorm van Q-koorts duurt de behandeling lang (soms jaren).
naar boven
Mensen die veel met vee in aanraking komen, zoals veehouders, dierenartsen, slachthuispersoneel en laboratoriummedewerkers lopen het meeste risico op besmetting. De kans om met Q-koorts besmet te raken is daarbuiten voor iedereen hetzelfde. De kans om ziek te worden na een besmetting is groter voor mensen met een verminderde weerstand (bijvoorbeeld door transplantatie, kanker, chronische nierziekte of zwangerschap). Heel zelden ontstaat er een chronische infectie. Dat komt vooral voor bij mensen met een hartklepafwijking.
naar boven
De bacterie wordt vooral door schapen en geiten overgedragen. Daarom is het belangrijk om handen te wassen na contact met deze dieren. Vermijd ook het drinken van rauwe melk en het eten van rauwmelkse producten. Omdat de bacterie door besmette dieren in grote hoeveelheden in de omgeving wordt gebracht en dan als besmette stofdeeltjes over grote afstand kan worden verspreid biedt geen enkele maatregel 100% bescherming.
Aangezien Q-koorts ook een beroepsziekte is (veehouders, slachthuismedewerkers, medewerkers van wol- en lederbedrijven), zijn er maatregelen genomen om de ziekte te voorkomen voor deze groep. Alle melkgeitenbedrijven in Nederland moeten goede hygiëne- en beschermingsmaatregelen nemen. Bedrijven met abortusproblemen onder de veestapel wordt afgeraden om publieksactiviteiten zoals ‘open dagen’ te organiseren.
Aan zwangere vrouwen wordt het advies gegeven om contact met schapen en geiten te vermijden tijdens, en een paar weken na het lammeren, zeker als er zich bij het lammeren problemen hebben voorgedaan. Zwangere vrouwen die ziek zijn met koorts, hoofdpijn en longklachten, kunnen bij de huisarts nagaan of er sprake is van Q-koorts. Zonodig kan de huisarts antibiotica voorschrijven.
Mensen met een verminderde weerstand of een hartklepafwijking hebben net zoveel kans als anderen om besmet te worden, maar kunnen er eerder ziek van worden. Let daarom goed op klachten die kunnen passen bij Q-koorts (hoesten en koorts) en ga met deze klachten op tijd naar de huisarts.
Er is in Nederland geen vaccin voor mensen beschikbaar.
naar boven
Mensen die ernstig ziek zijn met koorts wordt aangeraden naar de huisarts te gaan. De huisarts kan beslissen of nader bloedonderzoek nodig is en bepalen of er inderdaad sprake is van Q-koorts. Meestal geneest Q-koorts spontaan na een à twee weken. Soms zal de huisarts antibiotica voorschrijven.
Wanneer Q-koorts is vastgesteld neemt de GGD contact op met de patiënt en gaat na waar de besmetting mogelijk heeft plaatsgevonden (contact met dieren of uitscheidingsproducten van die dieren). Patiënten met Q-koorts of mensen die contact hebben gehad met een patiënt met Q-koorts mogen gewoon naar werk of school omdat Q-koorts niet van mens tot mens overdraagbaar is.
naar boven
Wilt u meer informatie over Q-koorts? Het RIVM heeft een uitgebreide themasite over deze ziekte. Hier vindt u onder meer antwoorden op een groot aantal veelgestelde vragen over:
naar boven