Een teek kan de ziekte van Lyme veroorzaken. Met simpele maatregelen kunt u dit voorkomen.
Teken zijn kleine beestjes die eruit zien als bruinzwarte spinnetjes. Ze zijn maximaal 3 millimeter groot. Het zijn kleine parasieten die zich vastbijten in de huid van mens of dier. Ze zuigen zich dan vol met bloed. Door het bloed zuigen zwelt de teek op tot een soort van bolletje. Een volgezogen teek kan soms wel een doorsnede van 1 centimeter hebben. Een tekenbeet is meestal onschuldig, maar kán u ziek maken als de teek lang op uw huid zit.
naar boven
Teken komen in het hele land voor. Ze leven in hoog gras en struiken. Van daaruit klimmen ze op de huid of kleren van de mensen die er lopen. Uit onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de Wageningen Universiteit blijkt dat teken vooral in duinen en bosgebieden voorkomen. In die gebieden zijn ook de meeste teken te vinden die besmet zijn met de bacterie Borrelia burgdorferi, die bij de mens de ziekte van Lyme veroorzaakt.
naar boven
Teken zijn er het hele jaar door. Zodra de temperatuur boven de 8 tot 10 °C komt, kunnen ze actief worden. Soms zelfs al als het warmer is dan 5 °C. De meeste mensen worden gebeten in de periode van maart tot en met oktober.
Het is verstandig om tijdens en na een wandeling door de natuur de huid en kleding te controleren op teken. Controleer vooral op plekken waar de huid dun en vochtig is, zoals in liezen, knieholten, oksels en op de buik.
naar boven
In 2005 gingen ongeveer 73.000 mensen met een tekenbeet naar de huisarts. Maar het werkelijke aantal tekenbeten ligt hoger. Eerdere schattingen wezen uit dat jaarlijks ruim een miljoen Nederlanders een tekenbeet oplopen.
naar boven
Dat hangt heel erg van het gebied en de begroeiing af. Er zijn nog niet veel gebieden in Nederland onderzocht. Uit onderzoek door het RIVM, van 2000 tot 2004, bleek het percentage teken dat met de borreliabacterie was besmet, te schommelen tussen 0,8% en 11,5%. Uit ander onderzoek blijkt dat in bepaalde gebieden 30 tot 50% van de teken besmet zijn.
naar boven
De ziekte van Lyme wordt veroorzaakt door de beet van een teek die is besmet met een bacterie, Borrelia burgdorferi genaamd. Het is een infectieziekte die in een vroeg stadium meestal goed is te behandelen met antibiotica.
De eerste verschijnselen van een besmetting na een tekenbeet zijn rode, ringvormige uitslag rond de plek van de beet en griepachtige klachten of koorts, hoofdpijn en gewrichtspijn. Het is verstandig om in die gevallen zo snel mogelijk naar de huisarts te gaan.
In de ernstigste gevallen kan de ziekte maanden of jaren later leiden tot chronische huidaandoeningen, verlamming van de gezichtsspieren, hartritmestoornissen en ernstige loopstoornissen.
naar boven
We weten niet precies hoe groot de kans is op besmetting na een tekenbeet. Op basis van onderzoek, wordt de gemiddelde besmettingskans in Nederland geschat op minder dan 5%. Als de teek zo snel mogelijk, in ieder geval binnen 24 uur na de beet wordt verwijderd, is de kans op besmetting bijna nul. Mensen kunnen elkaar niet besmetten en je kunt ook niet besmet raken door het verwijderen van teken bij een dier.
naar boven
- Controleer altijd uw kleding en lichaam op teken als u op plekken bent geweest waar teken kunnen voorkomen.
- Teken zijn overdag en ’s nachts actief. Wie in het bos, door de duinen of langs dichtbegroeide struiken loopt kan het beste bedekkende kleding, dichte schoenen en een lange broek dragen.
- Teken kruipen vaak op het hoofd van een kind. Laat kinderen een pet dragen als extra bescherming.
- Gaat u naar een gebied waar veel teken voorkomen, dan kunt u de huid insmeren met een insectenwerend middel. Voor niet zwangere volwassenen mag er maximaal 50% DEET in het middel zitten, voor kinderen onder de 2 jaar maximaal 30%. Lees de aanwijzingen op de verpakking.
naar boven
Verwijder de teek zo snel mogelijk, in ieder geval binnen 24 uur. De kans op besmetting is dan vrijwel nul. Neem een pincet waarmee u de teek goed kunt vastpakken, zoals een puntig pincet. Er zijn ook speciale producten te koop om teken te verwijderen, bijvoorbeeld bij de drogist en apotheek.
- Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast en trek hem voorzichtig uit de huid. Een achterblijvend stukje van de monddelen van de teek kan geen kwaad; het verdwijnt vanzelf uit het wondje.
- Ontsmet het wondje met 70% alcohol, jodiumtinctuur of -zalf.
- Noteer de datum in uw agenda en let tot 3 maanden na de beet op een ringvormige huiduitslag rond de plaats van de beet en griepachtige klachten zoals koorts, hoofdpijn en gewrichtspijn.
- Ga naar de huisarts als de rode ring op de huid groter wordt, of als u een van de genoemde klachten hebt. Vertel de huisarts dan op welke datum u gebeten bent.
naar boven
Wageningen Universiteit en De Natuurkalender zijn in juni 2006 voor het eerst begonnen met het in kaart brengen van teken in Nederland. Ook wordt bijgehouden waar en wanneer mensen door teken worden gebeten.
Het belangrijkste doel is om beter inzicht te krijgen onder welke omstandigheden en in welke omgeving iemand risico loopt op een tekenbeet. Een ander doel is om het publiek te informeren over hoe om te gaan met teken.
Iedereen kan meldingen van een teek of tekenbeet doorgeven via www.natuurkalender.nl
Het RIVM heeft van mei 2007 tot en met december 2008 het Landelijk Tekenbetenonderzoek uitgevoerd. Hierbij is in Nederland onderzoek gedaan naar tekenbeten en de ziekte van Lyme. Ongeveer 300 huisartsen uit regio’s waar de kans op tekenbeten verhoogd is, hebben meegewerkt aan het onderzoek.
In het onderzoek van het RIVM is het bloed van 700 patiënten getest. Ook zijn er vragenlijsten afgenomen over de opgelopen tekenbeet, risicogedrag en mogelijke klachten naar aanleiding van de tekenbeet. In 2009 worden de gegevens geanalyseerd en uitgewerkt tot een rapport. De voorlopige restultaten van het onderzoek zijn hier te vinden.
naar boven
Het RIVM heeft onlangs de campagne 'Een teek? Pak 'm beet!' gelanceerd. Op de site van het RIVM staat uitgebreide informatie over teken, tekenbeten en de ziekte van Lyme.
Een teek? Pak 'm beet!
naar boven
RIVM, Wageningen Universiteit, IVN, Natuurkalender, GGD Nederland, Nederlands Huisartsen Genootschap. Foto's: RIVM
© RIVM 2009
naar boven