Vogelgriep is een ziekte die wordt veroorzaakt door verschillende griepvirussen. Deze kunnen verwant zijn aan het menselijke griepvirus. Vogelgriep wordt ook wel vogelpest of aviaire influenza genoemd.
Vogelgriep is erg besmettelijk voor kippen en kalkoenen en kan voor deze dieren dodelijk zijn. Veel watervogels zijn drager van het virus maar worden er zelf niet ziek van.
naar boven
Een gevaarlijke variant van het vogelgriepvirus voor de mens is de H5N1. Dit type virus kan bij intensief contact met pluimvee of hun uitwerpselen besmettelijk zijn voor mensen. Besmetting is zeldzaam, maar wel gevaarlijk en kan leiden tot de dood. Sinds de uitbraak van H5N1 eind 2003 zijn er volgens de Wereldgezondheidsorganisatie WHO ruim 400 (tot februari 2009) mensen ziek geworden. Er zijn in die periode 255 mensen aan vogelgriep overleden.
Recent onderzoek van het RIVM heeft aangetoond dat de kans dat mensen of kippen via drinkwater besmet raken met het H5N1-virus verwaarloosbaar is. De voorwaarde is wel dat het water goed wordt gezuiverd.
De Wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft in juni 2006 voor het eerst vastgesteld dat het H5N1-virus ook van mens tot mens overdraagbaar is. In Indonesië heeft een vrouw leden van haar familie besmet. De kans daarop is wel heel klein. Het huidige virus is niet goed in staat om van mens op mens overgedragen te worden
De WHO houdt scherp in de gaten of besmettingen tussen mensen onderling toenemen. Zeker als het virus zo kan veranderen dat de ziekte zich als een gewone griep eenvoudig van mens op mens overgebracht kan worden. Dit zou betekenen dat er sprake is van de start van een wereldwijde griepgolf met een nieuw menselijk virus, een pandemie.
naar boven
Een grieppandemie is een wereldwijde griepepidemie. Een grieppandemie kan uitbreken als er een nieuw subtype van het griepvirus onder mensen opduikt. Dat kan gebeuren als een vogelgriepvirus zich aanpast en makkelijker van mens op mens overgaat of zich mengt met een ander griepvirus dat al bij mensen bestaat. Dat betekent er een nieuw type virus ontstaat waar geen mens weerstand tegen heeft opgebouwd.
In de 20ste eeuw zijn er 3 grieppandemieën geweest:
- In 1918: Spaanse griep
- In 1957: Aziatische griep
- In 1966: Hong Kong griep
De pandemie van 1918 was een van zwaarste. Toen overleden naar schatting wereldwijd 20 tot 40 miljoen mensen aan de gevolgen van het griepvirus. Veel mensen bezweken niet direct aan de griep zelf maar ook aan de ernstige bijkomende (long)infecties. In die tijd hadden de doktoren nog niet de beschikken over antibiotica om longinfecties te behandelen. Zowel tijdens de Aziatische griep als de Hong Kong griep overleden wereldwijd naar schatting 1 miljoen mensen.
Hoeveel slachtoffers er bij een nieuwe grieppandemie kunnen vallen, is moeilijk te zeggen. Wel is duidelijk dat we nu in vergelijking met eerdere pandemieën beschikken over betere zorg, diagnostiek en medicijnen.
naar boven
Is Nederland voorbereid op een eventuele pandemie onder mensen? Een vaccin is er nog niet en het maken van vaccins tegen nieuwe griepvirussen kan pas vanaf het moment dat duidelijk is welk virus een pandemie veroorzaakt.
Het produceren van een vaccin kost tijd (ongeveer 6 maanden), omdat van een kleine hoeveelheid virusmateriaal heel veel veilige en werkzame vaccins gemaakt moet worden. Het Nederlands Vaccin Instituut (NVI) heeft in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een contract afgesloten met een farmaceutisch bedrijf voor het leveren van vaccins tijdens een grieppandemie.
naar boven
Er zijn in Nederland 5 miljoen antivirale kuren (virusremmers) op voorraad. Deze medicijnen tegen griep kunnen alleen door een arts worden voorgeschreven. Als er een pandemie is, zijn deze middelen beschikbaar voor iedereen die griep heeft.
Virusremmers kunnen er voor zorgen dat mensen minder ziek en minder besmettelijk worden en minder complicaties van de griep krijgen. De medicijnen werken het best als iemand ze bij de eerste verschijnselen van griep direct gaat gebruiken. Op dit moment is er geen reden om zulke middelen preventief voor te schrijven.
Met deze voorraad antivirale middelen hoopt de overheid alle zieken in Nederland te kunnen behandelen, mocht er een wereldwijde epidemie uitbreken.
Nederland heeft zich voorbereid op een grieppandemie aan de hand van draaiboeken die in 25 regio's zijn uitgewerkt door bureaus voor Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen, in samenwerking met GGD'en, ziekenhuizen en huisartsen.
naar boven
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is verantwoordelijk voor de volksgezondheid. Het RIVM is door het ministerie van VWS aangewezen als coördinerend centrum om uitbraken van infectieziekten bij mensen te bestrijden. Ook de vogelgriep en een mogelijk nieuw griepvirus dat een pandemie kan veroorzaken behoort tot deze infectieziekten. Het RIVM/Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) houdt samen met de GGD'en de eventuele komst van het H5N1-virus nauwlettend in de gaten.
De impact van een grieppandemie valt niet te voorspellen. In het ernstigste geval zou de gezondheidszorg in Nederland overbelast raken. Bij een pandemie krijgt ook het bedrijfsleven te maken met de gevolgen, met name door de uitval van het personeel. De overheid stimuleert bedrijven om na te denken over de bedrijfscontinuïteit. Hiervoor heeft het ministerie van VWS handige hulpmiddelen ontwikkeld om de kwetsbare processen van een bedrijf in kaart te brengen. Zie hiervoor het VWS dossier grieppandemie.
Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) is verantwoordelijk voor de preventie en bestrijding van de vogelgriep onder dieren in Nederland, bijvoorbeeld door een ophokplicht voor pluimvee in te stellen of door het preventief vaccineren van hobbypluimvee.
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK ) is tot slot verantwoordelijk voor de centrale coördinatie van de bestrijding van de crisis.
naar boven
Mensen met vragen over vogelgriep kunnen terecht bij Postbus 51 (gratis telefoonnummer 0800-8051). Mensen die een dode zwaan of reiger, 5 of meer dode eenden of ganzen of 20 of meer dode vogels vinden, moeten de dieren niet aanraken of opruimen. Ze kunnen het beste bellen met de Algemene Inspectie Dienst, telefoonnummer 045-5466230. Zie ook:
naar boven
RIVM, VWS, LNV, NVI, WHO. Foto's: RIVM
© RIVM 2009
naar boven