Veel mensen zijn ernstig ziek omdat een van hun organen niet of maar beperkt functioneert. Orgaandonatie kan in veel gevallen levens redden en de kwaliteit van leven verbeteren.
Jaarlijks sterven er in Nederland naar schatting meer dan 200 mensen omdat er niet op tijd een orgaan voor transplantatie beschikbaar is. In Nederland is er nog steeds een groot gebrek aan donoren. Er wachten ruim 1300 mensen op een donororgaan of donorweefsel. Daarvan worden er jaarlijks ongeveer 200 geholpen met een donororgaan van een overledene.
Ook de komende jaren zal de vraag naar organen groter blijven dan het aanbod.
naar bovenBij orgaandonatie gaat het om (vitale) organen: hart, nieren, lever, longen, alvleesklier (pancreas) en darmen. Er is vooral een groot tekort aan nieren.
Bij weefsels gaat het om huid, botweefsel (inclusief pezen en kraakbeen), hoornvliezen, hartkleppen en bloedvaten. Er is vooral een tekort aan hoornvliezen.
naar boven
In principe kan iedereen toestemming geven voor donatie, ongeacht gezondheid en leeftijd. Iemand van 80 jaar kan bijvoorbeeld nog donor zijn van huid en/of hoornvliezen. Of iemand uiteindelijk ook donor wordt, hangt af van het moment, de oorzaak en de plaats van overlijden. Ook de lichaamsconditie van de overleden donor en de kwaliteit van de organen en weefsels zijn hierbij van belang.
Daarom is het ook voor iemand die een bepaalde ziekte heeft toch zinvol om toestemming te geven voor donatie. Mocht door de ziekte een bepaald orgaan of weefsel zijn aangetast, dan blijven er vaak nog andere organen en weefsels over die wél in aanmerking kunnen komen voor donatie.
naar bovenIedere Nederlander van twaalf jaar en ouder kan door het invullen en opsturen van een donorformulier aangeven of hij of zij na overlijden organen of weefsels wil doneren. Het is ook mogelijk om (met DigiD) via www.donorregister.nl online de keuze door te geven of te wijzigen.
Het Donorregister registreert de wensen, ook wel wilsbeschikkingen genoemd, in een centraal systeem. Zo kan er nooit twijfel bestaan over wat iemand had gewild. De informatie in dit register kan door niemand worden ingezien, behalve door een arts als orgaandonatie eventueel aan de orde is.
Iedereen die zijn of haar keuze in het Donorregister laat registreren heeft vier keuzemogelijkheden. Deze zijn:
- Ja, ik geef toestemming
- Nee, ik geef geen toestemming
- Mijn nabestaanden beslissen
- Een specifieke persoon beslist
Meer dan 5,3 miljoen Nederlanders hebben hun keuze laten registreren. Ruim 57% geeft toestemming voor donatie of toestemming met een uitzondering van enkele organen, 30% geeft geen toestemming en iets minder dan 13% laat de beslissing over aan nabestaanden of een aangewezen persoon (Cijfers Donorregister tot juni 2009).
Artsen kunnen de actuele registratie van wilsbeschikkingen 24 uur per dag en zeven dagen per week raadplegen.
naar bovenOrgaandonatie na overlijden gebeurt met uiterste zorgvuldigheid. Het is vanzelfsprekend dat iedereen vragen en ook vaak angsten heeft rond orgaandonatie. Vragen die mensen hebben, zijn bijvoorbeeld:
- Wordt er zorgvuldig omgegaan met het levenseinde van de donor?
- Wordt er zorgvuldig omgegaan met de wensen van de donor en de nabestaanden?
- Wat zijn de gevolgen voor het tijdstip van de begrafenis of de crematie?
- Hoe ziet de overledene eruit nadat de donororganen weggenomen zijn?
- Hoe snel mogen de nabestaanden de overledene weer zien?
- Wat horen de nabestaanden achteraf over de donororganen, naar wie die uiteindelijk toegaan en hoe succesvol de transplantatie of transplantaties zijn?
De website van www.donorvoorlichting.nl geeft antwoord op deze en andere vragen. De site biedt veel informatie, zowel over de procedures die gevolgd worden als over de ervaringen van nabestaanden.
naar boven
Vooral door het tekort aan donororganen van overleden personen komt donatie bij leven steeds vaker voor. Ook deze vorm van donatie is geregeld in de Wet op de orgaandonatie. Wanneer iemand bij leven een orgaan afstaat, kan dat risico's voor zijn of haar gezondheid met zich meebrengen. Daarom gelden extra beperkingen voor bijvoorbeeld kinderen, jongeren onder de 18 jaar en wilsonbekwame personen. De donatie wordt grotendeels vergoed door de ziektekostenverzekering van degene die het orgaan ontvangt. Voor de niet-medische kosten heeft de overheid een subsidieregeling gemaakt die wordt uitgevoerd door de Nierstichting. Meer informatie hierover is te vinden op de website van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
De meest bekende vorm van orgaandonatie bij leven is het afstaan van een nier. Het komt een enkele keer voor dat mensen een gedeelte van hun lever afstaan aan een familielid met een ernstige leveraandoening. Ook weefseldonatie komt voor, beenmerg kan ook worden getransplanteerd.
naar bovenReligie of levensbeschouwing kan een rol spelen in de keuze om wel of geen donor te worden. Op www.donorvoorlichting.nl staat een kort overzicht van de standpunten van de verschillende religies over orgaandonatie.
naar bovenOrgaandonatie is in 1998 vastgelegd in de Wet op de orgaandonatie (WOD). Deze wet levert zekerheid en duidelijkheid voor iedereen die bij donatie betrokken is. Daarnaast garandeert de wet een eerlijke verdeling van organen.
naar bovenDe Eerste Kamer is in juni 2006 akkoord gegaan met een wijziging van de WOD. Dit wetsvoorstel neemt een aantal onduidelijkheden weg, waardoor ziekenhuizen de wet eenvoudiger kunnen uitvoeren. Hierbij gaat het onder meer om het moment waarop het Donorregister mag worden geraadpleegd. Bijvoorbeeld zodra de kans groot is dat een potentiële donor binnen afzienbare tijd zal overlijden. Ook maakt de wetswijziging het mogelijk om niet-geregistreerde doelgroepen opnieuw een donorformulier toe te sturen.
naar boven
Er zijn nog steeds onvoldoende organen om aan te vraag te kunnen voldoen. Ook de komende jaren zal de vraag groter blijven dan het aanbod. De Nederlandse overheid wil binnen vijf jaar 25% méér orgaantransplantaties mogelijk maken. Hiervoor worden verschillende maatregelen genomen.
Om meer donoren te werven wordt er een grote publiekscampagne opgezet. Daarnaast gaan alle andere voorlichtingsactiviteiten ook door. Zo wordt er bijvoorbeeld een brief gestuurd naar alle 18-jarigen en mensen die in Nederland komen wonen. Ook geven bijna alle gemeenten het donorformulier mee bij de afgifte van reisdocumenten (zoals paspoorten).
Veel ziekenhuizen zijn bezig met het verbeteren van de organisatie van donorwerving. Zo werken er in veel ziekenhuizen zogenaamde donatiefunctionarissen. Zij informeren de ziekenhuismedewerkers over donatie en voeren bijvoorbeeld gesprekken met de nabestaanden.
Het kabinet vindt dat mensen die een orgaan (meestal een nier) willen afstaan daar geen (financiële) nadelen van mogen ondervinden. De overheid werkt samen met andere partijen aan het wegnemen van barrières voor donatie bij leven.
Het kabinet wil het donorregistratiesysteem uitbreiden. Hoe dit het beste kan wordt nog onderzocht. Een van de plannen is om een vijfde keuzemogelijkheid op het donorformulier toe te voegen:‘Ja, ik geef toestemming voor donatie, mits mijn nabestaanden instemmen’. Zo zou er een extra mogelijkheid worden gecreëerd die nog wel ruimte laat aan nabestaanden.
De meest actuele informatie over de maatregelen van de overheid vindt u op de site van het ministerie van VWS.
naar bovenTekst: Ministerie van VWS, www.donorvoorlichting.nl, Donorregister, Nederlandse Transplantatiestichting, NIVEL.
Afbeeldingen: Beeldbank RIVM, www.zorginbeeld.nl
© RIVM 2009
naar boven
