anticonceptie

Anticonceptie algemeen

Patiëntenbrief

Vruchtbaarheid en bevruchting

Bij de vrouw komt ongeveer twee weken voor de menstruatie een eicel vrij uit een van de eierstokken (de eisprong). De eicel kan gedurende een dag na de eisprong bevrucht worden. Na enkele dagen komt de eicel via de eileider in de baarmoeder. Ondertussen verandert het slijmvlies van de baarmoederholte zodat een bevruchte eicel zich er kan innestelen. Als geen bevruchting heeft plaatsgevonden, worden de eicel en het baarmoederslijmvlies afgestoten. Dit is de menstruatie.

De man produceert iedere dag nieuwe zaadcellen. Zaadcellen die in de vagina komen, zwemmen via de baarmoedermond naar de baarmoederholte en van daar naar de eileiders. Daar kunnen de zaadcellen twee tot vier dagen in leven blijven. Als er gedurende die tijd een eicel vrijkomt, kan een van de zaadcellen de eicel bevruchten. De bevruchte eicel nestelt zich in het baarmoederslijmvlies. De menstruatie blijft uit en de zwangerschap is begonnen.

Aangezien de zaadcellen dus wat langer in leven blijven, kan geslachtsgemeenschap vanaf drie dagen voor tot één dag na de eisprong tot bevruchting leiden.

naar boven

Bekende voorbehoedmiddelen

Er zijn verschillende manieren om zwangerschap te voorkomen. We noemen dit voorbehoedmiddelen of anticonceptiemiddelen. Deze brief beschrijft de meest gebruikte methoden, waar veel ervaring mee is opgedaan. Daardoor is er veel bekend over de betrouwbaarheid, de bijwerkingen en de eventuele risico's voor uw gezondheid, ook op de lange termijn. Als een voorbehoedmiddel heel betrouwbaar is, is de kans op zwangerschap heel klein. De betrouwbaarheid wordt uitgedrukt in percentages: bijvoorbeeld 'de kans op zwangerschap is 0,1 procent (0,1%) per jaar'. Dit betekent dat als 1000 vrouwen één jaar lang het bedoelde voorbehoedmiddel gebruiken, er gemiddeld één vrouw zwanger wordt.

De pil

De pil bevat de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. De pil houdt de eisprong tegen en maakt het slijm van de baarmoedermond minder doorgankelijk voor zaadcellen. Ook wordt het baarmoederslijmvlies minder geschikt voor innesteling van een bevruchte eicel. U neemt drie weken lang elke dag één pil. Dan volgt een pilvrije week waarin u menstrueert. Daarna begint u met een nieuwe strip pillen. Bij zorgvuldig gebruik (zonder pillen te vergeten) is de kans op zwangerschap zeer klein (0,1% per jaar). De eerste maanden kunt u last hebben van hoofdpijn en gespannen borsten. De menstruaties worden meestal minder pijnlijk.

De prikpil

Met de 'prikpil' krijgt u het hormoon progesteron in de bilspier ingespoten. De prikpil heeft dezelfde werking als de pil en is net zo betrouwbaar. De kans op zwangerschap is 0,1% per jaar. De prikpil is twaalf weken werkzaam. Daarna heeft u een volgende prik nodig. De eerste maanden kunt u tussen de menstruaties door wat bloed verliezen. Na verloop van tijd kunnen de menstruaties wegblijven. Wanneer u stopt met de prikpil duurt het gemiddeld negen maanden voordat u weer vruchtbaar bent. Als u binnen twee jaar een kind wilt hebben, is deze methode niet aan te raden.

Het koperspiraaltje

Het koperspiraaltje is een plastic ankertje met koperdraad er omheen. Het wordt via de baarmoedermond in de baarmoederholte geplaatst. Het maakt zaadcellen die de baarmoeder binnenkomen onvruchtbaar en voorkomt dat een eicel zich in de baarmoeder innestelt. Het koperspiraaltje kan tien jaar blijven zitten en is heel betrouwbaar. De kans op zwangerschap is klein (0,8 tot 1% per jaar). De menstruaties worden vaak wat heviger, langduriger en pijnlijker. Na verwijdering van het spiraaltje bent u weer vruchtbaar.

Het hormoonspiraaltje

Het hormoonspiraaltje geeft progestageen af. Het maakt het slijm van de baarmoedermond minder toegankelijk voor zaadcellen en het baarmoederslijmvlies minder geschikt voor innesteling van een bevruchte eicel. Het hormoonspiraaltje kan vijf jaar blijven zitten en is heel betrouwbaar. De kans op zwangerschap is heel klein 0,1 tot 0,2% per jaar. De menstruaties worden minder hevig en pijnlijk en kunnen helemaal wegblijven. Na verwijdering komen de menstruaties direct weer op gang en bent u weer vruchtbaar.

Het condoom

Het condoom is een rubber hoesje dat over de penis wordt getrokken om tijdens het vrijen het zaad op te vangen. De meeste condooms zijn voorzien van een zaaddodend glijmiddel. Bij zorgvuldig gebruik is het condoom redelijk betrouwbaar. De kans op zwangerschap is 2 tot 15% per jaar.

Er bestaat ook een vrouwencondoom. Dit is een zakje dat vóór het vrijen in de vagina wordt ingebracht om het zaad op te vangen.

Het condoom is het enige voorbehoedmiddel dat ook beschermt tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa).

Het pessarium

Het pessarium is een kapje van rubber. Het wordt vóór het vrijen over de baarmoedermond geplaatst. Hierbij moet zaaddodende pasta worden gebruikt. Het pessarium mag pas acht uur na het vrijen worden verwijderd. Dan weet u zeker dat de zaadcellen dood zijn. Bij zorgvuldig gebruik is het pessarium redelijk betrouwbaar. De kans op zwangerschap is 2 tot 15% per jaar.

Sterilisatie

Als u geen kinderen (meer) wilt, kunt u zich laten steriliseren. Sterilisatie gebeurt door middel van een operatie. Bij de man is de ingreep eenvoudiger dan bij de vrouw. Na sterilisatie is de vrouw direct niet meer vruchtbaar. Bij de man kan de eerste zes weken na de operatie nog vruchtbaar zaad vrijkomen. Sterilisatie is de meest blijvende oplossing om zwangerschap te voorkomen. De kans dat er toch een zwangerschap ontstaat is 0,1 tot 0,2% per jaar.

naar boven

Nieuwere methoden

Naast de genoemde voorbehoedmiddelen zijn er ook nieuwere methoden om zwangerschap te voorkomen. Bijvoorbeeld de nieuwe minipil, de vaginale anticonceptiering, de anticonceptiepleister en het implantatiestaafje. Deze hebben als nadeel dat er nog weinig ervaring mee is opgedaan. Daardoor is er nog weinig bekend over de betrouwbaarheid, de bijwerkingen en de eventuele risico's voor uw gezondheid, ook op de langere termijn.

naar boven

Methoden die niet betrouwbaar zijn

• Het terugtrekken van de penis vlak voor het klaarkomen is geen betrouwbare methode om zwangerschap te voorkomen. Er komt namelijk vóór het klaarkomen vaak al wat zaad vrij.

• Periodieke onthouding betekent dat u niet mag vrijen op de dagen dat de vrouw vruchtbaar is. Deze dagen worden berekend aan de hand van temperatuurmetingen van de vrouw of volgens de data van de menstruatie. Maar de eisprong is niet altijd regelmatig en kan dus niet met zekerheid worden voorspeld. Periodieke onthouding is daarom weinig betrouwbaar.

• Zaaddodende middelen geven onvoldoende bescherming tegen zwangerschap. Daarom worden ze alleen in combinatie met een condoom of pessarium gebruikt.

naar boven

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.

naar boven