Bloedarmoede

Artikelen over bloedarmoede

Patientenbrieven over bloedarmoede

Patiëntenbrief

Wat is bloedarmoede?

We spreken van bloedarmoede (anemie) wanneer er te weinig rode bloedcellen in uw bloed zitten of wanneer de rode bloedcellen niet goed werken. In de rode bloedcel zit 'hemoglobine'. Hemoglobine ('Hb') is nodig om zuurstof te vervoeren vanuit uw longen naar alle delen van het lichaam. Wanneer u bloedarmoede heeft, wordt er minder zuurstof vervoerd. Daardoor kunnen verschillende klachten ontstaan. We spreken van bloedarmoede wanneer bij een man het hemoglobinegehalte (Hb) lager is dan 8,1 mmol/l, of wanneer deze bij een vrouw lager is dan 7,5 mmol/l. Voor zwangeren en kinderen gelden andere waarden.

naar boven

Wat zijn de verschijnselen?

Door bloedarmoede kunt u zich moe en zwak voelen. Bij inspanning wordt u sneller kortademig. Verder kunnen klachten optreden als duizeligheid, het gevoel flauw te vallen, hartkloppingen, transpireren, hoofdpijn en oorsuizen. Bleekheid treedt pas op als het hemoglobine-gehalte sterk is verminderd.

naar boven

Hoe ontstaat bloedarmoede?

Bloedarmoede kan ontstaan door:

  • een tekort aan ijzer (dit is de meest voorkomende oorzaak),

  • een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur,

  • een chronische ziekte, infectie of ontsteking,

  • een erfelijke afwijking.

Gebrek aan ijzer

IJzer is de belangrijkste bouwsteen van hemoglobine. Een ijzertekort kan ontstaan:

  • door bloedverlies: bijvoorbeeld na een operatie of bevalling, na een periode van langdurige of heftige menstruaties, of wanneer u gedurende langere tijd (ongemerkt) kleine beetjes bloed verliest, bijvoorbeeld in uw maag of darmen. Zulk 'sluipend' bloedverlies kan optreden bij gebruik van bepaalde pijnstillers (acetylsalicylzuur, ibuprofen, naproxen, diclofenac) of bij een ziekte van de maag of darmen;

  • door een toegenomen behoefte aan ijzer (bij een kind in de groei of bij een vrouw in de zwangerschap);

  • bij een ernstig tekort aan ijzer in de voeding (bij sommige ouderen of bij strenge vegetariërs);

  • door verminderde opname van ijzer in de darm (door een ziekte van de maag of darmen).

Gebrek aan Vitamine B12 of foliumzuur

Bloedarmoede door gebrek aan vitamine B12 in de voeding, komt alleen voor als er in de voeding gedurende langere tijd geen dierlijke producten zijn opgenomen. Dit kan voorkomen bij strenge vegetariërs en bij alcoholisten. Meestal is bloedarmoede door gebrek aan vitamine B12 het gevolg van een ziekte van de maag of darmen waardoor vitamine B12 niet door het lichaam wordt opgenomen.

Bloedarmoede door een gebrek aan foliumzuur komt meestal door een tekort in de voeding. Dit kan voorkomen bij alcoholisten en bij mensen die streng aan de lijn doen of last hebben van een sterk verminderde eetlust.

Chronische ziekte

Een chronische ziekte zoals reuma, herhaalde/langdurige infecties of kanker kunnen de aanmaak van hemoglobine verstoren. Waarschijnlijk worden de rode bloedcellen hierbij ook sneller afgebroken.

Erfelijke afwijking

Soms kan een erfelijke afwijking van het hemoglobine bloedarmoede veroorzaken. De rode bloedcellen kunnen dan minder zuurstof vervoeren en worden sneller afgebroken. Voorbeelden van deze afwijkingen zijn thalassemie en sikkelcelziekte. Deze afwijking komt meer voor bij mensen uit landen rond de Middellandse zee of bijvoorbeeld uit Centraal Afrika en Suriname

naar boven

Adviezen

Gebrekkige voeding is in Nederland zelden de oorzaak van bloedarmoede. Wanneer u gezond en afwisselend eet, krijgt u voldoende bouwstoffen binnen om rode bloedcellen aan te maken.

Alleen bij een ernstig afwijkend voedingspatroon of bij een toegenomen behoefte aan bouwstoffen, (bijvoorbeeld bij kinderen in de groei of bij vrouwen tijdens de zwangerschap) krijgt u het advies naast het gebruik van gezonde voeding extra aandacht te besteden aan het gebruik van producten waar veel ijzer, vitamine B12 en foliumzuur in zit.

IJzerrijke producten zijn:

  • vrijwel alle vleessoorten,

  • bepaalde vissoorten (kabeljauw, haring en sardines),

  • bepaalde schaal- en schelpdieren (garnalen, mosselen en oesters),

  • peulvruchten zoals bruine en witte bonen, linzen en sojabonen,

  • vrijwel alle noten,

  • brood,

  • gedroogd fruit, met name abrikozen en vijgen,

  • fruit uit blik of pot (zoals frambozen, rode bessen en kersen),

  • bepaalde groenten, met name andijvie, artisjok, broccoli, courgette, doperwten, druivenblad, postelein, tomatenpuree, raapstelen en schorseneren.

Vitamine B12 zit uitsluitend in dierlijk voedsel zoals vlees, vis en zuivelproducten. Foliumzuur zit vooral in lever, asperges, spinazie, volkoren producten en peulvruchten.

naar boven

Medicijnen

De behandeling van bloedarmoede hangt af van de oorzaak.

Bloedverlies tijdens de menstruatie kan bijvoorbeeld verminderen door gebruik van de anticonceptiepil.

Soms kan gebruik van pijnstillers (zoals acetylsalicylzuur, ibuprofen, naproxen, of diclofenac) het maagslijmvlies beschadigen en bloedarmoede veroorzaken. In dat geval kunt u beter op een pijnstiller als paracetamol overstappen.

Wanneer een tekort aan ijzer de oorzaak van bloedarmoede is, en goede voeding dit niet heeft kunnen voorkomen, dan heeft u extra ijzer nodig in de vorm van tabletten of drank. Deze middelen kunnen maagklachten geven, verstopping en zwarte ontlasting. Gelijktijdig gebruik van vitamine C bevordert de opname van ijzer in de darm.

Foliumzuur is in de vorm van tabletten verkrijgbaar.

Mensen met een opnamestoornis voor vitamine B12 kunnen dit per injectie toegediend krijgen.

Alleen bij zeer ernstige bloedarmoede worden soms extra rode bloedcellen gegeven (bloedtransfusie).

naar boven

Hoe gaat het verder?

Hoe snel u herstelt hangt af van de oorzaak en de ernst van de bloedarmoede.

Wanneer u met ijzerpillen begint, komt u na vier weken terug om uw bloed te laten controleren. Als het hemoglobinegehalte van uw bloed weer normaal is, is het raadzaam de ijzerpillen nog 8 tot 12 weken door te blijven slikken om de ijzervoorraad in uw lichaam aan te vullen.

Foliumzuurtabletten gebruikt u tot 6 tot 12 weken nadat het hemoglobinegehalte hersteld is.

Mensen met een opnamestoornis voor vitamine B12 hebben eens in de twee maanden een vitamine B12-injectie nodig.

naar boven

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.

naar boven

Tekst
Nederlands Huisartsen Genootschap, 2011

Patiëntenbrief

Wat is bloedarmoede?

We spreken van bloedarmoede (anemie) wanneer er te weinig rode bloedcellen in uw bloed zitten, of wanneer deze niet goed werken. In de rode bloedcel zit ‘hemoglobine’, dat zuurstof vervoert vanuit uw longen naar de andere delen van uw lichaam. Als het hemoglobinegehalte (Hb) van uw bloed te laag is, kan het bloed minder zuurstof vervoeren. Daardoor kunt u verschillende klachten krijgen.

Het hemoglobinegehalte (Hb) wordt uitgedrukt in een getal.

naar boven

Bloedarmoede na de bevalling

Gedurende de zwangerschap en de eerste weken daarna is het Hb wat lager dan normaal. Deze natuurlijke daling van het Hb kan geen kwaad en herstelt zich tegen het eind van de zwangerschap. Enkele weken na de bevalling is het Hb meestal weer normaal.

We spreken van bloedarmoede als in de eerste week na de bevalling uw Hb lager is dan 6,5 of als zes weken na de bevalling uw Hb lager is dan 6,8.

naar boven

Wat zijn de verschijnselen?

Door bloedarmoede kunt u zich moe en zwak voelen. Bij inspanning wordt u sneller kortademig. Verder kunnen klachten optreden als duizeligheid, het gevoel flauw te vallen, hartkloppingen, transpireren, hoofdpijn en oorsuizen. Bleekheid treedt pas op als het Hb sterk is verlaagd.

In de kraamperiode kunnen deze klachten ook voorkomen zonder dat u bloedarmoede heeft.

naar boven

Hoe ontstaat bloedarmoede na de bevalling?

Bloedverlies na de bevalling is een belangrijke oorzaak van bloedarmoede. Als u tijdens de zwangerschap al een laag Hb had, dan kan dit na de bevalling nog eens extra dalen.

Verder kan bloedarmoede ontstaan door:

  • een tekort aan ijzer (vaak); ijzer is de belangrijkste bouwsteen van hemoglobine. Een ijzertekort kan geleidelijk zijn ontstaan doordat u gedurende de zwangerschap en voor de borstvoeding extra ijzer verbruikt.

  • een tekort aan foliumzuur (soms);

  • een tekort aan vitamine B12 (zelden).

naar boven

Adviezen

Wanneer u gezond en afwisselend eet, krijgt u voldoende bouwstoffen binnen om rode bloedcellen (en hemoglobine) aan te maken. Gedurende de zwangerschap en ook na de bevalling heeft u meer bouwstoffen nodig. Het is dan extra belangrijk om gezond en vooral gevarieed te eten, met gebruik van producten die rijk zijn aan ijzer, vitamine B12 en foliumzuur. Gebruik van vitamine C bij de maaltijd (bijvoorbeeld in de vorm van fruit, sap of groente) stimuleert de opname van ijzer uit te voeding.

IJzer zit vooral in:

  • graanproducten: bruin- of volkorenbrood, volkoren pasta, muesli, zilvervliesrijst;

  • alle soorten vlees, vis (vooral kabeljauw, haring en sardientjes) en eieren;

  • aardappelen en peulvruchten (bruine en witte bonen, linzen en sojabonen);

  • alle soorten groente (spinazie, andijvie, broccoli, courgette, doperwten, druivenblad, postelein, tomatenpuree, raapstelen en schorseneren);

  • verder in appelstroop, gedroogd fruit (vooral abrikozen en vijgen) en noten.

Het innemen van melk(producten), koffie en thee bij de maaltijd kan de opame van ijzer remmen.

Foliumzuur zit vooral in lever, asperges, spinazie, volkoren producten en peulvruchten.

Vitamine B12 zit uitsluitend in dierlijk voedsel zoals vlees, vis en melkproducten.

naar boven

Medicijnen

Bloedarmoede is meestal goed te behandelen. De behandeling hangt af van de oorzaak.

Wanneer een tekort aan ijzer de oorzaak is van bloedarmoede, terwijl u wel gezond en afwisselend heeft gegeten, dan heeft u extra ijzer nodig in de vorm van ijzerpillen. Deze pillen kunnen maagklachten, verstopping of zwarte ontlasting als bijwerking hebben. Veel drinken, vezelrijk eten en voldoende bewegen helpen tegen verstopping. Neem na de bevalling geen ijzerpillen in voordat de ontlasting goed op gang is gekomen.

Maagzuurremmers kunnen de opname van ijzer verminderen. Als u deze middelen gebruikt en u krijgt ijzer voorgeschreven, bespreek dit dan met uw verloskundige of arts.

Foliumzuur krijgt u zo nodig in de vorm van tabletten voorgeschreven.

Slechts zelden is het Hb zo laag dat een bloedtransfusie nodig is.

naar boven

Hoe gaat het verder?

Na een aantal weken wordt uw bloed weer gecontroleerd. Wanneer uw Hb weer normaal is, is het verstandig om nog een aantal weken door te gaan met het innemen van de ijzerpillen. Dit is om de ijzervoorraad in uw lichaam aan te vullen. Want ook na de bevalling blijft uw lichaam veel ijzer verbruiken. Na de bevalling verliest u bloed dat weer aangemaakt moet worden. En ook voor borstvoeding heeft uw lichaam ijzer nodig.

Let op: Neem na de bevalling geen ijzerpillen in voordat de ontlasting goed op gang is gekomen.

Moet u foliumzuurpillen innemen? Ga daar dan mee door tot een aantal weken nadat het Hb weer normaal is.

naar boven

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.

naar boven

Tekst
Nederlands Huisartsen Genootschap, 2011

Patiëntenbrief

Wat is bloedarmoede?

We spreken van bloedarmoede (anemie) wanneer er te weinig rode bloedcellen in uw bloed zitten, of wanneer deze niet goed werken. In de rode bloedcel zit ‘hemoglobine’, dat zuurstof vervoert vanuit uw longen naar de andere delen van uw lichaam. Als het hemoglobinegehalte (Hb) van uw bloed te laag is, kan het bloed minder zuurstof vervoeren. Daardoor kunt u verschillende klachten krijgen.

Het hemoglobinegehalte (Hb) wordt uitgedrukt in een getal.

naar boven

Bloedarmoede in de zwangerschap

Gedurende de zwangerschap is het Hb wat lager dan normaal. In de dertigste week is het Hb het laagst. Deze natuurlijke daling van het Hb kan geen kwaad en herstelt zich tegen het eind van de zwangerschap. Enkele weken na de bevalling is het Hb meestal weer normaal.

We spreken pas van bloedarmoede als uw Hb gedurende de zwangerschap nog verder daalt. Wanneer uw Hb naar de 6 zakt, kijken we wat hiervan de oorzaak is en wat we daaraan kunnen doen.

naar boven

Wat zijn de verschijnselen?

Door bloedarmoede kunt u zich moe en zwak voelen. Bij inspanning wordt u sneller kortademig. Verder kunnen klachten optreden als duizeligheid, het gevoel flauw te vallen, hartkloppingen, transpireren, hoofdpijn en oorsuizen. Bleekheid treedt pas op als het Hb sterk is verlaagd.

Deze klachten kunnen ook voorkomen zonder dat u bloedarmoede heeft.

naar boven

Hoe ontstaat bloedarmoede tijdens de zwangerschap?

Bloedarmoede tijdens de zwangerschap kan verschillende oorzaken hebben, bijvoorbeeld:

  • een tekort aan ijzer (meestal );

  • een tekort aan foliumzuur (soms);

  • een tekort aan vitamine B12 (zelden);

  • een erfelijke afwijking van het hemoglobine (dit komt vooral voor bij mensen met een donkere huidskleur).

Gebrek aan ijzer

IJzer is de belangrijkste bouwsteen van hemoglobine. Een ijzertekort kan ontstaan door:

  • extra ijzerverbruik gedurende de zwangerschap, onder andere voor de groei van uw baby. De ijzerbehoefte is groter als u een tweeling verwacht of als u binnen een jaar na een vorige zwangerschap opnieuw zwanger bent;

  • een ernstig tekort aan ijzer in de voeding (soms bij vegetariërs of als u onvoldoende gevariëerd eet)

  • verminderde opname van ijzer in de darm (middelen tegen maagzuur kunnen deze bijwerking hebben).

Gebrek aan foliumzuur of vitamine B12

Bloedarmoede door gebrek aan foliumzuur wordt meestal veroorzaakt door een tekort aan foliumzuur in de voeding, bijvoorbeeld bij mensen die streng aan de lijn doen of bij wie de eetlust sterk is verminderd.

Bloedarmoede door gebrek aan vitamine B12 in de voeding komt zelden voor tijdens de zwangerschap. Alleen bij vegetariërs kan dit soms voorkomen als zij gedurende lange tijd geen dierlijke producten hebben ingenomen.

naar boven

Adviezen

Wanneer u gezond en afwisselend eet, krijgt u voldoende bouwstoffen binnen om rode bloedcellen (en hemoglobine) aan te maken. Tijdens de zwangerschap heeft u meer bouwstoffen nodig. Het is dan extra belangrijk om gezond en vooral gevarieerd te eten. ‘Eten voor twee’ is niet noodzakelijk.

Gebruik van vitamine C bij de maaltijd (bijvoorbeeld in de vorm van fruit, sap of groente) stimuleert de opname van ijzer uit te voeding. Het innemen van melk(producten), koffie of thee bij de maaltijd kan de opame van ijzer remmen.

IJzer zit vooral in:

  • graanproducten: bruin- of volkorenbrood, volkorenpasta, muesli, zilvervliesrijst;

  • alle soorten vlees, vis (vooral kabeljauw, haring en sardientjes) en eieren;

  • aardappelen en peulvruchten (bruine en witte bonen, linzen en sojabonen);

  • alle soorten groente (vooral spinazie, andijvie, broccoli, courgette, doperwten, druivenblad, postelein,

  • tomatenpuree, raapstelen en schorseneren);

  • verder in appelstroop, gedroogd fruit (vooral abrikozen en vijgen) en noten.

Foliumzuur zit vooral in lever, asperges, spinazie, broccoli, volkorenproducten en peulvruchten.

Vitamine B12 zit uitsluitend in dierlijk voedsel zoals vlees, vis en melkproducten.

naar boven

Medicijnen

Bloedarmoede is meestal goed te behandelen. De behandeling hangt af van de oorzaak.

Wanneer een tekort aan ijzer de oorzaak is van bloedarmoede, terwijl u wel steeds gezond en gevarieerd heeft gegeten, dan heeft u extra ijzer nodig in de vorm van ijzerpillen. Deze pillen kunnen maagklachten, verstopping of zwarte ontlasting als bijwerking hebben. Veel drinken, vezelrijk eten en voldoende bewegen helpen tegen verstopping.

Maagzuurremmers kunnen de opname van ijzer verminderen. Als u deze middelen gebruikt en u krijgt ijzer voorgeschreven, bespreek dit dan met uw verloskundige of arts.

Foliumzuur krijgt u zo nodig in de vorm van pillen voorgeschreven.

naar boven

Hoe gaat het verder?

Na een aantal weken wordt uw bloed weer gecontroleerd. Wanneer uw Hb weer normaal is, is het verstandig om nog een aantal weken door te gaan met het innemen van de ijzerpillen. Dit is om de ijzervoorraad in uw lichaam aan te vullen. Want uw lichaam blijft tijdens de hele zwangerschap veel ijzer verbruiken. Na de bevalling verliest u bloed dat weer aangemaakt moet worden. En ook voor de borstvoeding heeft uw lichaam ijzer nodig. Neem na de bevalling geen ijzerpillen in als uw ontlasting nog niet goed op gang is gekomen.

Moet u foliumzuurpillen innemen? Ga daar dan mee door tot een aantal weken nadat het Hb weer normaal is.

naar boven

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.

© Nederlands Huisartsen Genootschap

naar boven

Tekst
Nederlands Huisartsen Genootschap, 2011

Encyclopedie over bloedarmoede

Medische encyclopedie

Bloedarmoede; aandoening waarbij er te weinig of abnormaal hemoglobine (het zuurstofbindende pigment in rode bloedlichaampjes) is

Anemie is een tekort aan of een afwijking van hemoglobine, de stof in het rode bloedlichaampje die zuurstof in de longen bindt en het via de bloedsomloop naar de weefsels brengt. Door anemie kan het bloed minder zuurstof vervoeren en ontvangen de weefsels mogelijk te weinig zuurstof.

Rode bloedlichaampjes worden in het beenmerg gemaakt en circuleren ongeveer 120 dagen in de bloedsomloop voordat ze in de milt worden afgebroken. Bij een gezond persoon is er een evenwicht tussen productie en afbraak van rode bloedlichaampjes. Anemie is het gevolg van een verstoring van dat evenwicht, waardoor er te weinig gezonde bloedlichaampjes zijn of van afwijkend hemoglobine.

Typen anemie

Er zijn vier hoofdsoorten anemie. De eerste soort wordt veroorzaakt door een tekort aan een of meer van de stoffen die essentieel zijn voor de vorming van gezonde rode bloedlichaampjes. De meest voorkomende vorm is anemie door ijzertekort, die ontstaat als er weinig ijzer in het lichaam is. Veel zeldzamer is megaloblastaire anemie, die het gevolg is van een tekort aan óf vitamine B12 óf foliumzuur.

De tweede soort anemie is het gevolg van aangeboren afwijkingen in de productie van hemoglobine. Sikkelcelanemie en thalassemie zijn voorbeelden van deze soort. De hemoglobine wordt kort na de geboorte abnormaal, al kan het nog jaren duren voor zich symptomen van anemie ontwikkelen.

De derde soort anemie wordt veroorzaakt door een te snelle afbraak van rode bloedlichaampjes (hemolyse) en heet hemolytische anemie.

De vierde soort anemie, Aplastische anemie, ontstaat als het beenmerg niet voldoende bloedlichaampjes en meestal ook te weinig andere bloedcellen produceert. Dit wordt meestal veroorzaakt door medicijnen, zoals bij chemotherapie. Aplastische anemie kan door een combinatie van diverse oorzaken ontstaan. Soms is de exacte oorzaak onbekend. Soms ontstaat anemie tijdens een langdurige ziekte zoals kanker of reumatoïde artritis.

De symptomen

Bij een milde anemie kan het lichaam de verminderde capaciteit voor zuurstoftransport vaak nog goedmaken door de bloedtoevoer naar de weefsels op te voeren. In dat geval hoeven er geen symptomen te zijn. Bij een ernstigere vorm van anemie kunnen de volgende symptomen voorkomen:

  • vermoeidheid en een gevoel van slapte;
  • bleke huid;
  • kortademigheid bij lichte inspanning;
  • hartkloppingen;
  • oorsuizen;
  • duizeligheid.

De belasting van het hart kan tot chronisch hartfalen leiden, met symptomen zoals gezwollen enkels en kortademigheid.

De behandeling

De diagnose anemie wordt meestal bevestigd door een bloedtest, waarmee het hemoglobineniveau wordt gemeten en de soort anemie en de oorzaak ervan vast worden gesteld. Met een beenmergpunctie en botboring kunnen weefselmonsters (voor microscooponderzoek) worden genomen als een aanmaakstoornis door een beenmergprobleem wordt vermoed.

De meeste soorten anemie kunnen goed worden behandeld. Soms kan een bloedtransfusie nodig zijn.

Risicofactoren

Leeftijd
Risicofactoren afhankelijk van het type
Risicofactoren afhankelijk van het type
Risicofactoren afhankelijk van het type
Geslacht
Risicofactoren afhankelijk van het type
Erfelijkheid
Risicofactoren afhankelijk van het type
Leefwijze
Risicofactoren afhankelijk van het type
Tekst
© Dorling Kindersley Ltd., 2003
Vertaling en bewerking
© Kosmos-Z&K Uitgevers b.v., 2006

Medische encyclopedie

Een vorm van anemie die door een tekort aan ijzer in het lichaam wordt veroorzaakt

Anemie door ijzertekort is de meest voorkomende vorm van anemie (een tekort aan het zuurstoftransporterende pigment hemoglobine in rode bloedlichaampjes). IJzer is een essentieel onderdeel van hemoglobine en moet aanwezig zijn bij de productie van bloed. Als er te weinig ijzer beschikbaar is, wordt er in het beenmerg minder hemoglobine gemaakt en in rode bloedlichaampjes opgenomen. Daardoor is er minder hemoglobine om zuurstof in de longen te binden en om zuurstof naar de lichaamsweefsels te vervoeren. Als gevolg daarvan kunnen de weefsels te weinig zuurstof krijgen.

De oorzaken

Anemie door ijzertekort ontstaat meestal door een flink ijzerverlies vanwege aanhoudend bloedverlies. Deze vorm van anemie komt vooral voor bij vrouwen met hevige menstruatiebloedingen (zie Menorragie). Ook een bloeding elders in het lichaam, zoals bij een maagzweer (Ulcus pepticum (peptische zweer)), kan tot aanhoudend bloedverlies leiden. Het langdurig slikken van aspirine of van ontstekingsremmende pijnstillers (zie NSAID’s ) kan tot bloedingen van de maagwand leiden. Bij mensen boven de zestig is dikkedarmkanker (Dikkedarmkanker en endeldarmkanker) soms een oorzaak van bloedverlies. Bloedingen in de maag of het bovenste deel van de darmen kunnen onopgemerkt blijven, terwijl bloedingen van het lagere deel van de darmen en van het rectum vaak waarneembaar zijn door bloedbijmenging of zwarte verkleuring van de ontlasting.

De tweede oorzaak van anemie door ijzertekort is een tekort aan ijzer in de voeding. Mensen die voeding met weinig of geen ijzer eten, bijvoorbeeld veganisten, lopen een risico op anemie.

Anemie door ijzertekort kan ook ontstaan als het lichaam meer ijzer nodig heeft dan normaal en de voeding het extra ijzer niet levert. Zo hebben zwangere vrouwen of kinderen die een groeispurt doormaken kans op anemie als hun voeding niet voldoende ijzer bevat.

Een andere oorzaak van anemie door ijzertekort zijn aandoeningen die de absorptie van ijzer uit de voeding verhinderen. IJzer wordt in het lichaam geabsorbeerd als de voeding de dunne darm passeert. Als de dunne darm beschadigd is, bijvoorbeeld door coeliakie (Coeliakie) of door een operatie aan de dunne darm, kan er een ijzertekort ontstaan.

De symptomen

Naast de volgende symptomen van anemie kunt u ook de symptomen van de onderliggende aandoening hebben:

  • vermoeidheid en een gevoel van slapte;
  • bleke huid;
  • kortademigheid bij lichte inspanning.

Er zijn ook symptomen die specifiek bij een aanzienlijk tekort aan ijzer horen. De belangrijkste zijn:

  • brosse nagels met een holle vorm;
  • pijnlijke kloven in de huid aan weerszijden van de mond;
  • een gladde, rode tong.

De behandeling

De arts zal bloedtesten laten doen om de hoeveelheid hemoglobine en ijzer in het bloed te meten. Als de oorzaak van het ijzertekort niet duidelijk is, kunnen er meer testen nodig zijn. Zo kan de ontlasting worden onderzocht op sporen van inwendige bloedingen (zie Bloedsporenonderzoek van de ontlasting).

De arts zal de onderliggende aandoening, bijvoorbeeld een maagzweer, behandelen. Hij kan ijzertabletten (ijzersiroop voor kinderen)voorschrijven.

Als de opname van ijzer door de darm onvoldoende is, kunnen ijzerinjecties de ijzervoorraad aanvullen. Bij een ernstige anemie kan een bloedtransfusie nodig zijn (zie boven).

Risicofactoren

Geslacht
Komt bij vrouwen vaker voor
Geen factoren van betekenis
Geen factoren van betekenis
Leefwijze
Veganistisch eten is een risicofactor
Leeftijd
Geen factoren van betekenis
Erfelijkheid
Geen factoren van betekenis
Tekst
© Dorling Kindersley Ltd., 2003
Vertaling en bewerking
© Kosmos-Z&K Uitgevers b.v., 2006

Medische encyclopedie

Een vorm van anemie waarbij het beenmerg helemaal geen nieuwe bloedcellen meer aanmaakt

Het bloed bevat witte bloedlichaampjes, rode bloedlichaampjes en bloedplaatjes. Deze cellen worden helemaal of grotendeels in het beenmerg geproduceerd. Bij mensen met aplastische anemie maakt het beenmerg echter geen stamcellen, de beginvorm van de bloedcellen, waardoor er te weinig bloedcellen zijn.

De oorzaken

In de helft van de gevallen blijft de oorzaak onbekend. Een enkele keer is een overgeërfd abnormaal gen de oorzaak. Als de oorzaak bekend is, spreekt men van secundaire aplastische anemie.

Secundaire aplastische anemie ontstaat soms na een ernstige virusinfectie, bijvoorbeeld hepatitis (zie Acute hepatitis). De aandoening kan ook na chemotherapie of radiotherapie ontstaan, want beide behandelingen kunnen een vermindering in de productie van bloedcellen in het beenmerg tot gevolg hebben. Blootstelling aan chemicaliën, zoals benzeen, en aan sommige antibiotica bijvoorbeeld sulfonamiden, kan ook tot secundaire aplastische anemie leiden.

Een enkele keer is aplastische anemie het gevolg van een auto-immuunziekte (Auto-immuunziekten) waarbij het immuunsysteem antilichamen produceert die zich tegen de eigen stamcellen richten en die vernietigen.

De symptomen

Het tekort aan rode bloedlichaampjes geeft de volgende symptomen:

  • vermoeidheid en een gevoel van slapte;
  • bleke huid;
  • kortademigheid bij lichte inspanning.

Een tekort aan bloedplaatjes, de kleine cellen die een rol bij de stolling spelen, kan leiden tot het snel krijgen van blauwe plekken en spontane bloedingen, vooral van het tandvlees en de neus. Een tekort aan witte bloedlichaampjes, een belangrijk onderdeel van het immuunsysteem, maakt de patiënt kwetsbaar voor bacterie- en schimmelinfecties. Dat kan levensgevaarlijk zijn doordat het immuunsysteem niet adequaat meer kan reageren.

De behandeling

De arts zal de diagnose bevestigen met een bloedtest om het aantal bloedcellen te tellen en met een beenmergpunctie (rechts)voor een celmonster.

Als de onderliggende oorzaak wordt behandeld, herstelt het beenmerg zich soms. Auto-immuunziekten kunnen worden behandeld met immunosuppressieve middelen of corticosteroïden. Tot de patiënt hersteld is, kunnen bloedtransfusies en antibiotica nodig zijn om infecties te voorkomen of behandelen. Als deze behandelingen niet helpen, kan een beenmergtransplantatie uitkomst brengen.

De prognose

Als er in een vroeg stadium met behandeling wordt begonnen, kan iemand volledig genezen. In sommige gevallen is de aandoening echter fataal. Een geslaagde beenmergtransplantatie kan levensreddend zijn.

Risicofactoren

Erfelijkheid
Zelden, dan veroorzaakt door een abnormaal gen
Geen factoren van betekenis
Geen factoren van betekenis
Leefwijze
Blootstelling aan chemicaliën als benzeen is een risicofactor
Leeftijd
Geen factoren van betekenis
Geslacht
Geen factoren van betekenis
Tekst
© Dorling Kindersley Ltd., 2003
Vertaling en bewerking
© Kosmos-Z&K Uitgevers b.v., 2006

Medische encyclopedie

Een vorm van anemie die door een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur wordt veroorzaakt

Vitamine B12 en foliumzuur zijn essentieel voor de productie van gezonde rode bloedlichaampjes. Een tekort aan een van deze vitaminen kan tot megaloblastaire anemie leiden, waarbij het beenmerg grote, abnormale rode bloedlichaampjes (megaloblasten)produceert. Het bloed kan daardoor onvoldoende zuurstof naar weefsels brengen.

De oorzaken

Een gebrek aan vitamine B12is zelden het gevolg van verkeerde voeding. Het kan door een auto-immuunziekte worden veroorzaakt, waarbij antilichamen de maagwandbekleding beschadigen en voorkomen dat die intrinsic factor vormt. Intrinsic factor is essentieel voor de absorptie van vitamine B12 uit de voeding. De anemie die ontstaat, pernicieuze anemie, bestaat vaak ook bij anderen in de familie en komt vooral voor bij vrouwen en mensen met andere auto-immuunziekten zoals Hashimoto’s thyreoïditis (ontsteking van de schildklier, zie Thyreoïditis). Ook darmaandoeningen zoals coeliakie (Coeliakie) en operaties aan maag of darmen kunnen de absorptie van B12 nadelig beïnvloeden.

Een tekort aan foliumzuur komt vaak door ongezonde voeding. Veel alcohol drinken verhoogt het risico, want alcohol bemoeilijkt de absorptie van foliumzuur. Zwangere vrouwen lopen ook een hoger risico, omdat zij meer foliumzuur nodig hebben. Ziekten waarbij veel cellen te gronde gaan, bijvoorbeeld ernstige psoriasis, kunnen ook tot een foliumzuurtekort leiden. Een enkele keer wordt een tekort door bijwerkingen van bepaalde medicijnen veroorzaakt, bijvoorbeeld door anti-epileptica en medicijnen tegen kanker (Geneesmiddelen tegen kanker).

De symptomen

De eerste symptomen van megaloblastaire anemie zijn de algemene symptomen van anemie. Ze ontwikkelen zich langzaam:

  • vermoeidheid en een gevoel van slapte;
  • bleke huid;
  • kortademigheid bij lichte inspanning.

Deze symptomen kunnen bij megaloblastaire anemie steeds erger worden. Een tekort aan foliumzuur leidt niet tot extra symptomen, maar een gebrek aan vitamine B12 kan tot schade aan het zenuwstelsel leiden met symptomen zoals:

  • tintelingen in handen en voeten;
  • zwakte en verlies van evenwichtsgevoel;
  • geheugenverlies en verwarring.

Bij pernicieuze anemie kan de huid gelig worden als gevolg van geelzucht (Geelzucht).

De behandeling

De diagnose wordt gesteld na onderzoek van het bloed op megaloblasten en de hoeveelheid vitamine B12 en foliumzuur. Soms worden er een beenmergpunctie en -biopsie (Beenmergpunctie en botboring (test)) gedaan.

Megaloblastaire anemie door het niet kunnen absorberen van vitamine B12 kan worden aangepakt door de onderliggende aandoening te behandelen. Sommige mensen, bijvoorbeeld als ze pernicieuze anemie hebben of door een operatie geen vitamine B12 kunnen opnemen, moeten echter de rest van hun leven maandelijks een injectie met vitamine B12 krijgen. De symptomen worden binnen enkele dagen minder, maar eventuele schade aan het zenuwstelsel is niet meer te herstellen.

Megaloblastaire anemie door onevenwichtige voeding verdwijnt meestal als men beter gaat eten en een korte kuur van foliumzuurtabletten volgt.

Risicofactoren

Leeftijd
Komt vooral bij mensen boven de 40 voor
Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak
Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak
Geslacht
Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak
Leefwijze
Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak
Erfelijkheid
Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak
Tekst
© Dorling Kindersley Ltd., 2003
Vertaling en bewerking
© Kosmos-Z&K Uitgevers b.v., 2006

U bevindt zich hier:

U gebruikt een verouderde webbrowser, wij raden u aan over te schakelen naar een van onderstaande moderne internetbrowsers.