Rozerode, schilferige, ruwe plek op de huid, veroorzaakt door langdurige blootstelling aan zonlicht
Een actinische keratose is een klein, schilferig plekje op de huid. Mensen jonger dan veertig jaar krijgen de aandoening zelden, maar boven die leeftijd neemt het risico toe. De belangrijkste oorzaak is jarenlange blootstelling aan zonlicht. Mensen (meestal mannen) die veel buiten werken, hebben een verhoogd risico. De aandoening komt vooral voor bij mensen met een lichte huid, die vaak extra gevoelig zijn voor de zon.
De plekken zijn rozerood en voelen ruw aan. Ze ontstaan vooral op onbedekte delen van de huid, zoals het gezicht en de handruggen, en op kale delen van de schedel. Meestal ontstaan verscheidene plekken tegelijk. In enkele gevallen ontwikkelt zich uit een actinische keratose een plaveiselcelcarcinoom.
Meestal kan de diagnose met het blote oog gesteld worden. Bij twijfel over de diagnose, of als de afwijking onrustig is (bijvoorbeeld door roodheid, niet genezende wondjes, overmatige hoornvorming, of groter worden van de plek), kan er een klein huidmonster (biopt) worden genomen. Dit wordt onderzocht, om de diagnose met meer zekerheid te kunnen stellen
Een actinische keratose wordt in principe altijd verwijderd, omdat er een kans bestaat dat de afwijkingen overgaan in een vorm van huidkanker. Actinische keratosen kunnen op verschillende manieren worden behandeld. Het meest toegepast zijn: oppervlakkige bevriezing met vloeibare stikstof of wegschrapen (curretage), gevolgd door wegbranden van het weefsel (elektrocoagulatie). Wanneer er veel plekken op een groot oppervlak zitten, kan een crème met een middel tegen kanker, bijvoorbeeld 5-fluorouracil (Efudix) en imiquimod (Aldara) worden gebruikt. De plekken kunnen na behandeling terugkeren.
Een laatste alternatief is fotodynamische therapie. Hierbij wordt een speciale chemische verbinding (meestal aminolevuline zuur) aangebracht die op zich zelf geen schade veroorzaakt, maar wel na belichting met krachtig licht. De stof wordt aangebracht op de actinische keratosen, en wordt vooral opgenomen in delende cellen. De volgende dag wordt het gebied belicht met een speciale lamp, waarbij alleen de afwijkende cellen, die de lichtgevoelige stof hebben opgenomen, worden gedood.
U kunt het risico op deze aandoening verkleinen door uw huid tegen de zon te beschermen. Voor kale mannen is het verstandig om buiten een hoed of pet te dragen. Het is belangrijk om verdere beschadiging van de huid door ultraviolette straling zoveel mogelijk te voorkomen. Dit kan door minder in de zon te komen, beschermende kleding en een hoed of pet te dragen, het gebruik van de zonnebank te beperken, en de huid te beschermen met anti-zonnebrandmiddelen met een hoge beschermingsfactor. In Nederland is een factor 15 of hoger meestal voldoende, in zuidelijker streken of bij veel zon is een hogere factor nodig (factor 30 of hoger). Uiteraard is ook uw huidtype van belang bij het kiezen van de juiste sterkte zonnebrandcrème. Ook is het goed om te onthouden dat een anti-zonnebrandcrème niet bedoeld is om langer in de zon te blijven, maar om, gedurende de tijd dat u in de zon bent, de huid te beschermen. Verder is het raadzaam uw huid in de gaten te houden, en als er nieuwe plekjes ontstaan deze door een arts te laten controleren
Na verloop van jaren kan een actinische keratose overgaan in huidkanker, met name plaveiselcelcarcinoom. De kans op het ontstaan van huidkanker in een actinische keratose is niet precies bekend. Vermoedelijk gaan elk jaar 0,25 tot 1% van de actinische keratosen over in een plaveiselcelcarcinoom. Dat betekent dat voor patiënten die zich niet laten behandelen het risico op het ontstaan van huidkanker na vele jaren toch kan oplopen tot rond de 20%. De vormen van huidkanker die zich ontwikkelen uit een keratosis actinica gedragen zich meestal niet erg agressief, ze zijn goed te behandelen en de kans op ingroei naar de diepte en uitzaaiingen naar andere organen is klein.
- Leeftijd
- Vooral mensen ouder dan 40 jaar
- Geslacht
- Vooral mannen met een kaal hoofd
- Erfelijkheid
- Mensen met een lichte huid lopen meer risico
- Leefwijze
- Blootstelling aan de zon en gebruik van een zonnebank zijn risicofactoren
