Alvleesklierontsteking

Acute pancreatitis; plotselinge ontsteking van de alvleesklier gewoonlijk door beschadiging door eigen enzymen

Een plotselinge ontsteking van de alvleesklier veroorzaakt erge buikpijn. De aandoening is ernstig en kan levensbedreigend zijn als er geen behandeling volgt. De belangrijkste functie van de alvleesklier is het afscheiden van een vloeistof met enzymen die de spijsvertering bevorderen. Bovendien scheidt de alvleesklier de hormonen insuline en glucagon af die de suikerspiegel van het bloed reguleren.

De oorzaken

De oorzaak van een alvleesklierontsteking is niet altijd duidelijk. Meestal is overmatig alcoholgebruik de oorzaak. Ook kan het een galsteen (Galstenen) zijn die de galbuis, het kanaal waardoor gal in de twaalfvingerige darm komt, verstopt. De galsteen blokkeert de toevoer van de spijsverteringssappen van de alvleesklier en de enzymen komen in het alvleesklierweefsel zelf terecht, waar ze een ernstige ontsteking veroorzaken.

Hoe alcohol de aandoening veroorzaakt, is niet duidelijk. Gewoonlijk treedt acute alvleesklierontsteking 12 tot 24 uur na overmatig drinken op.

Bepaalde afweeronderdrukkende geneesmiddelen (Immunosuppressiva) en vochtafdrijvende middelen (Diuretica) uit de thiazidegroep kunnen alvleesklierontsteking veroorzaken. Minder gebruikelijke oorzaken zijn een virusinfectie van de alvleesklier en grote hoeveelheden vetachtige stoffen in het bloed (zie Erfelijke hyperlipoproteïnemie).

De symptomen

Acute alvleesklierontsteking veroorzaakt een hele reeks klachten die plotseling optreden en ernstig kunnen zijn. Dit zijn:

• hevige pijn in de bovenbuik, vaak met uitstraling naar de rug, die erger wordt bij bewegen;
• misselijkheid en overgeven;
• bij zeer ernstige alvleesklierontsteking lijkt zich een bloeduitstorting onder de huid van de buik te bevinden;
• koorts.

In ernstige gevallen tast de ontsteking de hele buik aan, die daardoor hard wordt, wat de pijn nog verergert. Acute alvleesklierontsteking kan ook leiden tot shock (Shock (Hart en bloedvaten)), een mogelijk levensbedreigende aandoening waarbij de bloeddruk tot een gevaarlijk laag peil daalt.

Acute alvleesklierontsteking

De vergrote alvleesklier op deze CT-scan is veroorzaakt door een acute alvleesklierontsteking (pancreatitis).

1. Lever
2. Wervelkolom
3. Vergrote alvleesklier
4. Milt
5. Nieren

De diagnose

Bij vermoeden van een acute alvleesklierontsteking kan de arts zorgen voor bloedonderzoek om de enzymen op te sporen die direct in het bloed terechtgekomen zijn. Ook kan het nodig zijn door middel van CT-scan (-scannen), echoscopie (Echografie (echoscopie)) of MRI () een eventuele verstopping van de galbuis door galstenen op te sporen. Ook kan zo een vergroting van de alvleesklier ten gevolge van de ontsteking worden waargenomen.

De behandeling

Bij acute alvleesklierontsteking zult u waarschijnlijk in het ziekenhuis worden opgenomen. Als de aandoening ernstig is, moet u op de intensive care (Op de intensive care (omgeving)) permanent worden bewaakt. Uw maag dient leeg te blijven om te voorkomen dat uw alvleesklier wordt aangezet tot het produceren van enzymen. Via uw neus zal een slangetje naar uw maag worden geleid om de inhoud weg te zuigen, en u krijgt intraveneus vocht toegediend. Als gebleken is dat u een galsteen hebt, zal ERCP (boven) worden toegepast om de plaats van de steen nauwkeurig te bepalen en de steen te verwijderen. In sommige gevallen raakt het aangetaste alvleesklierweefsel geïnfecteerd, en moet dit chirurgisch worden verwijderd. Als de alvleesklierontsteking door een galsteen wordt veroorzaakt, zal men u aanraden uw galblaas te laten verwijderen als u eenmaal bent hersteld.

De prognose

Ongeveer negen van de tien mensen overleven een aanval van acute alvleesklierontsteking, maar de klier kan zijn aangetast, zodat hij onvoldoende enzymen kan aanmaken. U dient dan enzymsupplementen te slikken. Ernstige aantasting van de alvleesklier kan de aanmaak van insuline beïnvloeden en leiden tot diabetes mellitus (Diabetes mellitus). Dan zal behandeling met insuline nodig zijn om uw bloedsuikerspiegel op peil te houden. Een enkele aanval van alvleesklierontsteking hoeft geen permanente schade te veroorzaken, en een langdurige behandeling kan alleen noodzakelijk zijn als de aandoening terugkeert. Als uw galblaas vanwege galstenen verwijderd is, ondervindt u daar verder geen gevolgen van.

Risicofactoren

Leeftijd

Komt voornamelijk bij volwassenen voor

Geen factoren van betekenis

Geen factoren van betekenis

Leefwijze

Overmatig alcoholgebruik is een risicofactor/oorzaak

Geslacht

Geen factoren van betekenis

Erfelijkheid

Geen factoren van betekenis

Chronische pancreatitis; langdurige ontsteking van de alvleesklier die tot steeds slechter functioneren leidt

Chronische alvleesklierontsteking is een voortschrijdende aandoening, waarbij de klier permanent ontstoken is. Een van de functies van de alvleesklier is het afscheiden van een vloeistof waarin spijsverteringsenzymen zitten die aan de inhoud van de darm worden toegevoegd. De alvleesklier produceert ook de hormonen insuline en glucagon die in de bloedbaan worden afgescheiden en de bloedsuikerspiegel reguleren. Bij chronische alvleesklierontsteking wordt het gezonde alvleesklierweefsel vervangen door littekenweefsel, waardoor het functioneren van de klier langzaam afneemt. De aandoening is meestal pijnlijk en kan tot complicaties leiden. Beschadiging van de alvleesklier is gewoonlijk onherstelbaar.

De oorzaken

De oorzaak van chronische alvleesklierontsteking is meestal langdurig overmatig alcoholgebruik. Een minder gewone oorzaak is zeer grote hoeveelheden vetten in het bloed (zie Erfelijke hyperlipoproteïnemie) of zeer grote concentraties ijzer in het lichaam (zie Hemochromatose). In sommige gevallen is de oorzaak onduidelijk.

De symptomen

Symptomen ontwikkelen zich gewoonlijk in de loop van enkele jaren en variëren in ernst, afhankelijk van de mate van aantasting van de alvleesklier. Aanvankelijk zijn er geen klachten, maar na verloop van tijd krijgt men last van:

• aanhoudende pijn in de bovenbuik, vaak met uitstraling naar de rug;
• misselijkheid en overgeven;
• verlies van eetlust.

Complicaties komen voort uit de verminderde productie van enzymen en hormonen. Een kleinere enzymenproductie veroorzaakt slechte opname van voedingsstoffen (Malabsorptie), een aandoening die tot een vettige, volumineuze ontlasting kan leiden, vitaminetekort en gewichtsverlies. Diabetes mellitus (Diabetes mellitus) kan een gevolg zijn van een verminderde insulineproductie.

De diagnose

Er bestaat geen eenvoudige test om chronische alvleesklierontsteking vast te stellen. Op een röntgenfoto (Röntgenfoto’s), echoscopie (Echografie (echoscopie)) of MRI () ziet men soms calciumafzettingen in de alvleesklier, een teken dat de klier ontstoken is geweest. Een andere mogelijkheid is een ERCP (Een ) of endoscopie met echo om galstenen op te sporen. Bovendien kan uw bloed worden onderzocht om de suikerspiegel vast te stellen.

De behandeling

Uw arts zal u aanraden alcohol en vetrijk eten te vermijden. U kunt medicijnen nodig hebben om de hormonen en enzymen te vervangen die door de alvleesklier geproduceerd hadden moeten worden. Bij iedere maaltijd moeten de enzymen in pil- of poedervorm worden ingenomen om de spijsvertering op gang te houden. Ook kunnen regelmatig injecties met insuline nodig zijn om de bloedsuikerspiegel op peil te houden; gewoonlijk moet dit levenslang worden volgehouden. Als de pijn erg is, worden sterke pijnstillers op basis van opium (Analgetica) gegeven. In sommige gevallen kan de pijn worden verlicht door de zenuw te blokkeren. Er wordt dan een injectie gebruikt om de pijnzenuwen van de alvleesklier naar het ruggenmerg te vernietigen. In enkele gevallen is het operatief verwijderen van de alvleesklier de enige oplossing. Soms geeft een minder ingrijpende operatie waarbij de afvloed van het alvleeskliersap wordt bevorderd, ook verlichting van de pijn.

De prognose

De symptomen van chronische alvleesklierontsteking kunnen in de loop van de tijd minder worden, maar soms verergert de aandoening en worden de symptomen ernstiger. Mensen met chronische alvleesklierontsteking hebben een grotere kans op alvleesklierkanker (hierna).

Risicofactoren

Leeftijd

Komt het meest voor tussen 35 en 45 jaar

Geen factoren van betekenis

Erfelijk bepaalde chronische pancreatitis is zeldzaam

Leefwijze

Overmatig alcoholgebruik is een risicofactor

Geslacht

Geen factoren van betekenis

Erfelijkheid

Erfelijk bepaalde chronische pancreatitis is zeldzaam