bewegingsapparaat

De meeste bot-, spier- en gewrichtsproblemen bij kinderen vallen uiteen in twee grote categorieën: problemen die bij de geboorte al aanwezig zijn en problemen die te maken hebben met de veranderingen tijdens de groeispurt in de puberteit. Hoe vroeger deze aandoeningen worden behandeld, des te groter is de kans op herstel en des te kleiner de kans op complicaties.

Dit hoofdstuk begint met drie aandoeningen die bij de geboorte al aanwezig kunnen zijn: aangeboren heupdysplasie, een klompvoet en achondroplasie, dat door een afwijkend gen wordt veroorzaakt. Daarna volgen aandoeningen die later in de kinderjaren en rond de puberteit kunnen optreden, zoals de ziekte van Perthes, epifysiolyse van de heupkop en de ziekte van Osgood-Schlatter. Ook minder ernstige problemen aan voeten en benen, zoals platvoeten en O-benen, komen aan bod, die vaak bij de normale ontwikkeling horen. Dan volgt de gewrichtsontsteking juveniele chronische artritis. Aandoeningen waar ook volwassenen aan kunnen lijden, worden elders behandeld (Het bewegingsapparaat).

ANATOMIE

1. Bot
2. Spier
3. Gewricht
4. Pees

Zie Het bewegingsapparaat voor meer informatie over de structuur en werking van het spier-/botstelsel.

Iedere dag gebruiken we onze spieren en gewrichten voor het maken van willekeurige bewegingen. Veel bewegingen, bijvoorbeeld lopen, vergen weinig concentratie, maar voor complexe taken, zoals pianospelen, is meer bewuste inspanning nodig, ondersteund door een onderbewust coördinatiesysteem dat is aangeleerd. Alle bewegingen zijn gebaseerd op mechanische veranderingen in de spieren, die zich samentrekken of ontspannen.

Skeletspieren zorgen ervoor dat het lichaam kan bewegen doordat ze zich kunnen samentrekken. Bovendien staan ze onder een voortdurende spanning (tonus), waardoor het lichaam zijn houding kan handhaven en bijvoorbeeld het hoofd rechtop op de nek kan laten staan. Deze tonus is automatisch, maar vereist wel oplettendheid. In tegenstelling tot paarden kunnen mensen niet staand slapen.

Er zijn behalve skeletspieren nog twee typen spieren: hartspieren, die alleen in het hart voorkomen, en gladde spieren, die voorkomen in organen zoals de darmen. De meeste gladde spieren staan niet onder willekeurige besturing.

Structuur van hard bot

De structurele eenheden van hard bot heten osteonen (hier op dwarsdoorsnede). Osteonen bestaan uit ringen collageen rond centrale kanalen.

Soorten bot

Bot bestaat in veel vormen en afmetingen, variërend van de vlakke botten van de schedel tot de pijpbeenderen van de ledematen. De buitenste laag van het bot is hard en compact. De binnenzijde bestaat uit spongieus (sponsachtig) bot dat is gestructureerd in trabeculae, wat de meeste steun bij het kleinste gewicht geeft.

Bot geeft het lichaam zijn vorm en steunt de lichaamsstructuur. Het is levend weefsel, dat voortdurend wordt vernieuwd. Bot dient ook als reservoir voor verschillende mineralen, zoals calcium en fosfor. In het beenmerg, de zachte, vettige substantie in de botholten, wordt het grootste deel van de rode en witte bloedlichaampjes gevormd (zie De vorming van bloedcellen, De vorming van bloedcellen (functie)).

Spongieus bot

De trabeculae (tussenschotten) in spongieus bot maken het licht en sterk.

Beweging

Gewrichten, de plaatsen waar de botten elkaar raken, bevatten kraakbeen, dat het langs elkaar heen bewegen van het bot glad doet verlopen. De bewegingsvrijheid van de gewrichten wordt bepaald door hun structuur en de gewrichtsbanden, waardoor ze gestabiliseerd en ondersteund worden. Het heupgewricht kan bijvoorbeeld minder vrij bewegen dan de schouder. De gewrichten van de polsen, voeten en ruggengraat hebben echter beweeglijkheid opgeofferd voor stabiliteit. Deze botten zitten aan elkaar met sterke, onbuigzame banden (ligamenten) die maar weinig beweging toestaan.