borderline
Wat is borderline?
Het meest kenmerkende van de borderline persoonlijkheidsstoornis (kortweg: BPS of borderline) zijn de sterke wisselingen in stemmingen,
gedachten en gedrag. Mensen met borderline zijn enorm impulsief, denken vaak zwart-wit, reageren extreem. Relaties zijn moeilijk te
onderhouden, en wisselen ook sterk. Ook de ideeën en gedachten die ze over zichzelf hebben, wisselen sterk.
naar boven
Verschijnselen van borderline
Mensen met borderline hebben minstens vijf van de volgende verschijnselen.
- Ze proberen krampachtig te voorkomen dat iemand ze in de steek laat. En alleen maar denken dat ze in de steek gelaten worden, is al genoeg
om krampachtig te proberen dat te voorkomen.
- Ze hebben intense relaties met anderen, maar die zijn ook heel instabiel. Ze denken heel zwart-wit over hun relaties: of iemand is
geweldig of waardeloos.
- Ze hebben steeds een ander beeld of gevoel van zichzelf. Ook dat wisselt sterk.
- Ze zijn impulsief. Dat heeft negatieve gevolgen voor henzelf op minstens twee gebieden: geldverspilling, veel wisselende seksuele
contacten, misbruik van alcohol en drugs, roekeloos rijden, vreetbuien.
- Ze doen pogingen tot zelfdoding, dreigen daarmee, of verwonden zichzelf.
- Ze hebben sterk wisselende stemmingen. Dit zijn bijna altijd reacties op gebeurtenissen. Dit geeft periodes van grote somberheid,
prikkelbaarheid of angst. Dit duurt meestal enkele uren, en bijna nooit langer dan een paar dagen.
- Ze hebben een blijvend gevoel van leegte.
- Ze hebben last van intense woede, die niet past in de situatie en de situatie ook niet oplost. Of ze hebben moeite hun boosheid te
beheersen. Ze hebben dan ook driftbuien, blijvende woede, of hebben geregeld vechtpartijen.
- Ze hebben paranoïde ideeën. Dit is het idee achtervolgd of bedreigd te worden. Die ideeën komen in stress-situaties. De ideeën gaan ook
weer voorbij. Of ze dissociëren ernstig. Dan hebben ze het gevoel er niet meer bij te zijn en als het ware weg te raken. Soms weten ze dan
niet meer precies wat er gebeurd is.
naar boven
Hoe ontstaat borderline?
Over oorzaken van borderline valt nog weinig te zeggen. Wel zijn extra risico?s bekend. Dat wil zeggen: er is meer risico in onderstaande
gevallen. De extra risico?s hebben te maken met geslacht en leeftijd, met individuele kwetsbaarheid, met de omgeving, en met
levensgebeurtenissen.
Geslacht en leeftijd
- Het komt even vaak voor bij mannen en vrouwen. Wel is het zo dat bij mannen de impulsiviteit duidelijk wordt door hun gebruik van alcohol
en drugs, bij vrouwen door hun eetbuien.
- Bij mensen met borderline die zijn opgenomen in een instelling zijn het wel veel meer vrouwen. Waarschijnlijk omdat vrouwen eerder hulp
zoeken voor hun problemen, of omdat bijvoorbeeld agressie en wisselende seksuele contacten eerder als een probleem wordt gezien bij
vrouwen.
- Borderline kan niet vastgesteld worden bij jongeren tot 18-20 jaar, omdat zij heel goed vanwege hun ontwikkeling met emotionele problemen
te maken hebben en dat op een borderline-achtige manier uiten.
- Bij mensen van 50 jaar en ouder komt borderline minder voor.
Individuele kwetsbaarheid
- Erfelijkheid speelt een grote rol.
- Mensen met borderline zijn emotioneel kwetsbaar. Ze zijn zeer gevoelig voor emotionele dingen. Daar reageren ze heftig op en het duurt
lang voor ze weer een evenwicht hebben bereikt.
- Ze hebben een bijzondere combinatie van een negatief gevoelsleven en ontremming. Deze combinatie lijkt gedeeltelijk te komen door trauma?s
in de kindertijd.
- Er is een aantal lichamelijke factoren dat een rol speelt bij mensen met borderline. Dit heeft te maken met processen in de hersenen en
met hormonen. Zie Informatie voor professionals voor meer informatie.
Omgeving
- Mensen met borderline wonen vaak zonder partner. Dit is niet vreemd, vanwege hun wisselende relaties.
- Er is geen verband met opleiding of woonomstandigheden.
Levensgebeurtenissen
- Mishandeling, verwaarlozing, seksueel misbruik in de jeugd komen vaak voor bij mensen met borderline. De helft van mensen met borderline
is mishandeld of seksueel misbruikt. Wordt emotionele mishandeling meegeteld, dan ligt het nog hoger.
naar boven
Hoe wordt borderline vastgesteld?
Om borderline vast stellen moet het volgende gebeuren. Meer dan één bron van informatie is noodzakelijk.
- Mensen met borderline geven een beoordeling van hun eigen situatie. Daar zijn verschillende zogenoemde zelfbeoordelingsvragenlijsten
voor.
- De behandelaar neemt een interview af, waarin een aantal vaste onderwerpen voorkomen. Hier zijn verschillende zogenoemde
semi-gestructureerde interviews voor.
- Andere bron van informatie zijn dossiers van een eerdere behandeling, en observaties van behandelaars en verpleging wanneer iemand al
opgenomen is in een instelling. Ook personen die de patiënt lange tijd van nabij hebben meegemaakt, zijn een bron van informatie.
- Vervolgens moeten alle gegevens worden samengenomen om borderline vast te kunnen stellen. Daarvoor zijn protocollen gemaakt, waarin staat
hoe dat het beste gedaan kan worden.
naar boven
Hoe vaak komt borderline voor?
In Nederland zijn naar schatting 100.000 mensen met borderline. Dit is minder dan 1%.
Misschien zijn het er meer, omdat veel mensen met
borderline behandeld worden voor bijkomende klachten als bijvoorbeeld depressie of angsten. Borderline wordt dan niet herkend.
Bij mensen die zijn opgenomen in een instelling komt borderline vaak voor. Onder opgenomen mensen met een verslaving heeft 5 tot 22%
borderline; onder psychiatrische patiënten 6 tot 63%. De cijfers lopen nogal uit elkaar, omdat er verschillende methodes worden gebruikt.
naar boven
Gaat borderline over?
Lange tijd is gedacht dat borderline niet overgaat. Maar van de mensen die zijn opgenomen geweest in een instelling blijkt dat na drie jaar
40% minder dan vijf van de borderline-verschijnselen heeft. Het kan goed zijn dat iemand dan nog wel een paar borderline-verschijnselen heeft,
maar officieel heeft hij dan geen borderline meer. Na 15 jaar is dit gezakt naar 25%.
Als mensen met borderline ouder worden, worden hun
leven en hun relaties toch wat stabieler. Hun algemene functioneren verbetert ook. Ook het risico op zelfdoding neemt af.
naar boven
Omgaan met borderline
Borderline is een ingrijpende stoornis. Mensen met borderline doen het op minstens één van de volgende terreinen slechter: werk,
huishoudelijk werk, studie, relaties met anderen en vrijetijdsbesteding. Ze doen ook een groot beroep op hun omgeving. Hun relaties staan dan
ook de hele tijd onder druk. Lotgenotencontact kan ondersteunen.
- Zorg dat u genoeg weet over de borderline. Zorg er ook voor dat mensen die voor u belangrijk zijn, er genoeg over weten. Informatie is te
vinden bij Stichting
Borderline en op de site www.moeilijkemensen.nl.
- Soms is er verschil tussen welke behandeling uw behandelaar wil en wat u zelf wil. Overleg hierover met hem.
- U moet weliswaar zelf uw borderline aanpakken, maar vrienden, familie en hulpverleners kunnen u daar goed bij helpen. Stichting Borderline biedt
lotgenotencontact.
- Bespreek met de behandelaar en mensen uit uw omgeving bij wie u terecht kunt voor hulp, ook 's avonds en in het weekend.
- Neem de tijd om met uw behandelaar, familie en vrienden uit te zoeken hoe om te gaan met de borderline. Het is waarschijnlijk dat u een
aantal verschijnselen van de stoornis langere tijd zult hebben. Neem de tijd om uit te vinden of, en welk werk haalbaar is, bijvoorbeeld
parttime of fulltime, betaald of vrijwillig. Neem niet te veel hooi op uw vork.
Veel mensen schrikken van iemand met psychische klachten en reageren afwijzend. Bepaal daarom zelf wat u wel en niet vertelt en aan wie.
Vertel oppervlakkige kennissen een beperkte versie en reserveer het complete verhaal voor mensen die dichtbij staan.
naar boven
Adviezen voor familie en betrokkenen van mensen met borderline
Mensen met borderline doen vaak een groot beroep op hun omgeving. Het ene moment heeft iemand behoefte aan aandacht en contact, het volgende
moment kan iemand zich terugtrekken in zichzelf en het contact afwijzen. Familie en vrienden hebben vaak moeite met emotionele uitbarstingen
en impulsief gedrag. Daardoor staat de relatie de hele tijd onder spanning.
- Zorg dat u genoeg weet over de borderline en de mogelijke gevolgen. Informatie is te vinden bij Stichting Borderline en op de
site www.moeilijkemensen.nl.
- Realiseer u dat er sprake is van een psychische stoornis, waarvoor behandeling nodig is. Vat emotionele uitspraken niet al te persoonlijk
op.
- Het feit dat u de borderlinestoornis erkent, betekent niet dat u alles hoeft te accepteren. Bepaal wat uw grenzen zijn en maak daarover
heldere afspraken. Het kan helpen als u afspraken op papier zet.
- Probeer negatief gedrag los te zien van de persoon. Laat uw waardering blijken voor dingen die goed gaan.
- Stel niet te hoge eisen aan degene met borderline en leg niet te veel druk op zijn of haar schouders. Maar neem de verantwoordelijkheid
niet over.
- Gebruik uw energie om actief aan de slag te gaan en te leren omgaan met de situatie. Bijvoorbeeld door samen met uw familielid een cursus
over borderline te volgen.
- Doe uw eigen dingen, en doe de dingen die plezier en ontspanning geven. Dit voorkomt dat u zelf overbelast raakt.
- Zorg ervoor dat u zelf uw hart kunt luchten bij enkele mensen in uw omgeving. Houd ook contact met mensen buiten het gezin.
- Zoek mensen in vergelijkbare situaties, bijvoorbeeld via Stichting Labyrint / In
Perspectief.
Behandelaars moeten de partner en naaste familie betrekken bij de behandeling. Direct betrokkenen kunnen immers veel bijdragen aan een
succesvolle behandeling, maar daarvoor is uitleg en begeleiding van de behandelaar nodig.
- Vraag de behandelaar hoe u als familie het beste kunt omgaan met de stoornis van uw partner of familielid.
- Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren voorlichtingsbijeenkomsten of cursussen voor familieleden. Vraag
ernaar.
Het komt voor dat iemand geen hulp accepteert of bijvoorbeeld weigert medicijnen te gebruiken. Dat leidt voor familieleden tot
dilemma's en lastige situaties. Informeer bij Stichting Labyrint / In
Perspectief welke oplossingen er zijn of hoe u kunt omgaan met de situatie.
naar boven
Patiënten- en belangenorganisaties borderline
Uitgebreidere informatie op www.trimbos.nl, informatie voor professionals, onder andere over:
- typen borderline;
- lichamelijke factoren bij het ontstaan van borderline;
- onderscheid met andere persoonlijkheidsstoornissen, en andere psychische stoornissen;
- verloop van borderline en wat het verloop beïnvloedt;
- samengaan met andere psychische en lichamelijke stoornissen;
- gevolgen van borderline, maatschappelijk en voor de kwaliteit van leven;
- methoden om borderline vast te stellen;
- behandelingen;
- literatuurverwijzingen (van met name wetenschappelijk onderzoek).
naar boven
