U gebruikt een verouderde webbrowser, wij raden u aan over te schakelen naar een van onderstaande moderne internetbrowsers.

depressies

Somber of depressief

Patiëntenfolder

Wat is het?

Iedereen is wel eens somber en meestal gaat dat vanzelf over. Maar als een sombere stemming weken aanhoudt en uw dagelijkse bezigheden verstoort, heeft u een depressie. Depressie is een ziekte die veel voorkomt en soms ernstig kan zijn. Als u een depressie heeft, gaat de somberheid samen met een of meer van de volgende klachten:

  • U heeft nergens zin in; u heeft weinig belangstelling voor de dingen en mensen die u anders wel interesseren;

  • U voelt zich nutteloos, leeg en schuldig;

  • U ziet overal tegenop, kunt zich slechter concentreren en geen beslissingen meer nemen;

  • U voelt zich traag en moe of juist rusteloos en geprikkeld;

  • U slaapt slecht of komt juist niet meer uit bed;

  • Het eten smaakt niet meer of u eet juist extra veel;

  • Bij een ernstige depressie kan het leven zo ondraaglijk lijken dat u zelfs naar de dood verlangt. Soms kan een depressie ook de oorzaak zijn van vage, onverklaarbare klachten zoals duizeligheid, hoofd-, buik- of rugpijn.

naar boven

Waardoor komt het?

De precieze oorzaak van een depressie blijft vaak onduidelijk. Verschillende factoren spelen een rol:

  • Aanleg: Soms komt depressie in de familie voor. Erfelijkheid kan daarbij een rol spelen. De een is er gevoeliger voor dan de ander.

  • Eigenschappen/vaardigheden: de manier waarop iemand met problemen omgaat en ervaringen verwerkt kan een rol spelen bij het ontstaan van een depressie. Mensen met faalangst en weinig zelfvertrouwen zijn extra kwetsbaar voor het krijgen van een depressie. Dat geldt ook voor mensen die zich moeilijk uiten of die niet om steun durven te vragen.

  • Persoonlijke ervaringen: Soms kan een ingrijpende gebeurtenis zoals een ontslag een verhuizing, een scheiding of sterfgeval, de aanleiding zijn voor een depressie. Vervelende ervaringen in het verleden, weinig sociale contacten en gebrek aan (ervaren) steun uit de omgeving, kunnen iemand extra kwetsbaar maken voor een depressie.

naar boven

Kan het kwaad

Een depressie gaat vaak vanzelf over, ook al kan het drie tot zes maanden duren. Maar u kunt er wel veel last van hebben, als de somberheid overheerst en u de energie mist om iets te ondernemen. Soms kan het leven zo’n zware opgave lijken, dat u de dood als een rustgevende uitkomst gaat zien. Dan is een depressie ernstig.

naar boven

Wat kunt u er zelf aan doen?

Vaak helpt het om er met anderen over te praten. Leg aan hen uit hoe u zich voelt. De meeste mensen hebben hier begrip voor. Gun uzelf de tijd om ingrijpende ervaringen te verwerken. Sta uzelf toe om verdrietig of boos te zijn. Stel niet te hoge eisen aan uzelf. Probeer regelmaat in uw leven te houden: Ga op normale tijden naar bed. Sta op tijd op en kleed u aan. Eet drie keer per dag op vaste tijden (en drink liever geen alcohol). Zorg voor afleiding en ontspanning door dingen te doen die u prettig vindt. Zorg ook voor extra lichaamsbeweging, bijvoorbeeld door dagelijks een halfuur te wandelen of fietsen, zwemmen of tuinieren. Ga bij vrienden langs, ook al ziet u er tegenop. Een regelmatige dagindeling met wat lichamelijke activiteit en sociale contacten helpt bij een depressie. Blijf dus niet alleen maar thuis zitten.

naar boven

Wanneer naar de huisarts?

Neem contact op met uw huisarts wanneer een sombere stemming meer dan twee weken aanhoudt en u daarnaast een of meer van de volgende klachten heeft:

  • u voelt zich over bijna alles onverschillig;

  • u slaapt steeds slechter of heeft juist veel moeite met uit bed komen;

  • u kunt zich slecht concentreren;

  • u voelt zich leeg, nutteloos of schuldig;

  • u heeft geen eetlust meer of eet juist veel meer dan vroeger;

  • u voelt zich traag of juist onrustig;

  • u bent bijna elke dag moe;

  • u denkt regelmatig aan de dood.

Bel direct uw huisarts:

  • wanneer u herhaaldelijk aan zelfdoding denkt;

  • wanneer u plannen maakt om uw leven te beëindigen.

naar boven

Depressie algemeen

Patiëntenbrief

Wat is een depressie?

Iedereen is wel eens somber als reactie op een teleurstelling of verlies. Dat is normaal en gaat vanzelf weer over. Maar als een sombere stemming weken aanhoudt en u nergens meer zin in heeft, als u er veel last van heeft en het uw dagelijkse bezigheden verstoort, dan spreken we van een depressie. Depressie is een aandoening die veel voorkomt. Het is niet iets om u voor te schamen of om u schuldig over te voelen.

naar boven

Wat zijn de verschijnselen?

Een depressie kan zich op verschillende manieren uiten. U kunt last hebben van somberheid en lusteloosheid. U heeft minder belangstelling voor de dingen die u anders wel interesseren. U kunt zich minder goed concentreren, bijvoorbeeld bij het lezen of televisiekijken. Het nemen van beslissingen kost meer moeite, ook al gaat het om iets heel eenvoudigs. U voelt zich traag en moe, of rusteloos en snel geïrriteerd. Misschien voelt u zich schuldig of overbodig en nutteloos. U slaapt slecht of juist overmatig veel. Het eten smaakt niet meer of u eet juist extra veel. Het kan zijn dat u het leven als een te grote last ervaart en soms zelfs naar de dood verlangt. Als veel van dit soort klachten gedurende langere tijd aanhouden, dan wijst dat op een depressie. In uw dagelijks leven kunt er veel last van hebben. Uw bezigheden thuis, in uw vrije tijd of op uw werk kunnen door de depressie verstoord worden.

naar boven

Hoe ontstaat het?

Meestal spelen verschillende factoren een rol. De precieze oorzaak of aanleiding blijft vaak onduidelijk. Soms komt depressie in de familie voor. Erfelijkheid kan daarbij een rol spelen. De een is kwetsbaarder dan de ander. Bepaalde stoffen (neurotransmitters) die bij iedereen in het bloed en het zenuwstelsel zitten, spelen een rol bij de gevoeligheid voor stemmingen. Als iemand een moeilijke jeugd heeft gehad of zich weinig gesteund voelt door zijn omgeving, kan dat ook invloed hebben op het ontstaan van een depressie. Een depressie kan soms optreden na een ingrijpende gebeurtenis die gepaard gaat met verlies of verdriet, bijvoorbeeld de beëindiging van een belangrijke relatie door scheiding of dood. Depressie heeft niets te maken met onwil of een slap karakter.

naar boven

Adviezen

Vaak helpt het om erover te praten, op het spreekuur maar ook of met familie of vrienden. De meeste mensen hebben hier begrip voor. Leg aan hen uit wat depressie betekent. U kunt hun ook deze brief laten lezen. Iemand die depressief is denkt vaak negatief over zichzelf. Teleurstelling, verdriet en woede kunnen het negatieve gevoel versterken. Het kost tijd dergelijke emoties te verwerken. Gun uzelf die tijd. Stel uzelf niet te hoge eisen, bijvoorbeeld dat u snel moet herstellen of normaal uw werk moet kunnen doen. U kunt zich in het begin het best richten op de eenvoudige, praktische zaken van het dagelijks leven. Stel haalbare doelen. Probeer regelmaat in uw leven te houden door op normale tijden naar bed te gaan en op te staan, en op vaste tijden te eten. Wees matig met alcohol. Zoek afleiding in activiteiten die voor u prettig of ontspannend kunnen zijn en zorg regelmatig voor lichaamsbeweging zoals fietsen, wandelen of sporten. Blijf dus niet alleen maar thuis zitten. Probeer indien mogelijk te blijven werken, eventueel deeltijds, in overleg met uw bedrijfsarts.

naar boven

Behandeling

Een goede behandeling kan helpen de klachten te verminderen en het herstel te bevorderen. Op het spreekuur spreken we af hoe we u gaan begeleiden. Met enige regelmaatbespreken wat u kunt doen aan uw klachten en problemen, helptvaak even goed als behandeling met medicijnen.

Tabletten tegen de depressie (antidepressiva) beginnen meestal pas na vier tot zes weken goed op uw klachten te werken. Sommige mensen hebben last van bijwerkingen. De bijwerkingen treden al in de eerste weken op (voordat de stemming verbetert), maar verminderen vaak na verloop van tijd. De bijwerkingen verschillen per medicijn: bijvoorbeeld een droge mond, duizeligheid, hoofdpijn, onrust, angst, slecht slapen, minder zin in vrijen, problemen met het gewicht, en verstopping of diarree. Totdat de antidepressiva beginnen te werken, kunt u bij angst of onrust eventueel kalmeringsmiddelen gebruiken zoals diazepam of oxazepam. Deze werken direct. Kalmeringstabletten werken versuffend en verslavend. Gebruik ze om te beginnen hooguit een tot twee weken.

naar boven

Hoe gaat het verder?

Een depressie kan maanden duren, maar gaat meestal binnen een halfjaar vanzelf over. Vaak worden de klachten in de loop van een aantal weken vanzelf wat minder. Als een depressie niet vermindert of als u er veel last van heeft, bekijken we in een of meer gesprekken wat voor u de volgende stap zou kunnen zijn. Het kan verstandig zijn om naar een psycholoog te gaan. Soms helpt het om medicijnen tegen een depressie te nemen. Voor sommigen valt het te overwegen om medicijnen en de hulp van een psycholoog te combineren.

Als ondersteuning door middel van antidepressiva bij u nodig is, kijken we na twee weken of u het middel goed verdraagt en na zes weken of het gekozen middel goed werkt. Als het medicijn helpt, krijgt u het advies hier minstens zes maanden mee door te gaan.

Veel mensen met een depressie voelen zich schuldig over hun toestand en komen niet meer op het spreekuur. Dat is niet verstandig. Maak regelmatig een vervolgafspraak om te bespreken hoe het gaat. Dan kan de behandeling zo nodig worden aangepast. Soms is het nodig dat bijvoorbeeld een maatschappelijk werker, of een psychiater u verder helpt.

Depressies kunnen terugkomen. Meestal kunt u dat niet voorkomen. Als u merkt dat de klachten terugkomen, denk dan niet dat het vanzelf wel weer overgaat. Wacht niet te lang en maak opnieuw een afspraak voor het spreekuur.

naar boven

Meer informatie

Voor meer informatie kunt u ook terecht bij het Depressie Centrum (tel. 0900-9039039 of via de website www.depressiecentrum.nl). Of lees het Zelfzorgboek Depressie van Stichting September, te koop bij uw apotheek. Voor lotgenotencontact kunt u contact opnemen met de Stichting Pandora (tel. 020-6851171, of kijk op de website www.stichtingpandora.nl)

naar boven

Heeft u nog vragen?

Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.

naar boven

Medische encyclopedie

Gevoel van somberheid, vaak vergezeld van gebrek aan interesse en plezier in de normale dingen van het leven en verminderde energie

Somberheid is een begrijpelijke reactie op persoonlijke tegenslag en kan een tijd duren. Men spreekt van een depressie als nare, sombere gevoelens zodanig verergeren dat het dagelijkse leven moeilijk wordt. Depressie is een van de meest voorkomende psychiatrische stoornissen. Afhankelijk van hoe ruim depressie wordt gedefinieerd, heeft 5 tot 20 procent van de mensen er op enig moment in hun leven last van, meestal rond het dertigste levensjaar. Vrouwen hebben er tweemaal zo vaak last van als mannen. Bij sommige mensen gaat de depressie na een paar dagen of weken vanzelf over. Anderen hebben echter professionele hulp nodig. In ernstige gevallen, bijvoorbeeld wanneer iemand een gevaar voor zichzelf is, is opname nodig.

Depressiviteit gaat vaak gepaard met angstverschijnselen (zie Angststoornissen). Er kan bijvoorbeeld een constant naar voorgevoel zijn of voortdurend tobben.

De oorzaken

Een depressie kan zich ontwikkelen als iemand een stressvolle gebeurtenis te wachten staat in de vorm van verlies, zoals het verbreken van een relatie of een sterfgeval.

Een traumatische ervaring in de jeugd, zoals het verlies van een ouder, kan de vatbaarheid voor een depressie verhogen. Bovendien komen depressies in sommige families meer voor. Er zijn verschillende lichamelijke ziekten die een depressie kunnen uitlokken. Hiertoe behoren sommige infectieziekten, zoals de ziekte van Pfeiffer (Ziekte van Pfeiffer), neurologische stoornissen, zoals de ziekte van Parkinson, en hormoonstoringen, zoals het syndroom van Cushing. Hormonale veranderingen in de overgang of na een bevalling kunnen eveneens een depressie uitlokken (zie Postpartumdepressie).

Een aantal psychische stoornissen kan bij daarvoor gevoelige personen ook tot een depressie aanleiding geven. Hiertoe behoren fobieën, anorexia nervosa, alcoholverslaving en drugsverslaving. Sommige mensen zijn alleen in de winter depressief; dit heet een seizoensgebonden depressie. Depressie kan ook het gevolg zijn van het gebruik van bepaalde medicijnen, zoals bètablokkers, bloeddrukverlagers en corticosteroïden. Een depressie heeft vaak geen eenduidige oorzaak, maar er zijn vele factoren die, in combinatie, ertoe aanleiding kunnen geven.

De symptomen

Kenmerkend voor depressiviteit zijn somberheid of zelfs wanhoop die ’s morgens het ergst is en gedurende het grootste deel van de dag aanwezig is en/of verlies van interesse en plezier in de normale dingen van het leven zoals werk en hobby’s. Andere veelvoorkomende symptomen zijn:

  • Verminderde energie;
  • Moeite met concentreren;
  • Verminderd gevoel van eigenwaarde;
  • Schuldgevoelens;
  • Snel vol schieten;
  • Onvermogen beslissingen te nemen;
  • Gemakkelijk wakker worden en dan niet kunnen doorslapen (zie Slapeloosheid, Slaapstoornissen) of overmatige slaapbehoefte;
  • Gevoel van wanhoop;
  • Herhaaldelijk aan de dood denken;
  • Gewichtsafname of -toename;
  • Verminderde zin in seks (Seksuele problemen).

Bij ouderen kunnen andere symptomen optreden, zoals verwardheid, vergeetachtigheid en persoonlijkheidsveranderingen, die abusievelijk aan dementie kunnen worden toegeschreven (Dementie). Verwaarlozing van normale dagelijkse activiteiten zoals zelfverzorging en eten kan bij ouderen ook een teken van een depressie zijn. Er zijn vrijwel altijd lichamelijke klachten waarmee men zich dan bij de dokter kan melden, zoals vermoeidheid (zie Somatisatie) of die kunnen leiden tot lichamelijke problemen zoals constipatie of hoofdpijn.

Zeer ernstig depressieve mensen kunnen dingen zien of horen die er niet zijn. Zelfs waanvoorstellingen kunnen optreden. Iemand kan er bijvoorbeeld van overtuigd raken dat hij of zij van binnen ‘verrot’ is.

Een depressie kan bij een manische depressieve stoornis worden afgewisseld met perioden van grote opgewektheid (zie Manische depressiviteit, Manisch depressieve stoornis (MD)).

Complicaties

Zonder behandeling kan in zeldzame gevallen een depressieve stupor optreden, waarbij de patiënt nauwelijks meer spreekt of beweegt. Zonder behandeling kan een depressie het herstel van een lichamelijke aandoening vertragen en pijn verergeren. Een zeer depressief persoon kan zelfmoord plegen of een poging daartoe doen (zie Zelfmoordpoging of Zelfmoord, Zelfmoordpoging of zelfmoord). Bij een verhoogd suïciderisico en bij een langdurig bestaande ernstige depressie is psychiatrische hulp aangewezen.

De behandeling

Als u een lichte depressie hebt, gaat deze meestal over als u sympathie en steun van uw naasten krijgt (watchful waiting; waakzaam afwachten). Als u toch hulp nodig hebt, is dat geen teken van zwakte. Een depressie kan vaak goed worden behandeld en u moet een bezoek aan de dokter niet uitstellen als u zich continu somber voelt. Deze kan u onderzoeken en eventueel bloedonderzoek laten uitvoeren om te zien of er een lichamelijke oorzaak is. U kunt zich ook psychologisch laten onderzoeken (zie Psychologisch onderzoek).

Als een depressie is gediagnosticeerd, kunt u worden behandeld met medicijnen, psychotherapie of een combinatie van beide. In zeer ernstige gevallen wordt elektroshock toegepast.

Verminderde hersenactiviteit bij depressiviteit
Grote gebieden met lage activiteit in de hersenen van iemand met een depressie vergeleken met kleinere gebieden bij een niet-depressieve persoon.
Verminderde hersenactiviteit bij depressiviteit
  1. Normale activiteit
  2. Lage activiteit
  3. Hersenen van een gezonde persoon
  4. Normale activiteit
  5. Lage activiteit
  6. Hersenen van iemand met depressie

Medicatie

Meestal worden antidepressiva voorgeschreven. Er zijn verschillende soorten die verschillende lastige of soms gevaarlijke bijwerkingen geven. De werkzaamheid is van vrijwel alle antidepressiva gemiddeld gelijk. In overleg met uw arts wordt een middel uitgekozen dat bij u past. De stemming verbetert meestal bij twee van de drie mensen als zij het middel vier tot zes weken hebben genomen, hoewel sommige symptomen sneller verbeteren. Als er na zes weken weinig verbetering is of als er vervelende bijwerkingen zijn, kan de dosering worden bijgesteld of een ander middel worden gekozen of een middel worden toegevoegd. Als de depressie is opgeklaard, doet u er verstandig aan ten minste zes maanden door te gaan met antidepressiva in dezelfde dosis. Anders is er een behoorlijke kans op een terugval. Er is geen kans op verslaving bij antidepressiva. Het staken ervan moet geleidelijk gebeuren.

Psychotherapie

Als u depressief bent, kunnen steun en bemoediging van uw huisarts/specialist of anderen essentieel zijn. De arts kan u verwijzen voor een psychotherapeutische behandeling, zoals cognitieve gedragstherapie (Cognitieve therapie) om u te helpen negatieve denkpatronen te veranderen, of inzichtgevende psychotherapie om meer inzicht in de oorzaken van uw depressie te krijgen. Bij matig ernstige depressies kan psychotherapie even werkzaam zijn als medicijnen. Bij ernstigere vormen van depressie is het verstandig te beginnen met antidepressiva en later psychotherapie toe te voegen.

Elektroconvulsieve therapie (ECT)

In het uiterste geval wordt wel elektroshock toegepast. Dit wordt gedaan onder algehele narcose. Er wordt een korte stroomstoot gegeven via elektroden op het hoofd om een epileptisch insult op te wekken. Meestal zijn zes tot twaalf behandelingen binnen een maand voldoende. Deze behandeling is vooral geschikt als er wanen zijn. Na ECT zijn altijd ook antidepressiva nodig om een terugval te helpen voorkomen.

De prognose

Antidepressiva geven in 70 procent van de gevallen een verbetering van ten minste 50 procent. Als medicijnbehandeling en psychotherapie worden gecombineerd, verdwijnen de symptomen meestal binnen enkele maanden. Zonder behandeling blijven ze langer bestaan of komen sneller terug. Belangrijk is het te streven naar het volledig verdwijnen van de verschijnselen om de kans op terugval te zo klein mogelijk te maken. Bij sommige mensen kan depressiviteit jaren duren. Helaas is het zo dat depressies nogal eens terugkeren.

Risicofactoren

Leeftijd
Komt meer voor rond 30 jaar
Komt in sommige families meer voor
Eenzaamheid is een risicofactor
Geslacht
Komt meer voor bij vrouwen
Erfelijkheid
Komt in sommige families meer voor
Leefwijze
Eenzaamheid is een risicofactor

Medische encyclopedie

Een depressie kenmerkt zich door een gevoel van somberheid. Depressieve mensen hebben vaak weinig energie en een gebrek aan interesse in de normale, dagelijkse dingen. Er zijn verschillende manieren waarop u uw zelfvertrouwen en het plezier in uw leven kunt terugvinden.

Probeer de dag zo te plannen dat moeilijke taken hanteerbaarder worden en doe geregeld ontspanningsoefeningen. U kunt het volgende proberen:

  • Maak een lijstje van dingen die u dagelijks moet doen, met de belangrijkste bovenaan.
  • Doe één taak tegelijk en denk na over wat u hebt bereikt.
  • Neem iedere dag de tijd om af en toe diep adem te halen en te stretchen.
  • Doe geregeld aan lichaamsbeweging tegen de stress.
  • Eet gezond.
  • Bedenk een hobby of bezigheid om u af te leiden.
  • Word lid van een lotgenotengroep waar u mensen kunt ontmoeten die min of meer dezelfde ervaringen hebben (gehad).

depressie

Informatie van het Trimbos-instituut

Wat is depressie?

Een bijna dagelijks, groot gevoel van neerslachtigheid en bijna geen energie hebben of belangstelling voor wat dan ook. En dat voor minstens twee weken. Dat zijn de belangrijkste kenmerken van depressie. Heeft iemand daarnaast minstens vijf van onderstaande verschijnselen, dan heeft hij een depressie. Bij minder dan 5 verschijnselen is het een milde depressie.

  • eetproblemen en veranderingen in gewicht;
  • slaapproblemen;
  • rusteloosheid of juist geremd zijn;
  • vermoeidheid, weinig energie;
  • gevoelens van waardeloosheid of groot schuldgevoel;
  • concentratieproblemen, vertraagd denken, besluiteloosheid;
  • terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding.

Hoe meer verschijnselen van depressie, des te ernstiger is de depressie. Iemand heeft een lichte depressie bij 5 verschijnselen, een matige bij 6-7, en een ernstige depressie bij 8-9 verschijnselen.

Gemiddeld duurt een depressie 8 maanden. Het varieert sterk: de helft van de depressies duurt korter dan 3 maanden en 1 op de 5 duurt langer dan 2 jaar.
Bij 40% van de mensen die een depressie hebben gehad, keert de depressie binnen 2 jaar terug.

Hoe vaak komt depressie voor?

Van alle volwassen Nederlanders tot 65 jaar heeft 6% een depressie, of heeft die onlangs gehad. Bij jongeren is dat 2 tot 3% en bij ouderen ongeveer 2%. In totaal gaat het om 750.000 Nederlanders, die een depressie hebben.
In een straat met 100 volwassen bewoners hebben er jaarlijks 6 een depressie.
60% van de mensen met depressie heeft ook een andere psychische stoornis, vooral angststoornissen. Daarnaast is hun gebruik van verslavende middelen als tabak, alcohol en drugs nogal eens problematisch.

naar boven

Hoe ontstaat een depressie?

Over oorzaken van depressie valt nog weinig te zeggen. Wel zijn extra risico's bekend. Dat wil zeggen: er is meer risico in onderstaande gevallen. De extra risico's hebben te maken met geslacht en leeftijd, met individuele kwetsbaarheid, met de omgeving, en met levensgebeurtenissen. In veel gevallen zal de oorzaak van depressie te maken hebben met een aantal van onderstaande omstandigheden.

Geslacht en leeftijd

  • Vrouwen krijgen het twee keer zo vaak.
  • Depressie begint vaak in de leeftijd van 25 tot 45 jaar, en ontstaat minder bij ouderen en kinderen.

Individuele kwetsbaarheid

  • Het is voor een deel erfelijk. Als de ene helft van een eeneiige tweeling depressief is, dan krijgt in 60% van de gevallen de andere helft het ook. Kinderen van ouders met depressie krijgen het drie keer zo vaak.
  • Mensen die wat angstig en emotioneel in het leven staan, die een chronische lichamelijke ziekte of andere psychische stoornissen krijgen het vaker.

Omgeving

  • Depressie komt vaker voor bij volwassen homoseksuelen, bij mensen met een lage opleiding, mensen zonder betaald werk of met tijdelijk werk, inwoners van grote steden, alleenstaanden en gescheiden mannen, gedetineerden en vluchtelingen in opvangcentra.

Levensgebeurtenissen

  • Mishandeling en verwaarlozing tijdens de jeugd maken de kans groter.
  • Ook het meemaken van een traumatische gebeurtenis bij volwassenen maakt de kans groter. Dit verklaar depressie bij vluchtelingen bijvoorbeeld.
  • Depressie kan ook een reactie zijn op pijn of verlies: verlies van werk en relaties of weten dat een ziekte het leven korter maakt.
  • Bij sommige ziektes als kanker, beroerte, multiple sclerose, ziekte van Parkinson, hormonale aandoeningen, infecties of stofwisselingsziektes is depressie weer een verschijnsel van die ziekte.
  • Sommige medicijnen zoals bloeddrukverlagers, hormonen en Parkinson-middelen kunnen depressie geven.

naar boven

Hoe wordt een depressie vastgesteld?

De diagnose depressie wordt meestal in drie fasen gesteld.

  • Het is meestal de huisarts die als eerste vermoedt dat u een depressie heeft. Dit kan hij gaan denken door opmerkingen of door uw gedrag, of vanwege de uitkomst van een korte vragenlijst.
  • De tweede stap is het doorlopen van een langere vragenlijst. Dan wordt ook meteen gekeken naar bijkomende stoornissen.
  • Als een depressie is vastgesteld, kijkt de behandelaar naar de ernst van de depressie. Hiervoor zijn ook verschillende vragenlijsten en meetinstrumenten beschikbaar.

naar boven

Hoe wordt een depressie behandeld?

De beste behandeling van depressie is een combinatie van medicijnen en psychologische behandeling, ook wel 'pillen en praten' genoemd.

De keuze voor een bepaalde behandeling (en andere behandeling) hangt af van het volgende.

  • werking;
  • ernst van de depressie;
  • leeftijd. Sommige behandelingen werken niet of minder bij kinderen en ouderen bijvoorbeeld;
  • werking van medicijnen na 6 weken;
  • bijwerkingen van medicijnen;
  • andere stoornissen;
  • voorkeur van de patiënt;
  • voorkeur van de behandelaar.

In de patiëntenversie van de Richtlijn depressie wordt meer verteld over het samen kiezen door patiënt en behandelaar.

Elke behandelaar in de geestelijke gezondheidszorg moet werken volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Depressie.

naar boven

Behandeling van depressie: therapieën

Er zijn verschillende therapieën om een depressie te behandelen:

  • Electroshock-therapie of electroconvulsietherapie. Voor de ernstige vormen van depressie. Onder narcose gaat een stroomstoot door de hersenen. Deze behandeling vermindert de klachten, vooral bij ernstige depressie. Omdat het ingrijpend is, mag het alleen onder bepaalde voorwaarden. De Nederlandse Vereniging van Psychiaters heeft een richtlijn voor elektroshock.
  • Herhaalde magnetische stimulatie van het brein (rTMS). Een elektromagneet op de schedel ontwikkelt een magnetisch veld in de hersenen. Deze stimulatie werkt op korte termijn.
  • Lichttherapie. Blootstelling aan licht heeft een goed effect bij winterdepressie.
  • Running-therapie. Lichaamsbeweging heeft mogelijk een positieve werking bij mensen die niet opgenomen zijn.
  • Creatieve therapieën. Muziek-, drama- en beeldende therapie kunnen positief werken op de stemming van met name opgenomen patiënten.
  • Of ontspanningstherapie werkt, is onbekend.

naar boven

Behandeling van depressie met medicijnen

Antidepressiva

Door het gebruik van zogenoemde antidepressiva gaan mensen met depressie zich over het algemeen beter voelen. Het duurt meestal een paar weken voordat dit begint. Is het na 6 weken nog niet beter, dan werkt het middel waarschijnlijk niet, en kan het helpen over te stappen op een ander middel.

Antidepressiva kunnen bijwerkingen hebben, maar die verdwijnen meestal na een paar dagen. De bijwerkingen kunnen minder worden door de dosis van het middel langzaam op te bouwen. Bij plotseling stoppen met het medicijn, kunnen er ontwenningsverschijnselen komen. Het is daarom beter om het gebruik langzaam af te bouwen.

Er zijn drie soorten antidepressiva:

  • klassieke tricyclische antidepressiva (TCA?s);
  • selectieve serotonine-heropnameremmers (SSRI?s);
  • overige niet-tricyclische antidepressiva.

Alle drie de soorten werken even goed. De keuze voor het ene medicijn of het andere hangt af van omstandigheden en persoonlijke voorkeur van patiënt en behandelaar.

Overige medicijnen

  • Sint Janskruid. Dit plantaardige middel werkt op korte termijn. Het is niet duidelijk of het beter werkt dan antidepressiva. Het heeft waarschijnlijk meer bijwerkingen dan vroeger werd gedacht. Andere bezwaren zijn dat het niet samengaat met andere medicijnen en dat de goede dosis en het gevaar van overdosis niet bekend zijn.
  • Lithium. Dit middel wordt vooral gebruikt bij de bipolaire stoornis (ook wel manisch-depressieve stoornis). Of en hoe het werkt bij depressie is niet bekend.
  • Benzodiazepines. Deze stoffen zitten in slaap- en kalmeringsmiddelen. Ze helpen niet bij depressie. Ze worden wel gebruikt samen met antidepressiva, omdat ze snel rust en ontspanning geven in de periode dat de antidepressiva nog niet werken. Ze zijn overigens verslavend, dus het gebruik mag nooit langer dan 6 weken zijn.

naar boven

Pyschologische behandeling van depressie

De bekendste vorm van psychotherapie bij depressie is cognitieve gedragstherapie. Bij deze therapie gaat het erom bepaalde denkpatronen en gedragingen op te sporen die de depressie veroorzaken. De bedoeling is om die denkpatronen of gedragingen te veranderen. Als dat lukt, gaat de patiënt zich anders, meestal beter voelen en verminderen de depressieve klachten.
Het werkt goed bij lichte en matige depressie. Voor ernstige depressie is dat onbekend. Cognitieve gedragstherapie in groepen en in cursussen werkt ook.

Andere vormen van gedragstherapie werken even goed als cognitieve gedragstherapie. Dan gaat het om sociale vaardigheidstrainingen en het leren doen van stemmingsverhogende dingen. Die kunnen de klachten verminderen.

Ook andere vormen van psychotherapie kunnen zorgen voor herstel.

  • Interpersoonlijk psychotherapie. Voor moeilijke levensomstandigheden wordt in de behandeling gekeken naar oplossingen.
  • Relatietherapie. Dit kan werken, als de depressie te maken heeft met relatieproblemen.
  • Probleemoplossende psychotherapie. Systematisch worden problemen in de behandeling bekeken en oplossingen bedacht.

Ook zelfhulptherapie werkt. Dan werkt iemand een zelfhulpboek door. Dit kan zelfstandig, met behulp van zelfhulpprogramma?s op internet (e-health) of met een klein beetje telefonische ondersteuning van een hulpverlener.

naar boven

Omgaan met depressie: adviezen voor de cliënt

Depressie is een ernstige stoornis die klachten en beperkingen geeft op sociaal, emotioneel en lichamelijk vlak. Vaak ontbreekt de energie, de wil en de interesse om iets te ondernemen. Adviezen zijn:

  • Blijf actief, al is het maar een beetje. Dit kan al door bijvoorbeeld eens of een paar keer per week met iemand af te spreken. Wat kan helpen is toch te proberen op tijd op te staan, driemaal per dag te eten en weer op tijd naar bed te gaan.
  • Vrienden, familie en hulpverleners kunnen helpen de depressie aan te pakken. Door de depressieve klachten kan het wel nodig zijn de contacten met anderen op een laag pitje te zetten, maar verbreek ze niet.
  • U kunt lotgenoten opzoeken via de Lotgenotenlijn Depressie van Stichting Pandora.
  • Neem de tijd om met uw behandelaar, familie en vrienden uit te zoeken hoe om te gaan met de depressie, en waar het mee te maken heeft.
  • Zorg dat u goed geïnformeerd bent over depressie. Zorg er ook voor dat mensen die voor u belangrijk zijn, goed geïnformeerd zijn over depressie.
  • Er is een aantal preventieve cursussen voor mensen met depressie. Er zijn cursussen voor volwassenen, 55-plussers, jongeren, jongvolwassenen, allochtonen van Turkse en Marokkaanse afkomst. Zoek in uw omgeving of op internet naar zo?n cursus. Deze cursussen worden door instellingen gegeven.
    Voor jongeren van 15-18 is de cursus Stemmingmakerij, en voor jongeren van 12 tot 14 de cursus Slechte tijden, goede tijden. Deze cursussen worden op scholen gegeven.
  • Veel mensen schrikken als u vertelt van uw depressie en reageren afwijzend. Bepaal daarom zelf wat u wel en niet vertelt en aan wie. Vertel oppervlakkige kennissen een beperkte versie en reserveer het complete verhaal voor mensen die dichtbij staan.

naar boven

Omgaan met depressie: adviezen voor familie en betrokken

Het leven met iemand met depressie is zwaar en belastend. De partner kan in een sociaal isolement terechtkomen, de relatie wordt een stuk minder en er kan een gevoel komen dat iemand zijn partner is verloren.

Adviezen voor familie en betrokken zijn:

  • Opbeurende woorden en positief bedoelde adviezen helpen meestal niet.
  • Ga regelmatig op bezoek of houd contact. Of ga samen iets simpels doen: een wandelingetje of winkelen.
  • Ook al is iemand in uw omgeving depressief, dat betekent niet dat u alles hoeft te accepteren. Neem geen taken over van de depressieve persoon. Bespreek met de persoon in kwestie waar uw grenzen liggen.
  • Gebruik uw energie om actief aan de slag te gaan en te leren omgaan met de situatie. Bijvoorbeeld door samen met uw familielid een cursus over depressie te volgen.
  • Om overbelasting te voorkomen is het belangrijk af en toe afstand te nemen. Doe uw eigen dingen, en doe de dingen die plezier en ontspanning geven.
  • Zorg ervoor dat u bij enkele mensen in uw omgeving uw hart kunt luchten. Houd ook contact met mensen buiten het gezin.
  • Zoek mensen in vergelijkbare situaties, bijvoorbeeld via stichting Labyrint/In Perspectief.
  • Zorg dat u actuele, betrouwbare informatie heeft over depressie en de mogelijke gevolgen.

Behandelaars moeten de partner en naaste familie betrekken bij de behandeling. Direct betrokkenen kunnen immers veel bijdragen aan een succesvolle behandeling, maar daarvoor is uitleg en begeleiding van de behandelaar nodig.

  • Vraag de behandelaar hoe u als familie het beste kunt omgaan met de depressie van uw partner of familielid.
  • Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren voorlichtingsbijeenkomsten of cursussen voor familieleden. Vraag er naar.

Het komt voor dat iemand geen hulp accepteert of bijvoorbeeld weigert medicijnen te gebruiken. Dit leidt voor familieleden tot dilemma's en lastige situaties. Informeer bij stichting Labyrint/In Perspectief welke oplossingen er zijn of hoe u kunt omgaan met de situatie.

naar boven

Informatieverstrekking over depressie

Meer informatie

Uitgebreidere informatie op www.trimbos.nl, informatie voor professionals. Hier is onder andere informatie te vinden over:

  • typen van depressie
  • verloop van depressie
  • het onderscheid met andere psychische stoornissen
  • samengaan met andere psychische stoornissen en lichamelijke ziektes
  • behandeling
  • gevolgen van depressie, maatschappelijke en voor cliënten en familie en betrokkenen
  • literatuurverwijzingen (naar met name wetenschappelijk onderzoek)

Elke behandelaar in de geestelijke gezondheidszorg wordt geacht te werken volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Depressie. De Richtlijn is gemaakt voor professionals, evenals de samenvatting. Daarnaast is er een patiëntenversie gemaakt. Hierin is meer en uitgebreidere informatie te vinden over onder andere:

  • diagnose
  • behandeling
  • samen met de behandelaar beslissen over behandeling
  • omgaan met depressie (patiënten en familie)
  • praktische informatie

De Richtlijnproducten kunt u bestellen bij het Trimbos-instituut. Andere producten over depressie, ga naar www.trimbos.nl/producten en zoek op depressie.

Cijfers

Om percentages en aantallen voorstelbaar te maken, zijn de cijfers ook teruggerekend naar een straat met 50 huizen (25 aan iedere kant), met 4 bewoners, waarvan 2 volwassenen: 100 volwassenen per straat dus. Niet om aan te geven hoeveel mensen met een bepaalde stoornis er nu in een straat wonen (daar is de berekening te grof voor), maar om concreet te laten zien hoe vaak bepaalde psychische stoornissen voorkomen. Duidelijk wordt dat in een gewone straat heel wat mensen met een psychische stoornis wonen.

naar boven

U bevindt zich hier: