Epilepsie

Verstoring van de hersenfunctie waardoor terugkerende toevallen optreden

Bij epilepsie (vallende ziekte)veroorzaakt abnormale elektrische activiteit in de hersenen terugkerende aanvallen van kortdurende bewustzijnsverandering: toevallen of insulten. Epilepsie komt veel voor: 0,6 procent van de bevolking lijdt eraan. Dat zijn naar schatting 100.000-120.000 mensen. Per jaar komen daar ongeveer 6000-12.000 mensen bij. Epilepsie kan op iedere leeftijd voorkomen, maar in driekwart van de gevallen begint het voor of rond het twintigste levensjaar. Dan volgt een periode tussen het twintigste en het zestigste jaar waarin relatief weinig nieuwe gevallen zich voordoen. Na het zestigste jaar neemt het aantal mensen met epilepsie weer toe. Bij ouderen kan epilepsie ontstaan als reactie op hersenbeschadiging door bijvoorbeeld een beroerte.

Bij ongeveer een derde van de mensen met epilepsie wordt de oorzaak achterhaald via EEG (zie kader hiernaast) en MRI ). Enkele specifieke vormen van epilepsie zijn erfelijk.

Veel mensen met epilepsie leiden een normaal leven. Mensen met geregelde toevallen moeten zich echter op sommige gebieden beperken.

De oorzaken

In 60 procent van de gevallen is de oorzaak niet duidelijk; een erfelijke factor kan meespelen. In andere gevallen kunnen herhaalde toevallen het gevolg zijn van een ziekte of beschadiging van de hersenen, bijvoorbeeld door een infectie zoals hersenvliesontsteking, een beroerte, een hersentumor of littekenvorming na een ernstig hersenletsel. Een ouder met epilepsie die niet het gevolg is van opgelopen hersenletsel, heeft een verhoogde kans dat zijn of haar kind eveneens epilepsie ontwikkelt.

Bij mensen met epilepsie kan een toeval worden opgewekt door slaapgebrek of het overslaan van een maaltijd. Andere uitlokkende factoren zijn onder meer overmatig alcoholgebruik, knipperlicht, een steeds herhaald geluid en flikkerende tv- en computerschermen.

Een eenmalige toeval hoeft niet door epilepsie te zijn veroorzaakt. Hoge koorts bij kinderen kan bijvoorbeeld tot koortsstuipen leiden. Langdurig alcoholmisbruik kan toevallen teweegbrengen (zie Alcoholverslaving). Een zeer lage glucosespiegel in het bloed, die kan optreden door behandeling van diabetes mellitus, en bepaalde geneesmiddelen kunnen ook een toeval opwekken, ook bij mensen die geen epilepsie hebben.

Typen epilepsie

Epileptische toevallen kunnen gegeneraliseerd of partieel zijn, wat afhangt van het deel van de hersenen waar de abnormale elektrische activiteit ontstaat. Tijdens een gegeneraliseerde toeval betreft de activiteit de hersenen in hun geheel, bij een partiële toeval slechts een deel van de hersenen. Gegeneraliseerde toevallen zijn te verdelen in tonisch-klonische toevallen en absences. Partiële toevallen worden verdeeld in enkelvoudige partiële toevallen en complexe partiële toevallen. Beide vormen kunnen zich generaliseren.

Tonisch-klonische toevallen

Dit type toevallen kan worden voorafgegaan door een waarschuwing, de aura. De aura duurt enkele seconden en geeft u gelegenheid te gaan zitten of liggen voordat bewusteloosheid intreedt. Een aura kan bestaan uit een gevoel van angst of nervositeit. Tijdens de eerste dertig seconden van een toeval verstijft het lichaam en de ademhaling wordt onregelmatig of stopt even. Hierop volgen enkele minuten van onbeheerste bewegingen van ledematen en romp, met bewusteloosheid. Na de toeval komt het bewustzijn terug, de ademhaling wordt normaal en de spieren ontspannen zich. Samentrekking van de bekkenspieren kan incontinentie veroorzaken. U kunt enkele uren verward en gedesoriënteerd zijn en hoofdpijn hebben. Na een tonisch-klonische toeval kunt u zich gewoonlijk niet herinneren wat er gebeurd is.

Status epilepticus is een ernstige toestand met herhaalde tonisch-klonische toevallen zonder dat de patiënt bij bewustzijn komt. Dit kan levensbedreigend zijn en er moet onmiddellijk medische hulp worden ingeroepen, omdat de hersenen en het hart blijvend beschadigd kunnen raken door overbelasting.

Absences

Deze ontstaan in de kindertijd en treden op tot in de adolescentie. Absences komen zelden voor bij volwassenen. Tijdens een toeval verliest het kind het contact met de omgeving en is even compleet afwezig. Het lijkt op dagdromen, want de ogen blijven open en staren. Een absence duurt vijf tot dertig seconden. Het kind weet achteraf meestal niet dat er iets mis was. Omdat het kind vrijwel nooit valt of abnormale bewegingen maakt, kunnen de toevallen onopgemerkt blijven. Veelvuldige kleine toevallen kunnen de prestaties op school benadelen.

Enkelvoudige partiële toeval

Tijdens een enkelvoudige partiële (gedeeltelijke)toeval blijft u bij bewustzijn. Het hoofd en de ogen kunnen één kant op draaien, hand, arm en één zijde van het gezicht kunnen gaan trekken of u krijgt een tintelend gevoel in een van deze gebieden. Na een toeval kan één kant van het lichaam tijdelijk slap of verlamd zijn.

Complexe partiële toeval

Voorafgaand aan dit type toeval kunt u vreemde smaken of geuren waarnemen of een déjà vu hebben. U raakt vervolgens in een droomachtige toestand en bent een paar minuten niet te bereiken. Tijdens de aanval kunt u smakken, met het gezicht trekken of vreemde bewegingen maken. Na de toeval kunt u zich niet herinneren wat er is gebeurd. U kunt ook vreemde geuren, geluiden of smaken waarnemen voorafgaand aan de aanval. Soms volgt een tonisch-klonische toeval.

Wat kunt u doen?

Als u epilepsie hebt, moet u alles vermijden wat een aanval kan opwekken, zoals stress of slaapgebrek (zie Leven met epilepsie, links). U moet ook papieren bij u dragen met informatie over uw toestand voor het geval u een toeval krijgt.

Als iemand anders een toeval krijgt, moet u hem op zijn zij leggen en tegen verwonding beschermen (zie Eerste hulp: epileptische aanvallen). De meeste aanvallen stoppen vanzelf, maar als de toeval langer dan vijf minuten duurt, moet u 112 bellen.

De diagnose

Waarschuw altijd de huisarts als iemand een toeval krijgt of bewusteloos raakt. Het is belangrijk de arts precies te vertellen wat er is gebeurd. Nader onderzoek kan nodig zijn om naar een onderliggende oorzaak te zoeken, zoals een hersentumor of hersenvliesontsteking.

Als er geen oorzaak wordt gevonden of als u vaker toevallen hebt, wordt er een EEG gemaakt. Het EEG helpt ook om de verschillende typen epilepsie te onderscheiden. Er kan ook een CT-scan of MRI van de hersenen worden gemaakt om afwijkingen op te sporen.

De behandeling

Na slechts één toeval is behandeling veelal niet nodig. Wel kan het nodig zijn een eventueel onderliggend probleem aan te pakken, zoals slaapgebrek of overmatig alcoholgebruik. Als u herhaaldelijk toevallen hebt, worden waarschijnlijk anti-epileptica voorgeschreven. Deze worden meestal in steeds hogere doses gegeven, tot de toevallen verdwijnen. Soms is een tweede anti-epilepticum nodig.

Soms wordt de concentratie van het medicijn in het bloed gecontroleerd. Als u twee tot drie jaar geen toevallen hebt gehad, kan worden geprobeerd met het medicijn te minderen of te stoppen. Een verandering van dosis mag alleen onder medisch toezicht. Bij bijna de helft van de mensen die met anti-epileptica stoppen, komen de toevallen binnen twee jaar terug.

Als medicijnen niet helpen en de oorzaak in een klein hersengebied ligt, kan dit eventueel operatief worden verwijderd.

Iemand met status epilepticus moet onmiddellijk in het ziekenhuis worden opgenomen, waar intraveneus medicijnen worden toegediend.

De prognose

Ongeveer een derde van de mensen met een eenmalige toeval heeft binnen twee jaar een volgende. De kans op herhaling is het grootst gedurende de eerste paar weken.

De prognose voor epilepsie bij kinderen is in het algemeen goed; meer dan 70 procent van de patiënten herstelt binnen tien jaar.

Risicofactoren

Leeftijd

Ontstaat meestal bij kinderen en jongvolwassenen

Geen factor van betekenis

Geen factor van betekenis

Erfelijkheid

Sommige typen komen in sommige families meer voor, sommige zijn erfelijk

Geslacht

Geen factor van betekenis

Leefwijze

Geen factor van betekenis

Een epileptische aanval of insult is een verstoring van de elektrische activiteit in de hersenen, waardoor spiertrekkingen en controleverlies over het lichaam ontstaan. Iemand die vaker dergelijke aanvallen heeft, lijdt aan epilepsie (Epilepsie). Bij een aanval valt iemand meestal plotseling bewusteloos neer, vaak met een schreeuw. Vaak kromt en verstijft het lichaam. De ademhaling wordt onregelmatig en stopt soms even. Vaak zijn patiënten bij een aanval incontinent voor urine en/of ontlasting. Een insult duurt meestal 1 tot 3 minuten. Daarna wordt de ademhaling weer regelmatig en komt het slachtoffer binnen een paar minuten bij. Het kan daarna nog verdwaasd zijn of in een diepe slaap vallen. Wie eerste hulp verleent aan iemand met een insult, moet bij hem blijven totdat hij volledig hersteld is.

Stap 1

Vang het slachtoffer op als u hem ziet vallen. Vraag omstanders uit de weg te gaan en verwijder voorwerpen rondom.

Stap 2

Leg het slachtoffer neer, maak zijn kleding wat losser rond de nek en probeer zijn hoofd te beschermen door er iets zachts onder te leggen, bijvoorbeeld een kledingstuk.

1. Leeg een kledingstuk onder het hoofd van het slachtoffer

Stap 3

Wacht tot de spiertrekkingen stoppen en plaats het slachtoffer in de stabiele zijligging (Stabiele zijligging voor volwassenen en kinderen). Controleer de ademhaling en de pols(zie Abc van reanimatie, ABC van reanimatie).

Stap 4

Bel een ambulance als het een ernstige aanval betreft, waarbij het slachtoffer langer dan 10 minuten bewusteloos blijft of langer dan 5 minuten spiertrekkingen heeft, of wanneer de spiertrekkingen terug blijven komen. Blijf bij hem en bewaak de ademhaling en de pols totdat de ambulance er is.

Stap 5

Is er geen sprake van een ernstige aanval of herhaaldelijke aanvallen en weet u dat het slachtoffer epilepsie heeft, blijf dan bij hem totdat hij hersteld is. Weet u niet zeker of hij epilepsie heeft, bel dan een ambulance en blijf bij hem totdat die ter plekke is.

Pas op

• Probeer het slachtoffer niet met geweld te bedwingen.
• Stop niets in de mond van het slachtoffer.