Breuken of indrukking van bot waar dan ook in het lichaam, door enige oorzaak
Ieder bot in het lichaam kan breken. De meeste fracturen worden veroorzaakt door een direct trauma, zoals bij een botsing of indirect door bijvoorbeeld een verdraaiing tijdens sport of een val.
De kans op fracturen wordt verhoogd door kalkarmoede, osteoporose, wat broze botten geeft en vooral voorkomt bij vrouwen na de menopauze. Een botbreuk door een tumor noemen we een pathologische fractuur. Een dergelijke fractuur kan door een onbeduidend ongeval ontstaan.
Bij ouderen breekt vooral het bot bij de heup (in de hals van het dijbeen) en bij de pols, in het uiteinde van het spaakbeen (radius). Deze fractuur staat bekend als de Colles-fractuur en ontstaat als iemand met een gestrekte arm op zijn hand valt.
Er zijn twee soorten botbreuk: gesloten fracturen, waarbij het bot niet door de huid naar buiten steekt, en open, gecompliceerde fracturen, waarbij dat wel zo is. Gecompliceerde fracturen zijn ernstiger vanwege het risico op infectie en een verhoogd risico dat er zenuwen en bloedvaten beschadigd zijn. Naar vorm en patroon kunnen open en gesloten fracturen nog verder worden onderverdeeld.
Fracturen die ontstaan zijn door langdurig herhaalde piekbelastingen, heten stressfracturen. Ze komen bijvoorbeeld vaak voor in voeten van langeafstandslopers (marsfractuur). Bij ouderen kunnen zelfs fracturen ontstaan tijdens herhaalde, maar veel minder belastende activiteiten, bijvoorbeeld een gebroken rib door hoesten.
Bij een dwarse fractuur is het bot recht doormidden gebroken. Deze breuken komen meestal voor in de lange pijpbeenderen van arm of been als gevolg van een extreem harde klap, zoals bij een verkeersongeluk.
Ook wel bekend als schuine fractuur. Spiraalfracturen worden meestal veroorzaakt door een plotselinge, krachtige draaibeweging, zoals tijdens een val. Deze fracturen komen meestal voor in de botten van armen en benen.
Het pijpbeen van een kinderarm of -been kan breken, maar het botvlies kan toch intact blijven: de zogeheten greenstickfractuur.
Het bot is in verschillende kleine stukken gebroken. Deze fracturen ontstaan gewoonlijk door een ernstig direct trauma. De kans dat ook de omliggende weke delen beschadigd zijn, is groot.
Een klein stukje bot is afgescheurd. Deze fracturen ontstaan gewoonlijk door een gewelddadige afscheuring van botweefsel ter plaatse van een peesaanhechting.
- Gescheurd van been
- Pees
Hierbij wordt het spongieuze bot ingedrukt. Dit bot komt onder andere voor in de wervelkolom. Kalkarmoede of osteoporose verhoogt het risico.
- Compressiefractuur
De symptomen van een botbreuk hangen af van het type fractuur en kunnen zijn:
- pijn en drukpijn, met een verminderd vermogen om het aangedane lichaamsdeel te gebruiken;
- zwelling, eventueel bloeduitstortingen;
- een abnormale vorm van het gebroken lichaamsdeel;
- een krakend geluid (crepiteren) door het bewegen van de breukuiteinden bij druk of beweging;
- bij een open fractuur: schade aan de huid; bloedingen en blootliggend bot.
Bij alle fracturen is er inwendig bloedverlies vanwege de schade aan bloedvaten in het bot. Verder kunnen de breukuiteinden nog meer bloedingen veroorzaken, doordat ze de omliggende weefsels en bloedvaten kunnen beschadigen met ernstig bloedverlies en zelfs shock als gevolg.
Een fractuur kan complicaties veroorzaken. Bij een ribbreuk bijvoorbeeld bestaat het risico dat de rib een long doorboort (zie Pneumothorax). Bij een open fractuur kan een infectie ontstaan.
Een late behandeling kan ertoe leiden dat het bot niet meer goed heelt en dat er blijvende misvorming of invaliditeit optreedt. Raadpleeg direct een arts als u denkt dat er iets gebroken is.
De arts zal röntgenfoto’s laten maken van het aangedane lichaamsdeel om het type en de ernst van de fractuur vast te stellen. Bij meervoudige fracturen kan een CT-scan of MRI nodig zijn. Als een fractuur is ontstaan zonder een duidelijk trauma, zal de arts onderzoeken of er een ziekte is waardoor de botten zwakker zijn.
Als de botstukken verplaatst zijn, moet de breuk eerst ‘gereponeerd’ worden – de botstukken worden weer op hun normale plaats teruggebracht, zodat het bot zijn oorspronkelijke vorm terugkrijgt. Afhankelijk van de plaats en de ernst van de fractuur kan deze repositie plaatsvinden onder plaatselijke dan wel algehele verdoving, zonder operatie (gesloten repositie) of met operatie (open repositie). Het gebroken bot kan op verschillende manieren op zijn plaats worden gehouden om te genezen (zie Behandeling van botbreuken).
Soms is immobilisatie van een botbreuk niet gewenst, bijvoorbeeld bij een gebroken rib. De borstkas moet immers kunnen uitzetten bij het ademhalen. Oppervlakkig ademhalen en minder goed kunnen hoesten verhogen de kans op een longontsteking. Daarom wordt de patiënt gevraagd regelmatig goed door te zuchten.
Soms wordt de genezing vertraagd doordat de doorbloeding of de fixatie ter plaatse onvoldoende is. Verdere operatieve behandeling wordt dan noodzakelijk. Om de botvorming te stimuleren wordt spongieus bot gehaald uit bijvoorbeeld het bekken en bij de botbreuk gelegd die zo nodig opnieuw wordt gefixeerd. Ouderen met een gebroken heup kunnen vaak goed worden geholpen met een gedeeltelijke of totale vervanging van het heupgewricht door een heupprothese (zie Kunstgewrichten).
Na genezing is vaak fysiotherapie (Revalidatiegeneeskundige behandeling) nodig om de beweeglijkheid te herstellen en de omliggende spieren te versterken.
Bij volwassenen doen de meeste fracturen er zes tot acht weken over om te genezen. Bij kinderen gaat dat gewoonlijk veel sneller. Een fractuur bij een baby kan in twee weken geheeld zijn.
- Leeftijd
- Risicofactoren zijn afhankelijk van de oorzaak
- Risicofactoren zijn afhankelijk van de oorzaak
- Risicofactoren zijn afhankelijk van de oorzaak
- Leefwijze
- Risicofactoren zijn afhankelijk van de oorzaak
- Geslacht
- Risicofactoren zijn afhankelijk van de oorzaak
- Erfelijkheid
- Risicofactoren zijn afhankelijk van de oorzaak
