Geelzucht

Gele verkleuring van de huid en het oogwit

Geelzucht, een gele verkleuring van de huid en het oogwit, is een symptoom van allerlei stoornissen van de lever, de galblaas en de alvleesklier. Ook kan overmatige afbraak van het bloed de oorzaak zijn. Geelzucht is het gevolg van een te grote hoeveelheid bilirubine in het bloed, een afbraakproduct van rode bloedcellen. Bilirubine wordt door de lever verwerkt en dan als onderdeel van het spijsverteringssap gal afgescheiden.

Bij geelzucht is altijd nader onderzoek nodig, omdat de achterliggende stoornis ernstig kan zijn. Veel baby’s ontwikkelen enkele dagen na de geboorte een vorm van geelzucht die gewoonlijk onschadelijk is en snel weer verdwijnt (zie Geelzucht bij pasgeborenen).

De oorzaken

De hoeveelheid bilirubine in het bloed kan toenemen als de geproduceerde hoeveelheid te groot wordt voor de lever om te verwerken. Aangetaste levercellen of een verstopping in het galafvoerkanaal, via welke gal van de lever naar de galblaas en de twaalfvingerige darm wordt gevoerd, kan ook tot een teveel aan bilirubine in het bloed leiden.

Te snelle afbraak rode bloedcellen

Bij een gezond mens functioneren rode bloedcellen ongeveer 120 dagen; dan worden ze uit het bloed gehaald en afgebroken door de milt, waarbij bilirubine wordt geproduceerd dat in de lever terechtkomt. Als het aantal rode bloedcellen, dat wordt afgebroken, groter is dan normaal, kan de lever de grotere hoeveelheid bilirubine niet verwerken. Deze afwijking staat bekend als hemolytische geelzucht en kan het gevolg zijn van een stoornis als hemolytische anemie (Hemolytische anemie), waarbij de levensduur van rode bloedcellen korter is dan normaal het geval is. De afwijking kan gepaard gaan met andere symptomen, bijvoorbeeld vermoeidheid.

Geelzucht

Gele verkleuring van de huid en het oogwit. Geelzucht kan het gevolg zijn van allerlei stoornissen, onder meer leveraandoeningen.

Levercelbeschadiging

Als de lever aangetast is, kan er minder bilirubine worden verwerkt. Beschadiging van levercellen kan verschillende oorzaken hebben, zoals een virusinfectie (zie Acute hepatitis), overmatig drankgebruik (zie Aan alcohol gerelateerde leverziekte) en een allergische reactie op bepaalde geneesmiddelen. Geelzucht die verband houdt met levercelbeschadiging gaat soms gepaard met misselijkheid, overgeven, buikpijn en een opgezwollen buik.

Verstopping in het galafvoerkanaal

Een verstopping in de galafvoerwegen, de buizen waarlangs gal van de lever naar de galblaas wordt afgevoerd, kan ook geelzucht veroorzaken. De oorzaak van een verstopping kan bijvoorbeeld alvleesklierkanker (Alvleesklierkanker) zijn, of galstenen (Galstenen). Als het afvoerkanaal verstopt is, hoopt gal zich in de lever op en wordt bilirubine in het bloed opgenomen. Dit type geelzucht kan gepaard gaan met jeuk, donker gekleurde urine en lichtere ontlasting dan normaal.

De behandeling

Uw huisarts kan uw bloed laten onderzoeken om de leverfunctie te beoordelen, te kijken of rode bloedcellen te snel worden afgebroken en of u aan een virale hepatitis of aan een andere leverstoornis lijdt. Om een ontsteking of verstopping van de galwegen te kunnen zien, kan er ook een CT-scan (-scannen), MRI (), ERCP (Een ) of een echo (Een echo laten maken (procedure)) worden gemaakt. Dit onderzoek wordt soms endoscopisch gedaan. Er kan een biopsie van de lever worden genomen voor microscopisch onderzoek om bepaalde leverziekten op te sporen (zie Leverbiopsie).

Als de oorzaak van geelzucht kan worden behandeld, zal de aandoening verdwijnen. In sommige gevallen, zoals bij alvleesklierkanker, kunnen alleen de symptomen worden verlicht.

Risicofactoren

Leeftijd

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Geslacht

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Erfelijkheid

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Leefwijze

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Gele verkleuring van de huid en het oogwit bij een pasgeboren baby

Meer dan de helft van alle pasgeborenen krijgt in de eerste week een lichtgelige huid, waardoor ze er gebruind uitzien. Dit noemen we geelzucht van de pasgeborene. In de meeste gevallen is dit normaal, duurt het slechts een paar dagen en duidt het niet op een ernstige onderliggende ziekte.

Deze vorm van geelzucht wordt veroorzaakt door een hoog gehalte van een geelgroen pigment in het bloed, bilirubine genaamd, dat een afvalproduct is van de rode bloedlichaampjes. De lever, die de bilirubine verwijdert, functioneert bij een pasgeborene gedurende de eerste week nog niet goed. Het gevolg hiervan is dat het bilirubinegehalte stijgt naarmate de rode bloedlichaampjes van de foetus worden afgebroken. Door borstvoeding wordt de geelzucht erger, maar de moeder kan hier wel zonder gevaar mee doorgaan. De geelzucht kan ernstiger zijn als hij door een onderliggende aandoening wordt veroorzaakt, bijvoorbeeld als moeder en kind een verschillende typering hebben van het rhesussysteem. Antistofvorming door AB0-bloedgroepen is ook een veelvoorkomende oorzaak van geelzucht. Zeldzamere oorzaken zijn aangeboren infecties en galgangatresie, waarbij de baby geboren wordt met onderontwikkelde galgangen (de buisjes waarlangs de gal vanuit de lever naar de dunne darm stroomt).

De symptomen

Bij de meeste voldragen baby’s met geelzucht zien huid en oogwit er geel uit, maar verder zijn er geen symptomen. Als het bilirubinegehalte stijgt, kunnen zich de volgende symptomen voordoen:

• apathie;
• slecht drinken.

Ernstige abnormale geelzucht kan tot gehoor- of hersenbeschadiging leiden. Als de galgangen niet ontwikkeld zijn, moet er in de eerste weken worden geopereerd, anders treedt er ernstige leverschade op.

De diagnose

Waarschijnlijk zal men het bloed van de baby onderzoeken om het bilirubinegehalte te meten en andere afwijkingen uit te sluiten. Als men denkt dat het door onderontwikkelde galgangen komt, zal men een echo en een MRI-scan van de lever maken. De diagnose wordt veelal aan de hand van een leverbiopsie bevestigd, waarbij een klein beetje weefsel van de lever wordt weggenomen en onderzocht.

De behandeling

De meeste baby’s hebben een lichte vorm en hoeven niet te worden behandeld. Als het bilirubinegehalte echter boven een bepaald niveau uitkomt, is lichttherapie geboden, ongeacht de oorzaak. Daarbij wordt de bilirubine in een onschadelijke stof omgezet die kan worden uitgescheiden. In geval van resusantistoffen kan een wisseltransfusie worden gedaan, waarbij een groot deel van het bloed van de baby wordt vervangen. Galgangatresie wordt operatief verholpen.

Geelzucht bij pasgeborenen heeft meestal geen gevolgen op de lange termijn en verdwijnt in de eerste week of, als de baby borstvoeding krijgt, iets later. Baby’s met ernstige geelzucht moeten een gehoortest doen (Aangeboren doofheid) en zullen de eerste paar maanden regelmatig worden gecontroleerd.

Risicofactoren

Leeftijd

Bij de geboorte of kort daarna al aanwezig

Geen factoren van betekenis

Geen factoren van betekenis

Erfelijkheid

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Geslacht

Geen factoren van betekenis

Leefwijze

Geen factoren van betekenis