Glaucoom

Een abrupte blokkering van de vochtafvoer in het oog, met als gevolg een pijnlijke, snelle stijging van de druk

Normaliter wordt het vocht dat in de voorkant van het oog wordt afgescheiden om de vorm van het oog te handhaven en het weefsel te voeden, onafgebroken afgevoerd. Bij acuut glaucoom ontstaat plotseling een blokkade van het afvoersysteem en stijgt de druk in het oog snel. Acuut glaucoom is een medisch spoedgeval. Indien onbehandeld, raakt het oog snel beschadigd en kan blijvende vermindering van het gezichtsvermogen ontstaan.

De oorzaken

Het vocht in het voorste deel van het oog wordt continu aangemaakt door een ring van weefsel, het ciliaire lichaam, achter de gekleurde iris. Normaliter stroomt het vocht via de pupil naar buiten door het trabeculaire netwerk rondom de iris. Dit op een zeef lijkende maaswerk ligt in de hoek van de voorste oogkamer, die tussen de buitenrand van de iris en de begrenzing van het hoornvlies ligt. Bij acuut glaucoom bolt de iris naar voren en sluit de kamerhoek af, waardoor vocht in het oog niet meer weg kan. De druk in het oog stijgt naarmate er meer vocht wordt afgescheiden. Bij te hoge druk kunnen de zenuwen in het lichtgevoelige netvlies en in de oogzenuw, die signalen naar de hersenen zendt, worden beschadigd, met als gevolg slechtziendheid.

Een oogbol die kleiner is dan normaal, is een veelvoorkomende oorzaak van hypermetropie of verziendheid (Verziendheid (hypermetropie)) en vergroot de kans op acuut glaucoom. Dit komt vaker voor bij ouderen, doordat de lens van het oog blijft groeien en uiteindelijk tegen de iris kan drukken. De hoeveelheid vocht achter de iris neemt toe en deze bolt naar voren en blokkeert de kamerhoek. In enkele gevallen kan acuut glaucoom ontstaan doordat de pupil groter wordt bij zwak licht. De iris wordt dan dikker en de kamerhoek kan afgesloten raken.

Acuut glaucoom

Normaliter verlaat vocht het oog via de pupil en het trabekelsysteem in de hoek van de oogkamer. Als iris en lens elkaar raken, kan het vocht niet weg en bolt de iris naar voren. Hierdoor wordt de filtratiehoek afgesloten en ontstaat acuut glaucoom.

1. Locatie
2. Trabeculair netwerk
3. Kamerhoek
4. Vochtstroom
5. Iris
6. Hoornvlies
7. Lens
8. Pupil
9. Normaal oog
10. Afgesloten kamerhoek
11. Uitpuilende iris
12. OPGEHOOPT VOCHT: Het vocht drukt de iris naar voren
13. AFSLUITING: De iris en de lens raken elkaar, waardoor vocht zich kan ophopen
14. Acute glaucoma

De symptomen

Een hevige aanval van acuut glaucoom wordt soms voorafgegaan door milde aanvallen in de weken ervoor. Milde aanvallen vinden gewoonlijk ’s avonds plaats. Tot de symptomen behoren pijn in de ogen en een lichtkrans rondom lichtpunten. Slaap verlicht vaak de klachten. Raadpleeg bij deze symptomen onmiddellijk uw huisarts. Dat geldt met name voor onderstaande symptomen die bij heftige aanvallen plotseling kunnen opkomen:

• snel gezichtsverlies;
• felle pijn in het oog;
• roodheid en tranen van het oog;
• gevoeligheid voor fel licht;
• lichtkransen rondom lichtpunten;
• misselijkheid en braken.

De behandeling

De druk in het oog wordt gemeten met bijvoorbeeld applanatietonometrie (boven). Als acuut glaucoom wordt vastgesteld, krijgt u onmiddellijk medicijnen, intraveneus, als oogdruppels en mogelijk ook oraal, om de druk in het oog te verlagen (zie Geneesmiddelen tegen glaucoom, Er wordt waarschijnlijk een laseriridotomie (onder)uitgevoerd zodra de druk daalt. Hierbij wordt een laserstraal gebruikt om een klein gaatje in de iris te maken, waardoor het vocht kan wegstromen. Uit voorzorg kan ook het andere oog worden behandeld.

Na de operatie zijn er meestal geen symptomen meer, maar er kan enige slechtziendheid aan de rand van het gezichtsveld optreden. Langdurige behandeling met medicijnen of een operatie is soms nodig om dit te voorkomen.

Risicofactoren

Leeftijd

Zeldzaam onder 40 jaar;komt meest voor boven 60 jaar

Geen factor van betekenis

Geen factor van betekenis

Erfelijkheid

Zit soms in de familie; komt meer voor bij mensen van Afrikaanse en Aziatische afkomst

Geslacht

Geen factor van betekenis

Leefwijze

Geen factor van betekenis

Vroeger ook wel groene staar genoemd; een geleidelijke, pijnloze stijging van de druk in het oog

Chronisch glaucoom veroorzaakt een geleidelijke vermindering van het gezichtsvermogen doordat de druk van het vocht in het oog jarenlang te hoog is geweest. Er zijn vaak geen symptomen tot de aandoening ver is voortgeschreden en de slechtziendheid blijvend is (Blindheid). Ernstige schade kan worden voorkomen door tijdige behandeling. Meestal worden beide ogen getroffen, maar de symptomen kunnen zich aanvankelijk in slechts één oog voordoen.

De oorzaken

Er wordt voortdurend vocht naar de voorkant van het oog gevoerd om de weefsels te voeden en de vorm van het oog te handhaven. Normaliter wordt dit vocht afgevoerd via het trabeculaire netwerk, een op een zeef lijkende structuur in de hoek tussen de iris en de rand van het hoornvlies (de kamerhoek).

Bij chronisch glaucoom raakt dit netwerk in toenemende mate verstopt. Hoewel de kamerhoek openblijft, kan het vocht niet meer normaal wegstromen, waardoor de druk geleidelijk stijgt. De stijgende druk beschadigt de zenuwbanen in het lichtgevoelige netvlies achter het oog en in de oogzenuw, die signalen van het netvlies naar de hersenen leidt, en veroorzaakt slechtziendheid.

De werkelijke oorzaak van dit glaucoom is niet bekend. Genetische factoren kunnen een rol spelen en de aandoening zit soms in de familie. Bij bijziendheid (Bijziendheid (myopie)) is het risico op chronisch glaucoom groter.

Vochtstroom bij chronisch glaucoom

Normaliter stroomt vocht uit het oog door het trabeculair netwerk aan de wortel van de iris. Bij chronisch glaucoom is dit verstopt en loopt de druk op.

1. Verstopt trabeculairnetwerk
2. Kamerhoek
3. Opgehoopt vocht
4. Iris
5. Hoornvlies
6. Lens
7. Locatie

De symptomen

Chronisch glaucoom heeft meestal geen symptomen voordat de aandoening is voortgeschreden en dan is het gezichtsvermogen vaak al blijvend aangetast. In de latere fasen zijn de volgende symptomen mogelijk:

• tegen dingen aan lopen doordat de randen van het gezichtsveld verdwijnen (perifeer gezichtsvermogen);
• troebel zien van voorwerpen recht vooruit.

Raadpleeg onmiddellijk een arts wanneer u een verandering in uw gezichtsvermogen opmerkt. De kans op chronisch glaucoom neemt na de middelbare leeftijd toe. Als u tot een risicogroep behoort, is regelmatig een oogdrukmeting nodig, ongeacht uw leeftijd.

De diagnose

Chronisch glaucoom kan men in een vroeg stadium tijdens een routineonderzoek ontdekken. Opticiens gebruiken veelal een methode met luchtdruk zonder direct contact met het oog. Deze methode is onnauwkeuriger, maar wel veiliger en spoort alleen mogelijke patiënten op. Vervolgens kan de oogarts vaststellen of er echt glaucoom is. Oogartsen gebruiken vaak applanatietonometrie (zie TEST: Applanatietonometrie) om de druk in het oog te meten. Het netvlies kan worden onderzocht met de oogspiegel. Deze techniek maakt schade aan de oogzenuw door de hoge druk zichtbaar. Uw oogarts kan ook een gezichtsveldtest afnemen om defecten in de buitenzijde van uw gezichtveld vast te stellen.

De behandeling

Als chronisch glaucoom vroeg wordt vastgesteld, krijgt u waarschijnlijk oogdruppels om de druk in het oog te verminderen (zie Geneesmiddelen tegen glaucoom). U zult deze waarschijnlijk de rest van uw leven moeten gebruiken.

Als de aandoening in een vergevorderd stadium is of als de druk niet voldoende wordt teruggebracht door oogdruppels, is misschien een operatie nodig om een afvoerkanaal te maken in het oogwit (zie Trabeculectomie, onder). Bij een andere chirurgische techniek, lasertrabeculoplastiek, wordt een laserstraal gebruikt om kleine gaatjes te maken in het trabeculaire netwerk, zodat het vocht daardoor kan wegstromen. Deze methoden voorkomen meestal dat de symptomen toenemen. Als de aandoening slechts één oog treft, moet het andere waarschijnlijk ook worden behandeld.

Risicofactoren

Leeftijd

Zeldzaam onder 40 jaar; komt meest voor boven 60 jaar

Geen factor van betekenis

Geen factor van betekenis

Erfelijkheid

Zit soms in de familie. Komt vaker voor bij personen van Afrikaanse afkomst

Geslacht

Geen factor van betekenis

Leefwijze

Geen factor van betekenis

Abnormaal hoge druk van het vocht in het oog

Vocht stroomt onafgebroken het oog in en uit om de weefsels te voeden en de vorm te bewaren. Bij glaucoom wordt de vochtstroom uit het oog belemmerd, waardoor de druk in het oog stijgt. Door deze hoge druk kunnen zenuwen in het lichtgevoelige netvlies en in de oogzenuw die signalen van het netvlies naar de hersenen stuurt, blijvend beschadigd raken. Glaucoom komt vaker voor naarmate men ouder wordt en treft vooral mensen boven de zestig. Onbehandeld glaucoom kan blindheid veroorzaken.

Typen glaucoom

Er bestaan twee veelvoorkomende vormen (acuut en chronisch) en twee zeldzame (aangeboren en secundair). Acuut glaucoom (rechts)ontwikkelt zich snel en veroorzaakt gezichtsverlies en hevige pijn in het oog. Chronisch glaucoom ontstaat juist langzaam en pijnloos, vaak in vele jaren. Er zijn vaak geen merkbare symptomen voordat de ogen ernstige schade hebben opgelopen. Beide vormen kunnen in de familie zitten.

Secundair glaucoom ontstaat door een achterliggende stoornis, zoals uveïtis of door geneesmiddelen, zoals oogdruppels met corticosteroïden (Geneesmiddelen voor de ogen). Aangeboren glaucoom is te wijten aan een defect in de vochtafvoer in het oog. De aandoening is vanaf de geboorte aanwezig en kan tot blindheid leiden (zie Aangeboren blindheid). Ook secundair glaucoom kan tot blindheid leiden.

De oogdruk wordt veelal gemeten door de opticien, die vaak beschikt over een screenende oogdrukmeter. Indien de opticien te hoge waarden vindt, is oogheelkundig onderzoek nodig. Of er echt sprake is van glaucoom, kan pas worden vastgesteld na een volledig oogheelkundig onderzoek, door de druk in het oog te meten met een tonometer (zie Applanatietonometrie), en de gezichtsvelden te meten met een perimeter (zie Gezichtsveldtest, Gezichtsveldtest (test)). De aandoening moet onverwijld worden behandeld. Om te beginnen verlaagt men de druk in het oog met oogdruppels (zie Geneesmiddelen tegen glaucoom). Soms is daarna een operatie noodzakelijk om de vochtafvoer te versnellen en te voorkomen dat de druk in het oog oploopt (zie Laseriridotomie, en Trabeculectomie). Juiste behandeling voorkomt gewoonlijk verder gezichtsverlies.

Risicofactoren

Leeftijd

Zeldzaam onder 40 jaar; komt het meest boven 60 jaar voor

Geen factor van betekenis

Geen factor van betekenis

Erfelijkheid

Sommige typen zitten in de familie

Geslacht

Geen factor van betekenis

Leefwijze

Geen factor van betekenis