Ontsteking van de longblaasjes, vaak door een infectie
Bij longontsteking raken sommige van de longblaasjes ontstoken en gevuld met witte bloedlichaampjes en vocht. Hierdoor kan er minder zuurstof door de wand van de longblaasje het bloed in. Meestal is slechts een deel van één long aangedaan, maar soms treft longontsteking beide longen en is dan levensbedreigend.
De oorzaak is vaak een bacteriële infectie, maar ook virussen, protozoa en schimmels kunnen ontsteking veroorzaken. Minder vaak is het inademen van bepaalde stoffen, zoals chemicaliën of braaksel, wat tot shocklong (Shocklong) kan leiden, de oorzaak.
Longontsteking komt veel voor. Elke huisarts (met gemiddeld 2000 patiënten)ziet tien tot twintig patiënten per jaar met een longontsteking. Daarvan verwijst hij 5-10 procent door naar de specialist wegens een ernstig verloop.
Longontsteking was vroeger een belangrijke doodsoorzaak bij jongvolwassenen, maar de meeste mensen herstellen tegenwoordig dankzij antibiotica. Longontsteking kan echter fataal zijn bij ouderen en mensen die al ziek zijn en leidt tot bijna 6500 doden per jaar. Wereldwijd is longontsteking na hart- en vaatziekten en een hersenbloeding of infarct (beroerte) de derde doodsoorzaak van alle ziekten. Sommige vormen van longontsteking worden steeds moeilijker te behandelen door de toenemende resistentie van de ziekteverwekkers tegen antibiotica. Hierdoor is longontsteking de meest voorkomende fatale ziekenhuisinfectie.
Kinderen, ouderen en mensen die ernstig of chronisch ziek zijn, zoals bij diabetes hebben, de grootste kans op longontsteking, evenals degenen met een verzwakt immuunsysteem, zoals bij aids (Hiv-infectie en aids). Verminderde immuniteit kan ook optreden bij behandeling met een immunosuppressivum of bij chemotherapie. Mensen die roken, zwaar drinken of ondervoed zijn, hebben een grotere kans op longontsteking.
Meestal wordt longontsteking bij volwassenen veroorzaakt door een bacterie, vooral Streptococcus pneumoniae (pneumokok). Deze soort longontsteking kan zich voordoen als complicatie bij een virusinfectie van de bovenste luchtwegen, zoals een verkoudheid. Andere algemene bacteriële veroorzakers zijn Haemophilus influenzae en Mycoplasma pneumoniae.
De bacterie Legionella pneumophila veroorzaakt een vorm van longontsteking die berucht is als veteranenziekte of legionellapneumonie. Deze verspreidt zich via watersystemen. Deze ziekte kan zeer ernstig verlopen en tot lever- en nieraandoeningen leiden. Ondanks gerichte behandeling kunnen patiënten aan deze ziekte overlijden.
Longontsteking door de bacterie Staphylococcus aureus treft meestal mensen in ziekenhuizen, vooral zeer jonge kinderen en ouderen. Deze soort longontsteking kan zich ook als ernstige complicatie bij griep ontwikkelen. Andere oorzaken van longontsteking in het ziekenhuis zijn infectie met de bacteriën Klebsiella en Pseudomonas. Virale veroorzakers zijn de griep- en waterpokkenvirussen.
In sommige gevallen zijn andere organismen verantwoordelijk, zoals schimmels of protozoa. Dit is zeldzaam en komt meer voor bij mensen met een verzwakt immuunsysteem en kan dan dodelijk zijn. Pneumocystis carinii, bijvoorbeeld, zit zonder schade aan te richten in gezonde longen, maar kan ernstige longontsteking veroorzaken bij aidspatiënten (zie Pneumocystose).
Een zeldzaam type longontsteking, aspiratiepneumonie, kan worden veroorzaakt door het inademen van braaksel. Dit komt voor bij mensen die geen hoestreflex hebben, vaak doordat ze bewusteloos zijn door misbruik van alcohol of drugs of door hoofdletsel.
Bij bacteriële longontsteking ontwikkelen zich meestal al na enkele uren ernstige symptomen. Hiertoe behoren:
- hoest, soms met roestkleurig of bloederig slijm;
- pijn op de borst die erger wordt bij het inademen;
- kortademigheid in rust;
- hoge koorts, koude rillingen, delirium of verwardheid.
De ontsteking kan zich van de longblaasjes naar het longvlies verspreiden, waardoor pleuritis ontstaat. Er kan zich vocht tussen de beide vliezen van de pleura ophopen (zie Pleuravocht), waardoor de long wordt ingedrukt en de ademhaling bemoeilijkt wordt.
In ernstige gevallen kunnen de ziekteverwekkers in de bloedsomloop komen, wat tot bloedvergiftiging (Bloedvergiftiging (sepsis)) leidt. Bij jonge kinderen, ouderen of mensen met een verzwakt immuunsysteem kan de ontsteking zich veel verder in de longen verspreiden en ademhalingsinsufficiëntie veroorzaken.
De diagnose wordt gewoonlijk gesteld op grond van de ziekteverschijnselen, de bevindingen bij lichamelijk onderzoek (o.a. met stethoscoop) en het röntgenonderzoek van de borstkas. Als u slijm ophoest, wordt een monster hiervan in het laboratorium onderzocht op bacteriën en getest op gevoeligheid voor bepaalde medicijnen (zie Kweken en testen op gevoeligheid voor medicijnen, Kweken en gevoeligheid voor medicijnen).
Een lichte longontsteking wordt gewoonlijk thuis behandeld. Pijn en de koorts kunnen met pijnstillers (Analgetica) afnemen. Pijnbestrijding is essentieel om doorademen en ophoesten te bevorderen. Als een bacterie de oorzaak is, wordt een antibioticum voorgeschreven. Bij virale longontsteking is meestal geen medicijn nodig.
Bij ernstige longontsteking door een bacterie of een schimmel en bij kinderen, ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem kan ziekenhuisopname noodzakelijk zijn. De medicatie is in deze gevallen dezelfde, behalve dat deze intraveneus (via een infuus) zal worden gegeven. Als het goed gaat, kan die behandeling na een paar dagen worden omgezet in een orale vorm (waarbij men capsules slikt). Ernstige longontsteking die door een virus is veroorzaakt, zoals het waterpokkenvirus, varicella zoster, kan worden behandeld met intraveneus aciclovir (zie Antivirale middelen).
Als het zuurstofgehalte van het bloed laag is of als u het benauwd hebt, wordt zuurstof door een masker toegediend. Soms is het nodig om op de intensive care mechanische beademing te geven. In het ziekenhuis kan ook Revalidatiegeneeskundige behandeling worden gegeven om het slijm in de borst los te maken.
Er zijn aanwijzingen dat een pneumokokkenvaccinatie bij oudere mensen en risicogroepen zinvol is ter preventie van ernstige complicaties zoals een bloedvergiftiging.
Jonge mensen in goede conditie herstellen binnen twee tot drie weken van de meeste vormen van longontsteking en houden er geen blijvende schade aan de longen aan over. Het herstel van het bacteriële type begint binnen een paar uur na het begin van de antibioticabehandeling. Ernstige vormen, zoals veteranenziekte (legionellapneumonie), kunnen echter dodelijk zijn, vooral bij kinderen, ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem.
- Leeftijd
- Komt het meest voor bij kinderen en ouderen
- Geen factoren van betekenis
- Geen factoren van betekenis
- Leefwijze
- Roken, alcoholmisbruik en ondervoeding zijn risicofactoren
- Geslacht
- Geen factoren van betekenis
- Erfelijkheid
- Geen factoren van betekenis
