Parasitaire infectie van de rode bloedcellen, verspreid door steekmuggen
Ongeveer 40% van de wereldbevolking loopt het risico malaria op te lopen, een parasitaire infectie die de rode bloedcellen vernietigt. Jaarlijks komen in tropische landen drie- tot vijfhonderd miljoen klinische malaria-aanvallen voor en sterven ongeveer twee miljoen mensen aan de ziekte, meestal kinderen. Malaria is het belangrijkste gezondheidsrisico voor West-Europeanen die een bezoek brengen aan de tropen. In Nederland en België doen zich jaarlijks meer dan vijfhonderd nieuwe ziektegevallen voor, vooral bij reizigers die terugkeren uit tropische landen.
De Wereldgezondheidsorganisatie probeert al vele jaren malaria onder controle te krijgen, tot nu toe met weinig succes. De malariaparasiet wordt op de mens overgebracht door steekmuggen van het geslacht Anopheles. De parasiet is intussen op veel plaatsen resistent geworden tegen de gebruikelijke antimalariamiddelen (Antimalariamiddelen). Er is nog geen effectief vaccin dat bescherming biedt.
Oudere kinderen en volwassenen die in een gebied wonen waar malaria heerst, zullen van tijd tot tijd een lichte aanval van de ziekte hebben en zo hun weerstand vergroten, zodat de kans op een ernstige infectie afneemt. Deze weerstand verdwijnt echter zodra men langer dan een jaar in een gebied verblijft dat vrij is van malaria. Als u uit een malariagebied bent geëmigreerd en van tijd tot tijd voor een vakantie terugkeert, moet u dus toch preventieve maatregelen nemen (zie Malaria voorkomen). Als u na een verblijf in de tropen ziek wordt, moet u uw huisarts vertellen waar u precies bent geweest en wanneer.
De symptomen van malaria zijn al meer dan tweeduizend jaar bekend, maar de feitelijke oorzaak werd pas in 1880 ontdekt. Malaria kan worden veroorzaakt door vier soorten parasieten van het geslacht Plasmodium, die elk een andere vorm veroorzaken. De gevaarlijkste is malaria tropica, veroorzaakt door Plasmodium falciparum. Dit type veroorzaakt de meeste slachtoffers en kan, als behandeling uitblijft, binnen 48 uur dodelijk zijn. De andere drie typen malaria, veroorzaakt door Plasmodium malariae, Plasmodium ovale en Plasmodium vivax, zijn minder ernstig.
Alle malariaparasieten worden op de mens overgebracht door de steek van een geïnfecteerde mug. Ze vermenigvuldigen zich eerst in de lever en komen dan in de bloedbaan terecht, waar ze de rode bloedcellen binnendringen. Daarin vermenigvuldigen ze zich verder. Na 48 tot 72 uur barst de geïnfecteerde rode bloedcel open en komen er nieuwe parasieten vrij die andere bloedcellen binnendringen. Als een niet-geïnfecteerde mug een geïnfecteerd mens steekt, raakt de mug zelf geïnfecteerd en ontwikkelt de parasiet zich zo, dat de mug de ziekte weer op andere mensen kan overbrengen. Alle typen kunnen door een zwangere vrouw worden overgebracht op haar ongeboren kind.
- Geïnfecteerde rode bloedcel
- De protozoën infecteren rode bloedcellen. Een malaria-aanval treedt op als de protozoën uit de cel naar buiten komen.
- Malariaparasiet
- Rode bloedcel
De eerste symptomen treden meestal twaalf dagen tot zes weken na de steek op. Soms duurt het maanden, vooral als minder actieve medicijnen werden gebruikt.
Als behandeling uitblijft, veroorzaakt malaria door infectie met P. vivax, P. ovale en P. malariae terugkerende aanvallen van de symptomen, telkens wanneer rode bloedcellen worden vernietigd door de parasiet. De aanvallen duren meestal vier tot acht uur en komen om de twee tot drie dagen terug, afhankelijk van het type parasiet. De symptomen van een aanval zijn:
- hoge koorts;
- koude rillingen;
- hevige transpiratie;
- verwardheid;
- vermoeidheid, hoofdpijn en spierpijn;
- misselijkheid en braken.
Tussen de aanvallen door is ernstige vermoeidheid het enige symptoom. Malaria tropica veroorzaakt een grillig koortsverloop en wordt soms aangezien voor griep (Griep). Deze vorm is de ernstigste en kan leiden tot bewustzijnsverlies en nierfalen (Nierinsufficiëntie), en kan dodelijk zijn.
Als u binnen een jaar na een reis naar een gebied waar malaria heerst onverklaarbare koortsaanvallen krijgt, hebt u waarschijnlijk malaria. De diagnose wordt bevestigd door onderzoek van een bloedmonster.
Gebruik dan zo snel mogelijk een antimalariamiddel (Antimalariamiddelen) om complicaties te voorkomen. De behandeling hangt af van het type malaria, de ernst van de symptomen en de regio waar u werd geïnfecteerd. Resistentie tegen de medicijnen kan per regio sterk verschillen. Als u malaria tropica hebt, moet u waarschijnlijk de eerste uren of dagen in het ziekenhuis worden behandeld met orale of intraveneuze antimalariamiddelen. Soms is een bloedtransfusie (Bloedtransfusie (behandeling)) noodzakelijk om de vernietigde rode bloedcellen te vervangen, of nierdialyse (Dialyse (behandeling)) als de nierfunctie is aangetast. Andere vormen worden meestal door de huisarts behandeld.
Bij vroegtijdige behandeling herstellen de meeste patiënten volledig. Malaria die is veroorzaakt door P. vivax of P. ovale, kan ook na behandeling terugkeren wanneer niet de juiste behandeling werd gegeven.
Als u naar een gebied gaat waarvan bekend is dat er malaria heerst, moet u maatregelen nemen om contact tussen mug en mens te beperken. Anopheles-muggen steken in de late avond en ’s nachts. Draag dan lichaamsbedekkende kleding en gebruik insectenwerende middelen. Tijdens de slaap zorgt een bednet (klamboe)voor afdoende bescherming, vooral als dat is bewerkt met een insecticide. Ook wordt meestal preventief een antimalariamiddel aangeraden.
- Leefwijze
- Het bezoeken van of wonen in een gebied waar de ziekte heerst, is een risicofactor
- In endemische gebieden zijn vooral kinderen en vrouwen tijdens de eerste en tweede zwangerschap slachtoffer; hemoglobinopathieën en G6PD-deficiëntie beschermen tegen ernstige ziekte en sterfte
- In endemische gebieden zijn vooral kinderen en vrouwen tijdens de eerste en tweede zwangerschap slachtoffer; hemoglobinopathieën en G6PD-deficiëntie beschermen tegen ernstige ziekte en sterfte
- Leeftijd
- In endemische gebieden zijn vooral kinderen en vrouwen tijdens de eerste en tweede zwangerschap slachtoffer; hemoglobinopathieën en G6PD-deficiëntie beschermen tegen ernstige ziekte en sterfte
- Geslacht
- In endemische gebieden zijn vooral kinderen en vrouwen tijdens de eerste en tweede zwangerschap slachtoffer; hemoglobinopathieën en G6PD-deficiëntie beschermen tegen ernstige ziekte en sterfte
- Erfelijkheid
- In endemische gebieden zijn vooral kinderen en vrouwen tijdens de eerste en tweede zwangerschap slachtoffer; hemoglobinopathieën en G6PD-deficiëntie beschermen tegen ernstige ziekte en sterfte
