Huidkanker die in de pigmentvormende cellen (melanocyten) van de huid ontstaat en zich relatief snel uitzaait naar andere delen van het lichaam
Melanoom betekent letterlijk: zwart gezwel. Het is de ernstigste vorm van huidkanker. Het begint als een nieuw plekje in normaal huidweefsel of ontwikkelt zich uit een bestaande moedervlek. Als het niet wordt behandeld, kan de kanker zich uitzaaien naar andere lichaamsdelen en dodelijk zijn.
Een melanoom wordt veroorzaakt door beschadiging van de melanocyten (pigmentvormende huidcellen). Dit gebeurt onder andere door zonlicht. De kanker komt vaker voor bij mensen met een lichte huid. Mensen die vaak in de felle zon zijn, of leven in een zonnig klimaat, hebben een verhoogd risico op melanomen.
Er zijn aanwijzingen dat ernstige zonnebrand in de kinderjaren de kans op het krijgen van een melanoom op latere leeftijd verhoogt. U kunt de risico’s verkleinen door direct zonlicht zo veel mogelijk te vermijden.
Een melanoom kan op elk deel van het lichaam ontstaan, maar meestal op delen die regelmatig in de zon komen. Sommige melanomen verspreiden zich als onregelmatige pigmentvlekken over de huid. Andere vormen een snel groeiend knobbeltje. Bij oudere mensen ontstaan ze soms in het gezicht als bruine vlekken die in de loop der jaren langzaam groter worden. Een melanoom dat niet wordt verwijderd, groeit door naar diepere huidlagen.
Een melanoom is meestal groter dan een gewone moedervlek. De vorm is grillig en asymmetrisch en de verkleuring is vaak onregelmatig. Naast bruin en zwart kunnen de kleuren rood, paars, blauw, grijs, wit of een combinatie van verschillende kleuren voorkomen. U moet aan een melanoom denken als zich ergens op de huid een snel groeiende, onregelmatige, donkere plek ontwikkelt, of als een bestaande moedervlek op de volgende manier verandert:
- steeds groter worden;
- veranderingen in vorm en kleur(schakering), vooral donkerder worden;
- onregelmatige en asymmetrische (grillige) randen;
- jeuk en roodheid;
- bloeden, korstvorming.
Bij het melanoom is het van groot belang dat het zo vroeg mogelijk ontdekt wordt. In een vroeg stadium is deze vorm van huidkanker meestal uitstekend te genezen. In een later stadium ontstaan uitzaaiingen, die een groot gevaar zijn voor de gezondheid, vaak met dodelijke afloop. Het is daarom van groot belang dat u naar de dokter gaat als u een moedervlek heeft die verandert, als u een vreemde moedervlek ontdekt, of als u klachten heeft van een moedervlek. Vraag iemand anders uw rug en hoofdhuid te bekijken. Meld veranderingen in vorm en kleur van bestaande moedervlekken en het ontstaan van nieuwe donkere plekken met een diameter van meer dan een halve centimeter aan uw huisarts.
Een klein percentage mensen heeft zo’n groot risico op het krijgen van een melanoom, dat regelmatige controle door een dermatoloog gewenst is. Ook aangeboren moedervlekken kunnen in zeldzame gevallen kwaadaardig worden. Het risico is afhankelijk van de grootte van deze moedervlekken. Bij kleine aangeboren moedervlekken is het risico heel klein.
Het beleid bij een verdachte moedervlek hangt af van de mate van verdenking. De diagnose kan bij voldoende ervaring vaak al redelijk zeker op worden gesteld op basis van hoe de moedervlek eruit ziet. Dat geldt zeker als hierbij dermatoscopie wordt toegepast. Een dermatoscoop is een apparaatje waarmee een verdachte huidafwijking vergroot kan worden bekeken. Met de dermatoscoop kunnen de verdachte kenmerken van de moedervlek beter worden beoordeeld dan met het blote oog.
Is de verdenking laag, dan krijgt u het advies om de moedervlek in de gaten te houden en terug te komen zodra er iets verandert. Is de verdenking hoog, dan moet de moedervlek in principe geheel worden verwijderd, zodat de patholoog hem optimaal kan beoordelen. Bij de ingreep wordt een rand van 2 millimeter omliggende huid mee uitgenomen. Dit gebeurt poliklinisch door een dermatoloog of (plastisch) chirurg.
De verwijderde moedervlek wordt daarna door de patholoog microscopisch onderzocht. Dat onderzoek is altijd noodzakelijk. Hierdoor kan de arts een zekere diagnose stellen. Ook kan hiermee de radicaliteit worden beoordeeld. Radicaliteit heeft betrekking op de mate waarin alle kankercellen met voldoende marge zijn verwijderd. Voor het verdere beleid is de meting van de dikte van een melanoom van belang. Hoe dikker het melanoom onder de microscoop, des te meer kans op uitzaaiing.
Mogelijk zal men ook wat weefsel wegnemen uit de lymfklieren voor onderzoek op de aanwezigheid van kankercellen. De aanwezigheid van kankercellen wijst op beginnende uitzaaiing. Als andere lichaamsdelen zijn aangetast, volgt vaak een behandeling met chemotherapie.
De patholoog onderzoekt het weefsel en stelt vast of er kankercellen in zitten. Als dat zo is, wordt rondom de plek een ruime hoeveelheid gezond omliggend weefsel weggenomen om eventuele kankercellen die zich al hebben verspreid, zo veel mogelijk te verwijderen. Rondom het litteken waar het melanoom is verwijderd wordt dan nogmaals een stuk huid met een marge van 1 of 2 cm uitgesneden. Deze marge is afhankelijk van de dikte van de tumor die de patholoog onder microscoop heeft gemeten. Waneer daarbij een vrij grote wond is ontstaan, kan een huidtransplantatie noodzakelijk zijn. Dit gebeurt meestal poliklinisch. Om functionele redenen kan op bepaalde plaatsen (gezicht, handen) een kleiner stuk worden weggehaald.
In principe kan men in alle Nederlandse ziekenhuizen terecht voor de diagnostiek en behandeling van een melanoom. Voor aanvullende behandelingen bij uitzaaiingen of plaatselijke terugkeer van de ziekte is het het beste om in een gespecialiseerd centrum te worden behandeld.
Mensen met een oppervlakkig melanoom dat snel wordt ontdekt, genezen meestal volledig. Melanomen kunnen echter dodelijk zijn als men te laat naar de dokter gaat. Daarom is het belangrijk om op tijd naar de dokter te gaan. Als de melanomen diep in de huid zijn gegroeid, is het vooruitzicht niet goed. Als ze zich eenmaal hebben uitgezaaid, is de prognose slecht.
Dankzij de vele voorlichtingscampagnes over melanoom, wordt deze vorm van huidkanker in een steeds vroeger stadium ontdekt. Mensen met verdachte verschijnselen gaan eerder naar de huisarts dan vroeger. Hierdoor zijn de vooruitzichten van mensen met een melanoom de laatste 30 jaar flink verbeterd. De meeste melanoompatiënten krijgen tegenwoordig na verwijdering nooit meer opnieuw klachten.
- Melanoom
- De ongelijkmatige kleur, de onregelmatige grillige rand van deze verdikking zijn kenmerkend voor een melanoom.
- Leeftijd
- Vooral tussen 40 en 60 jaar; steeds vaker jonge volwassenen
- Erfelijkheid
- Mensen met een lichte huid lopen meer risico
- Leefwijze
- Blootstelling aan de zon en gebruik van een zonnebank zijn risicofactoren
