Vermindering van botweefsel, waardoor de botten broos worden en gemakkelijker breken
Met het ouder worden, worden de botten lichter en meer poreus. Deze verminderde botdichtheid of osteoporose ontstaat door verstoring van het evenwicht tussen botopbouw en -afbraak. De botmineraaldichtheid is verminderd, en de structuur en de mechanische eigenschappen van het botweefsel zijn zodanig veranderd dat het bot gemakkelijker breekt. Alle ouderen krijgen last van osteoporose, maar de ernst varieert. Magere mensen met weinig lichaamsbeweging hebben een grotere kans op de aandoening.
Veel mensen beseffen niet dat ze osteoporose hebben, totdat ze een pols of een heup breken door een onschuldige val. Van de personen boven de vijftig loopt 40 procent van de vrouwen en 13 procent van de mannen gedurende de rest van hun leven een botbreuk op.
Een heupfractuur kan bij bejaarden levensbedreigend zijn.
Geslachtshormonen zijn belangrijk voor botvervanging. Als bij het ouder worden de productie van geslachtshormonen afneemt, begint zich osteoporose te ontwikkelen. Dat gaat bij vrouwen (vooral na de menopauze)sneller dan bij mannen. Daarom komt osteoporose veel voor bij vrouwen na de overgang. Door roken kan een vroege menopauze optreden, wat de kans op osteoporose verhoogt. Verder kan osteoporose ontstaan door langdurige behandeling met orale corticosteroïden, reumatoïde artritis, een te snel werkende schildklier (zie Hyperthyreoïdie) of een te snel werkende bijschildklier, een chronische ontstekingsziekte van de darm of een chronische nierinsufficiëntie.
Lichaamsbeweging en voldoende kalkinname zijn essentieel voor gezonde botten. De botdichtheid neemt snel af bij mensen die bedlegerig zijn of in hun activiteiten beperkt zijn, zoals bij artritis en multiple sclerose.
Osteoporose komt in sommige families meer voor. Mensen met een naaste verwant met osteoporose hebben zelf een grotere kans op de aandoening. Een laag lichaamsgewicht vergroot bij vrouwen de kans op osteoporose.
Maatregelen om osteoporose te voorkomen hebben het meeste effect wanneer er al vroeg in het leven mee wordt begonnen. Er moet voldoende calcium (kalk) en vitamine D in de voeding zitten. Calcium is essentieel voor sterke botten, en vitamine D bevordert de calciumopname in de darm. Extra calcium en vitamine D zijn echter zelden nodig. Ook tijdens de zwangerschap volstaat normaliter gewone, gezonde voeding. Voor gezonde botten wordt aangeraden om ten minste vier zuivelconsumpties (glazen melk of melkproducten of kaas) per dag te gebruiken. Bij gezonde personen wordt calciumsuppletie pas geadviseerd indien zelfs de inname van twee zuivelconsumpties daags niet haalbaar is. Vitamine D wordt ook in de huid gevormd, als reactie op zonlicht. Voldoende blootstelling aan zonlicht is dan ook belangrijk, met name voor oudere mensen, evenals wandelen en andere vormen van matige lichaamsbeweging. Dat stimuleert de botaanmaak. Ook niet-roken en beperken van de alcoholconsumptie verminderen het risico van osteoporose. Gebruik van oestrogenen ter preventie van osteoporose bij postmenopauzale vrouwen wordt niet aanbevolen. Oestrogenen hebben weliswaar een gunstig effect op de botdichtheid, maar dit gunstige effect verdwijnt geleidelijk na staken van de inname en het heeft belangrijke nadelen, zoals een verhoogde kans op borstkanker en hart- en vaatziekten.
Om de kans op osteoporose te onderzoeken, kan de botdichtheid worden gemeten (zie Botdichtheidsmeting). Dit is alleen zinvol als een preventieve behandeling, anders dan de algemene adviezen, wordt overwogen. Dit is onder meer het geval bij mensen met een (vermoedelijke)osteoporotische botbreuk van bijvoorbeeld wervel(s), pols en heup en bij mensen die meer dan een halfjaar corticosteroïden gebruiken in een dosering van ten minste 7,5 mg daags.
Van een verminderde dichtheid van de botten op zich merkt men meestal niets. Bij veel mensen is een pijnlijke botbreuk door een klein trauma het eerste teken van osteoporose. Een voorbeeld is plotselinge ernstige rugpijn doordat een of meer wervels inzakken. Dit kan echter ook zonder pijn verlopen. Andere veel voorkomende botbreuken door osteoporose zijn breuken van polsen en heupen. Sommige lichamelijke veranderingen in de ouderdom komen in feite door osteoporose. Hiertoe behoren:
- geleidelijk kleiner worden;
- krom worden van de rug;
- pijn in de rug;
- pijn en functiebeperking van het heupgewricht.
- Wervelkolom bij osteoporose
- Op deze ingekleurde röntgenopname is een ernstige kromming van de wervelkolom te zien als gevolg van inzakkingen in door osteoporose verzwakte wervels.
- Gebroken wervel
- Normale wervel
- Gebroken wervel
De diagnose kan door botdichtheidsmeting worden bevestigd. Bij personen met meerdere röntgenologisch bevestigde wervelfracturen kan de botdichtheidsmeting achterwege blijven, omdat dit reeds voldoende bewijs vormt voor het bestaan van osteoporose. Er kunnen röntgenopnamen worden gemaakt en bloedtests worden uitgevoerd om andere oorzaken uit te sluiten, zoals osteomalacie (zie Osteomalacie en rachitis),en de ziekte van Paget, en om op diverse ziekten te controleren die osteoporose kunnen veroorzaken, zoals hyperthyreoïdie.
- Leeftijd
- Algemeen boven 50 jaar
- Komt in sommige families meer voor; komt meer voor bij blanken en Aziaten
- Slechte voeding, weinig lichaamsbeweging, roken en alcohol zijn risicofactoren
- Geslacht
- Komt meer voor bij vrouwen
- Erfelijkheid
- Komt in sommige families meer voor; komt meer voor bij blanken en Aziaten
- Leefwijze
- Slechte voeding, weinig lichaamsbeweging, roken en alcohol zijn risicofactoren