Rode, verdikte plekken op verschillende lichaamsdelen; ook schubziekte genoemd
Psoriasis is een veelvoorkomende niet-besmettelijke huidaandoening. Er zijn verschillende typen, die meestal moeilijk onder controle kunnen worden gehouden en van tijd tot tijd terugkeren. De geschubde plekken jeuken meestal niet, maar veroorzaken lichamelijk en maatschappelijk ongemak, vooral op zichtbare plaatsen.
De door psoriasis getroffen huid produceert veel sneller nieuwe cellen dan er dode cellen worden afgestoten, zodat er dikke lagen (plaques) van overtollige huidcellen ontstaan. De oorzaak is niet bekend, maar een periode van psoriasis kan worden uitgelokt door een keelontsteking met streptokokken, beschadiging van de huid of stress. Vaak hebben meerdere familieleden de aandoening, wat erop wijst dat erfelijkheid een factor kan zijn. Iemand heeft tien procent kans op psoriasis als één van de ouders het heeft. Als beide ouders het hebben, is de kans vijftig procent.
Het gebruik van medicijnen zoals bètablokkers, middelen tegen malaria, bepaalde pijnstillers en lithium kan psoriasis uitlokken of verergeren. Er zijn aanwijzingen dat ook alcohol en roken psoriasis kunnen verergeren.
Perioden van tijdelijke verslechtering of verbetering van de huid wisselen elkaar af. Psoriasis kan op iedere leeftijd ontstaan, maar komt vooral voor bij volwassenen.
Er zijn verschillende typen psoriasis, elk met een kenmerkend uiterlijk.
Wordt ook wel plaquepsoriasis genoemd. Het is de meest voorkomende vorm van psoriasis en een levenslange aandoening die op elke leeftijd kan voorkomen. U kunt last hebben van enkele plekjes of uitgebreide rode plekken met schilfering en jeuk. De volgende symptomen kunnen optreden:
- plekken (plaques) van dikke, rode, schilferige huid, meestal op de knieën, ellebogen, onderrug en op het hoofd achter de oren en bij de haargrens. De schilfers zijn wittig of zilvergrijs en laten gemakkelijk los. Soms ontwikkelen de plaques zich op oud littekenweefsel of beschadigde huid;
- soms jeuk op de aangedane huid;
- verkleurde nagels die bedekt zijn met kleine putjes; in ernstige gevallen raken de nagels los van het nagelbed.
De symptomen van psoriasis vulgaris duren meestal weken of maanden, maar kunnen ook permanent aanwezig blijven of terugkomen.
- Plaquepsoriasis op de elleboog
- De ellebogen zijn gevoelig. Het geschubde oppervlak van de plekken ontstaat door een ophoping van dode huidcellen
Deze vorm treft vooral kinderen en jongvolwassenen, vaak na een keelontsteking met streptokokken. Kenmerkende symptomen zijn:
- vele ronde, rode en schilferende plekken op de huid kleiner dan 1 centimeter in doorsnee, vooral op de rug en borst;
- soms jeuk van de aangedane huid.
De symptomen verdwijnen bij kinderen meestal in vier tot zes weken. Bij volwassenen duurt het vaak langer. Het komt meestal niet terug. Een deel van de patiënten krijgt later een andere vorm van psoriasis.
- Psoriasis guttata
- De kleine, rode en schilferende plekjes liggen vaak over een groot oppervlak verspreid. De aandoening treft vaak de rug.
Dit is een zeldzame, ernstige vorm van psoriasis die vooral volwassenen treft. De aandoening kan abrupt optreden, met de volgende symptomen:
- kleine, met pus gevulde blaasjes op handpalmen en voetzolen;
- grote oppervlakken van rode, ontstoken en bijzonder gevoelige huid;
- verdikking en schilfering van de getroffen huiddelen.
In de ernstigste vorm wordt de gehele huid door pustulaire psoriasis aangetast.
Dit type psoriasis treft vooral oudere mensen. Meestal ontwikkelen zich grote, vochtige rode plekken in de huidplooien, maar niet over het hele lichaam. De uitslag treft vaak de liezen, de huid onder de borsten en soms de oksels. Psoriasis inversa verdwijnt meestal na behandeling, maar kan terugkeren.
Ongeveer 5 tot 10 procent van de patiënten krijgt, ongeacht het type psoriasis, gewrichtsklachten (arthritis psoriatica), meestal in vingers en tenen. Bij pustulaire psoriasis kan het massale verlies van cellen van het huidoppervlak leiden tot uitdroging en nierfalen, infecties en hoge koorts. Als behandeling uitblijft, is de ziekte levensbedreigend.
De arts baseert de diagnose van het type psoriasis op hoe het er uit ziet. Als u een lichte vorm hebt die geen problemen veroorzaakt, kunt u besluiten de aandoening niet te behandelen. Maar ook als de psoriasis geen klachten geeft zoals jeuk of pijn, vinden de meeste mensen met psoriasis het toch zo onaangenaam dat ze voor een behandeling kiezen. Dat kunnen middelen zijn die men op de huid smeert of een zogenoemde ‘systemische’ behandeling met pillen en/of licht.
Psoriasis wordt vaak behandeld met een verzachtende crème of zalf om de huid soepeler te maken. Dit helpt om de jeuk, de roodheid en de schilfering te verminderen. Deze middelen zijn zonder recept te krijgen. Een zalf is effectiever dan een crème, maar meestal vindt men het prettiger een crème te gebruiken. Voor toepassing op de behaarde hoofdhuid is een lotion of emulsie geschikter.
Bij hevige schilfering wordt vaak eerst korte tijd een crème of smeersel met salicylzuur gebruikt. Bij volwassenen begint men vaak met een sterkwerkend (klasse 3) corticosteroïd of calcipotriol. Corticosteroïden remmen de ontsteking van de huid en verminderen de jeuk. Calcipotriol is van vitamine D3 afgeleid. Het vermindert de huiduitslag, maar kan tijdelijk ook huidirritatie geven. Het kan daarom niet voor het gezicht of de lichaamsplooien worden gebruikt. Bij onvoldoende effect wordt gewisseld naar het andere middel. Als dat middel ook niet goed genoeg werkt, wordt ’s ochtends calcipotriol en ’s avonds het corticosteroïd gebruikt. Als dat onvoldoende werkt, wordt soms wel een klasse-4-corticosteroïd gebruikt. Ditranol is een alternatief met meer bijwerkingen (irritatie, tijdelijke paarsbruine verkleuring van huid, nagels en haren en blijvende paarse vlekken in kleding en beddengoed).
Bij kinderen wordt het gebruik van calcipotriol niet aanbevolen en start men meestal met een klasse-2-corticosteroïd. Het maximale effect van corticosteroïden is na twee weken te verwachten. Bij langdurig gebruik kunnen de psoriasisplekken minder gevoelig worden voor het corticosteroïd. Lokale bijwerkingen, zoals het dunner worden van de huid, komen bij kortdurende behandeling (minder dan twee tot vier weken) met corticosteroïden zelden voor.
Bij psoriasis over grote delen van het lichaam die niet reageert op zalf en crème, kan men eventueel overgaan op een ‘systemische’ behandelwijze. Bij het maken van een keuze gaat volgens de richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie, op basis van gegevens over effectiviteit, veiligheid en belasting voor de patiënt, de voorkeur uit naar blootstelling aan ultraviolet licht (UV) in lichtcabines (ultraviolet A en B = UVA en UVB).
In geval van UVA behandelt men meestal in combinatie met medicijnen (psoralenen), die de huid gevoeliger maakt voor het effect van licht. Deze gecombineerde behandeling geeft een enigszins verhoogde kans op huidkanker en wordt alleen toegepast onder toezicht van een dermatoloog. Daarom begint men meestal eerst met alleen UVB. Smalspectrum-UVB-therapie heeft daarbij de voorkeur boven breedspectrum-UVB.
In ernstige of zeer uitgebreide gevallen van psoriasis, die niet reageert op bovengenoemde behandelingen, kunnen pillen worden overwogen. Dat zijn onder andere retinoïden, methotrexaat (zie middelen tegen kanker), cyclosporine (zie immunosuppresiva) en fumaraten. Al die medicijnen hebben vrij veel bijwerkingen. Gezien het werkings-bijwerkingsprofiel gaat dan de voorkeur uit naar methotrexaat en ciclosporine, en daarna naar retinoïden en fumaraten. Zowel retinoïden als methotrexaat kunnen afwijkingen bij het ongeboren kind veroorzaken. Daarom moet u deze middelen niet gebruiken als u zwanger bent of wilt worden.
Veel psoriasispatiënten reageren goed op geregelde, korte doses zonlicht. Een matige blootstelling van de aangedane huid aan zonlicht kan tijdens de zomermaanden effectief zijn, maar u moet oppassen voor zonnebrand. Of zonlicht in combinatie met zeewater beter werkt dan zonlicht alleen, is niet duidelijk aangetoond.
Probeer factoren waardoor de klachten verergeren, te vermijden. Voorkom zonverbranding of huidbeschadiging (kneuzen, schaven of krabben). Houd uw nagels kort. Vermijd uitdrogen van de huid door te heet of te lang douchen of baden. Als u rookt of regelmatig alcohol drinkt, kunt u een tijdje stoppen en kijken of uw klachten hierdoor verbeteren. Schrijf eventueel op in welke situaties uw klachten verbeteren of verergeren. Dan herkent u misschien welke factoren van invloed zijn.
Het beloop, waarbij verbetering en verergering elkaar afwisselen, varieert sterk. Meestal echter is psoriasis een chronische ziekte. Sommige mensen hebben slechts enkele plekjes, terwijl bij anderen (bijna) de gehele huid is aangedaan. Hoewel psoriasis niet te genezen is, worden de symptomen meestal door de behandeling verlicht, zodat men een normaal leven kan leiden. Als u veel last hebt van psoriasis, kunt u zich via de patiëntenvereniging aansluiten bij een zelfhulpgroep.
- Erfelijkheid
- Vaak familiair
- Risicofactoren afhankelijk van type
- Leefwijze
- Roken en alcoholgebruik lijken een negatieve invloed te hebben op psoriasis
- Leeftijd
- Risicofactoren afhankelijk van type
- Geslacht
- Geen factor van betekenis
