Sociale fobie
Angst
Iedereen is wel eens angstig. Angst is een normale reactie bij dreigend gevaar. Het leidt tot voorzichtigheid of tot vluchten, en kan dus nuttig zijnals je jezelf moet beschermen. Soms is iemand bang terwijl daar weinig aanleiding voor is. Als de angst erg groot is of onnodig lang aanhoudt, kunt u daar in uw dagelijks leven veel last van hebben. We spreken dan van een angststoornis. Er zijn verschillende soorten angststoornissen. Eén daarvan is de sociale fobie.
naar boven
Wat is een sociale fobie?
Wanneer u alsmaar erg bang bent voor de reactie of de kritiek van anderen, spreken we van een sociale fobie. U bent bijvoorbeeld bang dat u zich belachelijk maakt als u gaat trillen, blozen of transpireren. Alleen al de gedachte dat u naar een etentje of feestje zou moeten, kan soms al grote angst oproepen. Sommige mensen raken in paniek als ze een toespraak voor een groep mensen moeten houden. De angst kan reden zijn om weg te blijven op het feestje of om de voordracht niet te houden. Soms zet u door maar voelt u daarbij een vreselijke angst. Bij sommigen is de angst er alleen in bepaalde situaties. Iemand kan bijvoorbeeld podiumvrees hebben, maar dineren met veel mensen geen probleem vinden. Anderen zijn bang in allerlei sociale situaties. Zo kan zelfs telefoneren al een probleem vormen.
naar boven
Wat zijn de verschijnselen?
Iemand met een sociale fobie voelt zich in genoemde situaties heel erg ongemakkelijk. Op momenten dat u erg angstig bent kunt u de volgende klachten krijgen:
-
hartkloppingen, transpireren, duizeligheid, beven en blozen;
-
hyperventilatie, benauwdheid, een vervelend gevoel in de borst;
-
misselijkheid of diarree;
-
tintelingen of een doof gevoel in handen en/of voeten;
-
het gevoel niet meer te weten wie of waar u bent;
-
het gevoel dat u de controle over uzelf verliest, gek wordt of doodgaat.
Een aanval van angst (paniek) kan minuten tot uren duren. Meestal gaan de klachten snel over als de situatie waarvoor u zo bang bent, is verdwenen. Iemand met een sociale fobie zal situaties die aanleiding tot paniek geven, meestal proberen te vermijden.
naar boven
Hoe ontstaat het?
Waarom sommige mensen een angststoornis krijgen, is niet duidelijk. In sommige families komen angststoornissen vaker voor. Erfelijkheid lijkt een rol te spelen. Je zou kunnen zeggen dat de een meer kwetsbaar is dan de ander. Er wordt gedacht dat bepaalde stoffen (neurotransmitters) invloed hebben op iemands gevoeligheid voor angst of paniek. Neurotransmitters zitten bij iedereen in het bloed en in het zenuwstelsel. De manier waarop iemand met angst omgaat lijkt voor een deel ook aangeleerd. Opvoeding en ervaringen uit het verleden spelen daarbij een rol.
Mensen met een sociale fobie weten dat er geen echt gevaar dreigt. Maar ze zijn bang om af te gaan of een foutje te maken. Ze vinden van zichzelf dat ze een perfecte indruk moeten maken. Daardoor worden ze nerveus en gespannen. De angst die ontstaat kan verschijnselen zoals hartkloppingen en benauwdheid veroorzaken. Dit geeft hen het gevoel dat ze de situatie niet aankunnen. Mensen met een sociale fobie zijn bang dat anderen dit zullen merken. Dit versterkt de angst, waardoor ze in paniek kunnen raken.
naar boven
Adviezen
U kunt zelf veel doen om uw klachten te verminderen. Begin bijvoorbeeld met het bijhouden van een ‘dagboekje’: Schrijf op wat er gebeurt op momenten dat u zich angstig voelt. Welke gedachten spelen er dan door uw hoofd? Waar bent u bang voor? Wat voelt u? Hoe reageert u hierop? En wat doet u dan?
Kijk eens kritisch of uw angstgedachten wel kloppen en of er echt reden is voor paniek. Bedenk vervolgens welke positieve, geruststellende gedachten u tegenover uw angstige gedachten kunt zetten. Zo voorkomt u dat uw angst de overhand krijgt. Vaak lukt het dan beter de angstige momenten te doorstaan en rustig te blijven tot u zich beter voelt. Schrijf deze positieve gedachten op zodat u ze op moeilijke momenten kunt nalezen.
Noteer ook wat u voortaan in angstige momenten kunt doen. Bijvoorbeeld rustig ademen om te ontspannen. Zoek steun bij mensen die u vertrouwt. Leg aan hen uit waar u last van heeft. De meeste mensen hebben hier begrip voor. Laat hun eventueel deze brief lezen.
Ga gelegenheden die u angst aanjagen niet uit de weg. Op de korte termijn lijkt dat misschien even te helpen. Maar u leert daardoor niet met de angst om te gaan en deze te doorstaan. Uiteindelijk wordt de angst daardoor alleen maar erger.
naar boven
Medicijnen
Medicijnen tegen depressie (antidepressiva) helpen de angst te verminderen. De voorkeur gaat uit naar antidepressiva zoals fluvoxamine of paroxetine. Antidepressiva beginnen na ongeveer zes weken goed te werken. In de eerste weken kunnen bijwerkingen optreden zoals toename van de angst, een droge mond, maagdarmklachten, slaperigheid of slapeloosheid, transpireren en minder zin in vrijen. De bijwerkingen verschillen per middel en verdwijnen meestal na verloop van tijd. Antidepressiva werken niet verslavend.
Tot de antidepressiva goed werken, kunt u bij hevige angst eventueel kalmeringsmiddelen (benzodiazepines) gebruiken zoals diazepam of oxazepam. Deze middelen werken versuffend en verslavend. Gebruik ze daarom hooguit één tot twee weken.
In bepaalde situaties zoals bij podiumvrees, kunt u voor het optreden eventueel een medicijn (bètablokker) nemen om de hartslag te vertragen en het zweten of trillen te verminderen, zodat u zich lichamelijk wat rustiger voelt.
naar boven
Hoe gaat het verder?
Als u een dagboekje heeft bijgehouden, kan het helpen dit op het spreekuur te bespreken. Dan wordt vaak duidelijk hoe uw angsten ontstaan en hoe u uw angstgedachten kunt verminderen of doorbreken. Soms is het nodig dat een psycholoog u verder helpt. Door praten en oefenen kunt u leren uw gedachten en reacties op angst te veranderen. Behandeling met medicijnen (antidepressiva) blijkt vaak ook goed te helpen. Afhankelijk van de ernst van de klachten kunt u kiezen tussen voor gespreks- en oefentherapie of behandeling met medicijnen (antidepressiva), of voor een combinatie van beide. Als u antidepressiva gaat gebruiken, bekijken we na zes weken of het gekozen middel goed werkt. Als het helpt, is het de bedoeling hier zes tot twaalf maanden mee door te gaan. Als u de dosering van uw medicijnen wilt veranderen of wilt stoppen, neem dan contact op om te overleggen. Antidepressiva moeten geleidelijk worden afgebouwd. Het gaat erom dat u langzamerhand leert omgaan met uw angsten. Uiteindelijk kunt u bereiken dat u er nog maar weinig last van heeft. Een terugval is wel mogelijk. Denk dan niet dat het vanzelf wel weer overgaat. Wacht niet te lang en neem weer contact op met de praktijk of met de psycholoog die u geholpen heeft.
naar boven
Meer informatie
Voor meer informatie kunt u ook terecht bijde Angst, Dwang en Fobie stichting, tel. 0900-2008711 of via de website www.psychowijzer.nl).
naar boven
Heeft u nog vragen?
Als u na het lezen van deze brief nog vragen heeft, kunt u daar bij een volgend contact op terugkomen.
naar boven
sociale fobie
Wat is een sociale fobie?
Mensen met een sociale fobie zijn bang voor situaties waarin ze kritisch beoordeeld kunnen worden door anderen; of ze zijn bang zichzelf
belachelijk te maken. Ze bang om bijvoorbeeld te blozen, te trillen of te gaan zweten.
De angsten en het vermijden van sociale situatie
belemmeren mensen sterk in het doen van de dagelijkse dingen, bijvoorbeeld werk, en aan al die dingen waarbij ze contact hebben met andere
mensen.
Ze kunnen bang zijn voor één enkele situatie (de enkelvoudige fobie), of voor veel sociale situaties (de gegeneraliseerde sociale
fobie).
naar boven
Verschijnselen van sociale fobie
Iemand heeft een sociale fobie als:
- hij grote angst heeft om in het gezelschap van anderen te zijn, zonder dat daar een logische reden voor is; en als hij daar een prestatie
moet doen.
- hij in die situatie bang is om negatief beoordeeld te worden. Hij kan ook weer bang worden voor zijn eigen reactie: verlegen worden,
blozen, trillen, zweten. Dan wordt er ook wel gesproken van bloosangst, trilangst of zweetangst.
- de gevreesde sociale situatie gaat vermijden. Kan dat niet, dan heeft hij grote angsten.
naar boven
Soorten angststoornissen
Er zijn verschillende angststoornissen: paniekstoornis (met en zonder agorafobie), specifieke fobie, sociale fobie, obsessief-compulsieve stoornis of dwangstoornis, gegeneraliseerde
angststoornis, de posttraumatische stress stoornis, en hypochondrie.
naar boven
Hoe ontstaat een sociale fobie?
Over oorzaken van sociale fobie valt nog weinig te zeggen. Wel zijn extra risico?s bekend. Dat wil zeggen: er is meer risico in onderstaande
gevallen. De extra risico?s hebben te maken met geslacht en leeftijd, met individuele kwetsbaarheid, met de omgeving, en met
levensgebeurtenissen.
Geslacht en leeftijd
- Vrouwen hebben anderhalf keer vaker een sociale fobie dan mannen.
Individuele kwetsbaarheid
- Het lijkt erop dat het erfelijk is.
- Bij kinderen kunnen normale angsten uitgroeien tot een sociale fobie, als in de puberteit de eisen vanuit de omgeving groter worden.
Omgeving
De volgende mensen hebben het vaker.
- Mensen met een lage opleiding.
- Mensen die alleen wonen.
- Mensen die geen werk hebben.
- Mensen met weinig steun in hun omgeving.
Levensgebeurtenissen
- Mensen die vernederende, sociale gebeurtenissen meemaken, hebben vaker een sociale fobie. Dit kan ook door minder dramatische
gebeurtenissen die steeds weer gebeuren.
- Seksueel geweld door bekende in de vroeg kindertijd geeft flinke kans op een sociale fobie.
naar boven
Hoe verloopt een sociale fobie?
Mannen krijgen gemiddeld een sociale fobie als ze 19 jaar zijn; vrouwen als ze 20 zijn. Maar het komt ook vaak voor onder kinderen en
jongvolwassenen.
Een sociale fobie duurt meestal tientallen jaren. Het duurt langer als mensen die op jonge leeftijd kregen, als ze last
van de fobie hebben in meerdere situaties, als kind in een grote stad woonden, als kind mishandeld werden, of als ze andere psychische
stoornissen hebben.
naar boven
Hoe vaak komt de sociale fobie voor?
Van alle volwassen Nederlanders tot 65 jaar heeft 5% nog onlangs een sociale fobie gehad en 8% ooit in zijn leven. Bij jongvolwassenen (18
tot 25 jaar) komt de sociale fobie even vaak voor.
In een straat met 100 volwassen bewoners hebben jaarlijks vijf bewoners een sociale
fobie.
naar boven
Hoe wordt een sociale fobie vastgesteld?
Meestal gaan mensen met angstklachten naar de huisarts. Die stelt vragen om te kijken naar oorzaken, hoeveel last iemand ervan heeft, of er
geen lichamelijke ziektes zijn, en of iemand nog last heeft van andere psychische stoornissen. Mensen met een sociale fobie of een andere
angststoornis hebben bijvoorbeeld ook vaak last van een depressie. Als dat zo is, dan wordt de behandeling anders.
Om te kijken of iemand
een angststoornis heeft, kan de huisarts of een andere behandelaar kortere of langere vragenlijsten gebruiken. Sommigen vinden het makkelijker
een lijst met vragen in te vullen dan erover te praten.
naar boven
Adviezen voor iemand met sociale fobie
Mensen met een sociale fobie vinden dat ze minder gezond en minder vitaal zijn.
Ze vermijden allerlei situaties en zijn
'handig' geworden in allerlei trucs om niet in die situatie terecht te komen.
- Zorg dat u genoeg weet over de sociale fobie. Zorg er ook voor dat mensen die voor u belangrijk zijn, genoeg weten over de sociale fobie.
- U moet weliswaar zelf uw sociale fobie aanpakken, maar vrienden, familie en hulpverleners kunnen u daar goed bij helpen. De Angst Dwang en Fobie
Stichting organiseert lotgenotencontact.
- Voor lichte tot matige angstklachten zijn er cursussen voor jongeren, volwassenen en ouderen: Angst de baas en Geen paniek. Zoek in uw
omgeving waar de cursus wordt gegeven. Ook de Angst Dwang en Fobie
Stichting geeft diverse trainingen.
- Neem de tijd om met uw behandelaar, familie en vrienden uit te zoeken hoe om te gaan met de sociale fobie. Neem de tijd om uit te vinden
of, en welk werk haalbaar is, bijvoorbeeld parttime of fulltime, betaald of vrijwillig. Neem niet te veel hooi op uw vork.
- Zorg voor structuur in uw dagen. Soms geeft de behandeling die al, en anders kan dat door sport of (vrijwilligers)werk.
- Veel mensen schrikken van iemand met psychische klachten en reageren afwijzend. Bepaal daarom zelf wat u wel en niet vertelt en aan wie.
Vertel oppervlakkige kennissen een beperkte versie en reserveer het complete verhaal voor mensen die dichtbij staan.
naar boven
Adviezen voor familie van iemand met een sociale fobie en betrokkenen
Leven met iemand met een angststoornis is voor familie en betrokkenen vaak een psychische belasting. Daar komen vaak nog praktische taken bij
die worden overgenomen van de persoon met de angststoornis.
- Zorg dat u genoeg weet over de sociale fobie en de mogelijke gevolgen.
- Vraag waar u iemand wel en niet bij kunt helpen. Soms moet u betrokken zijn, soms is het goed om juist afstand te nemen. Maak duidelijk
waar uw grenzen liggen. Neem niet alles over.
- Gebruik uw energie om actief aan de slag te gaan en te leren omgaan met de situatie. Bijvoorbeeld door samen met uw familielid een cursus
over de sociale fobie of angststoornissen in het algemeen te volgen. De Angst Dwang en Fobie
Stichting organiseert een speciale cursus voor familie en betrokkenen.
- Doe uw eigen dingen, en doe de dingen die plezier en ontspanning geven. Dit voorkomt dat u zelf overbelast raakt.
- Een huisgenoot met een sociale fobie voor meerdere situaties maakt dat sociale situaties uit de weg worden gegaan. Zorg ervoor dat u bij
enkele mensen in uw omgeving uw hart kunt luchten. Houd ook contact met mensen buiten het gezin.
- Zoek mensen in vergelijkbare situaties, bijvoorbeeld via de Angst Dwang en Fobie Stichting
of Stichting Labyrint / In
Perspectief.
Behandelaars moeten de partner en naaste familie betrekken bij de behandeling. Direct betrokkenen kunnen immers veel bijdragen aan een
succesvolle behandeling, maar daarvoor is uitleg en begeleiding van de behandelaar nodig.
- Vraag de behandelaar hoe u als familie het beste kunt omgaan met de sociale fobie van uw partner of familielid.
- Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren voorlichtingsbijeenkomsten of cursussen voor familieleden. Vraag er
naar.
Het komt voor dat iemand geen hulp wil. Dat leidt voor familieleden tot dilemma's en lastige situaties. Informeer bij de Angst Dwang en Fobie Stichting
of Stichting Labyrint / In
Perspectief welke oplossingen er zijn of hoe u kunt omgaan met de situatie.
naar boven
Meer informatie over sociale fobie
Voor meer informatie over sociale fobie kunt u terecht bij:
Uitgebreidere informatie op www.trimbos.nl, informatie voor professionals; onder andere over:
- typen sociale fobie;
- onderscheid met andere psychische stoornissen;
- samengaan met andere stoornissen;
- gevolgen van sociale fobie, maatschappelijk en voor de kwaliteit van leven;
- literatuurverwijzingen (van met name wetenschappelijk onderzoek).
Elke behandelaar in de geestelijke gezondheidszorg moet werken volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Angststoornissen. De Richtlijn is
gemaakt voor professionals, evenals de samenvatting. Daarnaast is er een patiëntenversie gemaakt. Hierin is meer en uitgebreidere informatie
te vinden over onder andere:
- Verschillende angststoornissen.
- Behandelmogelijkheden.
- Samen met de behandelaar beslissen over behandeling.
- Psychologische behandeling en behandeling met medicijnen.
- Aanvullende behandeling: zelfhulp, alternatieve behandelingen en ondersteunende behandelingen.
- Omgaan met een angststoornis, voor cliënten en familie.
- Praktische informatie over adressen en wetgeving.
De Richtlijnproducten kunt u bestellen bij het Trimbos-instituut.
naar boven