Trombose

Het ontstaan van een bloedstolsel in een diepliggende ader

Bij deze vorm van trombose vormt zich een bloedstolsel in de hoofdader in de benen of in het bekken. Het ontstaan van een bloedstolsel in een diep gelegen ader is op zich meestal niet gevaarlijk. Er bestaat echter een kans dat een deel van het stolsel loslaat en via het hart in de bloedsomloop terechtkomt. Als het fragment in een bloedvat naar de longen terechtkomt, kan een potentieel dodelijke afsluiting ontstaan (zie Longembolie).

De oorzaken

De oorzaak van diepe veneuze trombose is meestal een combinatie van een trage bloedstroom door een ader, een verhoogde bloedstollingsneiging en een beschadiging van de aderwand.

Een trage bloedstroom kan verschillende oorzaken hebben. Lange perioden van stilzitten, bijvoorbeeld in een vliegtuig, tijdens een autorit, bedlegerigheid of door gipsbehandeling, zijn vaak de reden van een trage bloedstroom. Echter, ook het samendrukken van een ader door de foetus tijdens een zwangerschap of door een tumor kan de oorzaak zijn. Ook ernstig beenletsel, zoals een beenbreuk, kan de bloedstroom vertragen en de vorming van een bloedstolsel in een diepe ader veroorzaken. In 25 procent van de gevallen is het een symptoom van een kwaadaardig gezwel.

Na een ongeval, na een operatie, bij zwangerschap of door kanker stolt het bloed gemakkelijker. Bij sommige mensen heeft het bloed een aangeboren neiging om snel te stollen (zie Trombose).

De symptomen

Als er een bloedstolsel in een diepe ader in de benen of het bekken zit, kunnen de volgende klachten ontstaan:

• een pijnlijk of gevoelig been;
• opgezwollen onderbeen en dij met een glanzende huid;
• opgezette aders onder de huid.

In ongeveer 20 procent van de gevallen leidt diepe veneuze trombose tot longembolie. Longembolie uit zich in klachten zoals kortademigheid en pijn op de borst, verergerend bij ademhaling. Als de bloedtoevoer naar de longen volledig afgesloten raakt, is de aandoening levensbedreigend.

In sommige gevallen leidt trombose tot permanente schade aan de ader en kunnen er later spataders (zie hierna)ontstaan.

Diepe veneuze trombose

Het linkerbeen is duidelijk opgezwollen en rood vergeleken met het rechterbeen, een aanwijzing dat er een bloedstolsel in de diepe hoofdader van het been zit.

De behandeling

De arts zal eerst een aantal tests laten doen om de diagnose te bevestigen, want de klachten bij diepe veneuze trombose lijken op die bij aandoeningen zoals een onderhuidse bindweefselontsteking (Folliculitis). Met een dopplerecho (Dopplerechografie (test)) kan de bloedstroom door de aders worden gemeten. Een bloedonderzoek kan uitwijzen hoe gemakkelijk uw bloed stolt.

De arts kan thrombolytica (Thrombolytica) voorschrijven om het bloedstolsel op te lossen en het risico van longembolie te verminderen. Ook zal de arts injecties met antistollingsmiddelen toedienen om nieuwe bloedstolsels te voorkomen. De behandeling kan in het ziekenhuis plaatsvinden, maar u kunt ook zelf thuis antistollingsmiddelen innemen. Een operatie om het stolsel te verwijderen is maar zelden nodig.

Na de behandeling van de trombose schrijft de arts medicijnen voor om de kans op terugkeer van de aandoening te voorkomen (zie Middelen die de stolling remmen).

Is het te voorkomen?

Omdat bij alle operaties een verhoogde kans op diepe veneuze trombose bestaat, krijgt u een lage dosis van een kortwerkend antistollingsmiddel voor en na de operatie om bloedstolsels te voorkomen. De arts kan u ook aanraden gedurende enkele dagen na de operatie speciale elastische steunkousen te dragen om de bloedstroom in de beenaders te stimuleren. De kans op diepe veneuze trombose kan worden verminderd door lange perioden van inactiviteit te vermijden. Als u in bed moet blijven, kunt u regelmatig de benen optrekken en strekken en de enkels draaien. De arts zal soms elastische steunkousen aanraden. Loop tijdens een vliegreis ten minste één keer per uur even heen en weer door het gangpad en stop tijdens een lange autorit regelmatig om de benen te strekken. Drink daarbij voldoende om indikken van het bloed te voorkomen.

Als diepe veneuze trombose in een vroeg stadium wordt ontdekt, werkt behandeling met thrombolytica en antistollingsmiddelen meestal goed. Als de getroffen ader echter permanent beschadigd is, kan het been blijven opzwellen, kunt u later spataders krijgen en bestaat het gevaar dat de aandoening terugkeert.

Risicofactoren

Leeftijd

Komt vaker voor bij mensen boven 40 jaar

Zit soms in de familie

Langdurig niet bewegen en overgewicht zijn risicofactoren

Geslacht

Komt iets vaker voor bij vrouwen

Erfelijkheid

Zit soms in de familie

Leefwijze

Langdurig niet bewegen en overgewicht zijn risicofactoren

Een abnormale neiging van het bloed om in de bloedvaten te stollen

Bloedstolling treedt normaal alleen bij een beschadiging van een bloedvat op. Het stollingsproces berust op bloedplaatjes en op stoffen in het bloed die stollingsfactoren worden genoemd. Andere stoffen in het bloed voorkomen dat het bloed spontaan stolt en lossen stolsels op die toch zijn ontstaan. Als het evenwicht tussen de mechanismen die het stollen bevorderen en de mechanismen die dat tegengaan verstoord is geraakt, ontstaat de neiging tot overmatig stollen, trombose genoemd. Het risico van abnormaal stollen neemt ook toe als de bloedstroom ergens door wordt vertraagd.

Een te sterke neiging tot stollen is levensgevaarlijk. Een stolsel in een ader (zie Diepe veneuze trombose) kan losschieten en in de longen komen en daar een slagader verstoppen (zie Longembolie). Door stolsels kan ook een slagader in het hart verstopt raken met een hartaanval (Hartinfarct) als gevolg, of in de hersenen met een beroerte als gevolg.

De oorzaken

Trombose kan het gevolg zijn van een aangeboren ziekte waarbij er sprake is van het ontbreken van een stollingsremmer (eiwit C of S of antitrombine III). Ook een erfelijke ziekte, factor V Leiden, waarbij een abnormale vorm van de stollingsfactor V wordt geproduceerd, of een min of meer soortgelijke aandoening in factor II kan ertoe leiden.

Bij de combinatie van gebruik van de pil en roken is de kans op trombose vanaf circa 35 jaar enigszins verhoogd.

Trombose kan ook worden veroorzaakt door een trage bloedstroom, bijvoorbeeld door te veel rode bloedlichaampjes (zie Polycytemie) of door een langdurige immobiliteit, zoals bij bedlegerigheid.

De behandeling

Als trombose in de familie voorkomt of als u een bloedstolsel krijgt, kan de arts bloedstollingstesten laten uitvoeren om stollingsremmers op te sporen.

Neem bij voorkeur geen medicijnen die oestrogeen bevatten (bijvoorbeeld orale anticonceptiemiddelen ofwel ‘de pil’).

Risicofactoren

Geslacht

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Geen factor van betekenis

Erfelijkheid

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Leefwijze

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Leeftijd

Geen factor van betekenis

Belemmering van de bloedstroom door een stolsel dat zich in het bloedvat heeft gevormd of dat van elders in het lichaam is aangevoerd

Zowel trombose als embolie kan een ernstige en mogelijk dodelijke aandoening zijn. Bij trombose wordt de bloedstroom geblokkeerd doordat er een bloedstolsel, trombus genoemd, in een bloedvat ontstaat. Alle bloedvaten kunnen afgesloten raken door een trombus, maar trombose is het ernstigst in slagaders en diepliggende aders in de benen (zie Diepe veneuze trombose). Bij embolie blijft een stolselprop, een embolus, die door het bloed wordt meegevoerd, vastzitten in een slagader. Een embolus kan uit weefsel of vet bestaan, maar meestal gaat het om stukjes bloedstolsel die losgeraakt zijn van een groter bloedstolsel elders in het lichaam.

Als een slagader wordt afgesloten door een trombus of embolus en het bloed het weefsel achter de afsluiting niet via een alternatieve route kan bereiken, blijven die weefsels verstoken van zuurstof. Terwijl trombose zich vaak geleidelijk ontwikkelt, zijn de gevolgen van een embolie meestal onmiddellijk merkbaar en kunnen ze ernstig zijn als het bloedvat volledig afgesloten is. Een afsluiting van de slagaders naar de hersenen (zie Beroerte), longen (zie Longembolie) of het hart (zie Hartinfarct) is vaak dodelijk.

De oorzaken

Als het bloed normaal door slagaders stroomt, is het onwaarschijnlijk dat zich bloedstolsels vormen. Als de bloedstroom door een slagader langzamer gaat, bestaat er meer kans op de vorming van bloedstolsels. De oorzaak van een vermindering van de bloedstroom door een slagader kan de geleidelijke afzetting van vet op de wanden zijn, die leidt tot vernauwing, een aandoening die atherosclerose (Atherosclerose) wordt genoemd. De kans om op langere termijn atherosclerose en daarmee trombose in de slagaders te ontwikkelen, wordt verhoogd door gewoonten zoals roken, vet eten en weinig lichaamsbeweging en een erfelijke aanleg.

Trombose in de aders zal zich sneller voordoen als iemand bloed heeft dat de neiging heeft snel te stollen, een aandoening die hypercoagulabiliteit (Trombose) wordt genoemd en die soms erfelijk is. Hypercoagulabiliteit kan ook het gevolg van orale anticonceptie, zwangerschap, kanker of een operatie zijn.

Als de hartslag zwak en onregelmatig is, kunnen zich bloedstolsels in het hart vormen, omdat de boezems bij het samentrekken niet volledig worden geleegd (zie Boezemfibrilleren). Deze bloedstolsels kunnen loslaten en in slagaders terechtkomen.

Trombose van de slagaders

Deze contraströntgenfoto toont de bloedstroom door de aorta en aftakkende slagaders. Een bloedstolsel in de aorta blokkeert de bloedstroom.

1. Nierslagader
2. Aorta
3. Vaatafsluiting

De symptomen

De klachten bij trombose en embolie van de slagaders variëren afhankelijk van de plaats van afsluiting. Als de bloedtoevoer naar de benen getroffen is, kunnen de klachten zich snel ontwikkelen. De belangrijkste zijn:

• pijn in de benen, zelfs in rust;
• bleke, koude voeten.

Als de slagaders naar de spijsverteringsorganen getroffen zijn:

• hevige buikpijn;
• soms koorts;
• soms braken.

Als er niets aan wordt gedaan, leidt de beperking in de bloedtoevoer tot het afsterven van weefsels, wat levensbedreigend kan zijn. Het getroffen weefsel zal in de loop van enkele uren tot dagen van kleur veranderen en uiteindelijk zwart worden (zie Gangreen). Als u deze klachten krijgt, moet u onmiddellijk medische hulp inroepen.

De diagnose

Als de arts trombose of embolie vermoedt, zal deze onmiddellijk verder onderzoek regelen. De bloedstroom door de bloedvaten kan worden gemeten met doppler-/duplexechografie (zie TEST: Dopplerechografie). Met angiografie (zie Contraströntgenfoto’s), soms in combinatie met MRI (), worden de bloedvaten tot in detail bekeken om afsluitingen op te sporen.

De behandeling

Afhankelijk van de plaats en grootte van het bloedstolsel krijgt u medicijnen om het stolsel op te lossen en de vorming van nieuwe stolsels te voorkomen (zie Middelen die de stolling remmen, Thrombolytica). Soms is er onmiddellijk een ingreep noodzakelijk om het stolsel te verwijderen of er een bypass langs te maken met behulp van een stukje eigen of kunstader. De getroffen slagader kan ook worden opgerekt door te dotteren, een techniek waarbij een katheter met een ballonnetje aan het uiteinde in de slagader wordt opgeblazen om het afgesloten deel op te rekken.

Als de trombose of embolie behandeld is, zult u nog lang medicijnen moeten slikken om te voorkomen dat er nieuwe bloedstolsels ontstaan. Dat kan bijvoorbeeld ook een dagelijkse lage dosis aspirine zijn. Als u rookt, moet u daarmee onmiddellijk stoppen. Ga minder vet eten en neem regelmatig beweging.

Als u orale anticonceptie (‘de pil’) gebruikt, kunt u een andere vorm van anticonceptie overwegen.

Risicofactoren

Erfelijkheid

In sommige families

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Leefwijze

Roken, te weinig beweging en overgewicht zijn risicofactoren

Leeftijd

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak

Geslacht

Risicofactoren afhankelijk van de oorzaak