Angststoornissen bij volwassenen

Posttraumatische stressstoornis (PTSS)

Mensen met een PTSS hebben een ernstige gebeurtenis (trauma) meegemaakt waarbij zij of een ander in een (levens)bedreigende situatie zaten, ernstig lichamelijk letsel kregen of de lichamelijke integriteit (ongeschondenheid) werd bedreigd. Hierbij kan gedacht worden aan een verkeersongeluk, seksueel geweld of een natuurramp. Hoewel het misschien een tijd goed is gegaan, krijgt iemand toch klachten waaruit blijkt dat hij de gebeurtenis niet goed heeft kunnen verwerken. Iemand gaat de gebeurtenis telkens opnieuw beleven in zijn dromen of herinneringen. Iemand vermijdt situaties, waarin de gebeurtenis weer zou kunnen gebeuren of die hem aan de gebeurtenis doen denken. Iemand kan de volgende klachten hebben: prikkelbaarheid, snel schrikken, slaapproblemen, woedeaanvallen, concentratie problemen en lichamelijke klachten.

Posttraumatische stressstoornis: keuzemogelijkheden

Nadat uw behandelaar heeft vastgesteld dat u een PTSS heeft, kunt u met uw behandelaar bespreken welke behandeling voor u geschikt is. Dit is een persoonlijke keuze. De deskundigen weten wel welke behandeling de voorkeur heeft bij de meeste mensen met een PTSS. Maar dat wil niet zeggen dat deze behandeling ook uw voorkeur heeft. Misschien houdt u helemaal niet van medicijnen slikken of ziet u gesprekken met een behandelaar totaal niet zitten. Natuurlijk is het ook belangrijk of een bepaalde behandeling bij u in de buurt te vinden is of dat er een wachtlijst is. Het is goed om hier met uw behandelaar over te spreken en samen tot een behandelkeuze te komen.

Een PTSS kan behandeld worden met een psychologische behandeling óf met medicijnen. Tot nu toe is niet bekend of een combinatie van beide behandelingen betere resultaten geeft. De keuze hangt ook af van de vraag of u naast de PTSS ook een ernstige depressie heeft.

De deskundigen geven het volgende advies:

  • Als u een alleen een PTSS heeft, kiest u zelf of u medicijnen wilt gebruiken of een psychologische behandeling wilt. Hoewel u zelf kiest, heeft volgens deskundigen een psychologische behandeling de voorkeur.
  • Als u een PTSS heeft én een ernstige depressie, raadt uw behandelaar u aan om te starten met medicijnen.

Zie onder Behandelmogelijkheden wat de behandelingen inhouden.

Deze vormen van psychologische behandelingen helpen (zijn effectief) bij een PTSS: Exposure en Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR). Deskundigen vinden zowel exposure als EMDR goede behandelingen voor een PTSS. Beide behandelingen zijn de eerste keus.

Exposure

Van de 100 mensen die exposure (soms aangevuld met een beetje cognitieve therapie) krijgen, verdwijnt de PTSS bij 70 mensen en 30 mensen niet.

afbeelding 20

Deze behandeling krijgt u meestal alleen, dus niet in een groep. De standaardbehandeling bestaat uit tien en tot twintig sessies. Hierna zijn uw klachten meestal sterk verminderd. Vaak heeft u daarna nog een aantal vervolgsessies nodig. Uw huiswerk bestaat uit het dagelijks luisteren naar de opnames van de sessies.

Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR)

Van de 100 mensen die EMDR krijgen, verdwijnt de PTSS bij 60 mensen en bij 40 mensen niet.

Afbeelding 21

Voor deze behandeling zijn meestal niet meer dan drie tot zeven sessies nodig van 90 minuten. Voor deze behandeling hoeft u geen of nauwelijks huiswerk te doen.

Deze medicijnen helpen (zijn effectief) bij PTSS: selectieve serotonine heropnameremmers (SSRI’s), tricyclische antidepressiva (TCA’s) en venlafaxine. Er zijn ook nog andere medicijnen effectief bij de behandeling van PTSS, het voert echter te ver om deze hier te bespreken.

De deskundigen adviseren de volgende stappen, dat wil zeggen eerst stap 1 proberen als dat niet voldoende werkt stap 2 et cetera.

Stap 1: een SSRI

Stap 2: een andere SSRI

Stap 3: een TCA of venlafaxine

Omdat het te ver gaat om alle medicamenteuze stappen te beschrijven, worden in deze keuzehulp niet alle stappen uitgewerkt. De meest voorkomende behandelstappen staan hieronder toegelicht. Mochten deze bij u onvoldoende effectief gebleken zijn dan zal uw behandelaar met u de overige mogelijkheden beschrijven.

Selectieve Serotonine Heropnameremmers (SSRI’s)

Van de 100 mensen met een posttraumatische stressstoornis die SSRI’s gebruiken, verminderen de klachten bij ongeveer 50 mensen wel en bij 50 mensen niet.

Afbeelding

Bij mensen die SSRI’s gebruiken, vermindert het gevoel overspoeld te worden door angst en lukt het vaak beter om angstige situaties niet meer te vermijden. Ook de herbelevingen verminderen na een tijd. SSRI’s verminderen ook de depressieve klachten.

SSRI’s kunnen langere tijd gebruikt worden.

Tricyclische antidepressiva (TCA's)

Van de 100 mensen met PTSS die een TCA gebruiken, verminderen de klachten bij ongeveer 58 mensen wel en bij 42 mensen niet.

Afbeelding

Bij mensen die TCA's gebruiken, vermindert het gevoel overspoeld te worden door angst en lukt het beter om angstige situaties niet te vermijden. Ook de herbelevingen verminderen na een tijd. TCA's verminderen ook de depressieve klachten.

TCA’s kunnen langere tijd gebruikt worden.

Venlafaxine

Venlafaxine is mogelijk effectief bij PTSS. Dit medicijn is hiervoor nog te weinig onderzocht. Precieze gegevens over het percentage mensen dat baat heeft bij deze behandeling, zijn niet bekend.

Venlafaxine vermindert het gevoel overspoelt te worden door angst en maakt dat het beter lukt om angstige situaties niet te vermijden. Ook herbelevingen verminderen na een tijd. Venlafaxine vermindert ook de depressieve klachten.

Venlafaxine kan langere tijd gebruikt worden.

Posttraumatische stressstoornis: keuzeoverzicht

Inleiding

In het keuzeoverzicht staan de belangrijkste kenmerken van een aantal behandelingen achter elkaar.

Werkt de behandeling tegen een posttraumatische stressstoornis?

Medicijnen werken bij het grootste deel van de mensen met een posttraumatische stressstoornis .

Medicijnen werken vrij snel, na vier tot twaalf weken kunt u samen met de behandelaar bepalen of de behandeling met het medicijn werkt.

Wat is het belangrijkste kenmerk van de behandeling?

U slikt minimaal eenmaal per dag het medicijn.

U bezoekt de behandelaar regelmatig voor controle en begeleiding.

Heeft de behandeling nadelen?

Bijwerkingen kunnen vooral aan het begin van de behandeling optreden. De meeste bijwerkingen verdwijnen na een of twee weken gebruik als u gewend bent geraakt aan het middel.

De eerste tijd gaat u met uw behandelaar op zoek naar het juiste medicijn en de juiste dosis. Het kan zijn dat na een aantal weken blijkt dat een medicijn niet voldoende werkt bij u. Dan kunt u een ander medicijn gaan proberen en start u opnieuw met een opbouwschema.

Welke ervaringen hebben anderen met de behandeling?

Bij mensen die medicijnen gebruiken, vermindert het gevoel overspoeld te worden door angst en lukt het vaak beter om angstige situaties niet meer te vermijden. Ook de herbelevingen verminderen na een tijd. Medicijnen verminderen ook de depressieve klachten.

Wat moet u zelf doen of kunnen?

U neemt het medicijn regelmatig in. Uw behandelaar of apotheker vertelt u wanneer het medicijn het beste kunt innemen.

Waar wordt de behandeling gegeven?

Bij de huisarts, bij een ggz-instelling, bij een polikliniek psychiatrie, bij een Riagg of in de eigen praktijk van de psychiater.

Welke hulpverleners kunnen deze behandeling geven?

Huisartsen, psychiaters in opleiding (arts-assistenten) of psychiaters schrijven medicijnen voor.

Hoe lang duurt het?

Het kan zijn dat u het medicijn lange tijd nodig heeft, soms jaren of uw leven lang.

Werkt de behandeling tegen een posttraumatische stressstoornis?

Exposure werkt bij het grootste deel van de mensen met een posttraumatische stressstoornis.

Wat is het belangrijkste kenmerk van de behandeling?

Deze behandeling houdt in dat u stapje voor stapje blootgesteld wordt aan die situaties die juist angst bij u oproepen. U komt steeds meer in aanraking met de situatie waar u bang voor bent en de situaties worden steeds erger, moeilijker et cetera. Uiteindelijk neemt uw angst af en gaat u er aan wennen.

Heeft de behandeling nadelen?

Exposure kost tijd. U gaat regelmatig naar uw behandelaar toe en moet thuis ook oefenen.

U moet vaak een eigen bijdrage betalen, veel verzekeraars betalen deze behandeling niet volledig.

Welke ervaringen hebben anderen met de behandeling?

Exposure helpt vooral tegen de vermijding.

Exposure vraagt veel inzet en doorzettingsvermogen.

Wat moet u zelf doen of kunnen?

U gaat voor tien tot vijftien sessies naar uw behandelaar en u oefent minimaal een uur thuis.

Waar wordt de behandeling gegeven?

Bij een ggz-instelling, bij een polikliniek psychiatrie, bij een Riagg of in de eigen praktijk van de behandelaar.

Welke hulpverleners kunnen deze behandeling geven?

De behandeling wordt meestal door een specifiek geschoolde psycholoog, een specifiek geschoolde psychiater of een psychotherapeut gegeven. Sommige maatschappelijk werkers en SPV-ers geven ook een lichte vorm van gedragstherapeutische hulpverlening voor lichte klachten.

Hoe lang duurt het?

Tien tot vijftien sessies, daarna is vervolgbehandeling vaak nog nodig.

Werkt de behandeling tegen een posttraumatische stressstoornis?

Door EMDR verdwijnt de PTSS bij het grootste deel van de mensen.

Wat is het belangrijkste kenmerk van de behandeling?

EMDR helpt u om de vastgelopen verwerking van een ernstige gebeurtenis (trauma) weer op gang te helpen. Dat gebeurt door aan het trauma of een aspect daarvan te denken. Terwijl u dit doet richt u de aandacht tegelijkertijd op iets dat afleidt, bijv. van links naar rechts bewegende vingers van de therapeut, of klikjes afwisselend in linker- en rechteroor, via een koptelefoon. Het blijkt dat na enige tijd de intensiteit van de emoties bij het denken aan het trauma flink kunnen verminderen. Voor deze techniek is het niet nodig dat u thuis oefent.

Heeft de behandeling nadelen?

U moet vaak een eigen bijdrage betalen, veel verzekeraars betalen deze behandeling niet volledig.

Welke ervaringen hebben anderen met de behandeling?

EMDR vraagt veel inzet en doorzettingsvermogen.

Wat moet u zelf doen of kunnen?

U gaat voor drie tot zeven sessies naar uw behandelaar.

Waar wordt de behandeling gegeven?

Bij een ggz-instelling, bij een polikliniek psychiatrie, bij een Riagg of in de eigen praktijk van de behandelaar.

Welke hulpverleners kunnen deze behandeling geven?

De behandeling wordt meestal door een specifiek geschoolde psycholoog, een specifiek geschoolde psychiater of een psychotherapeut gegeven. Sommige maatschappelijk werkers en SPV-ers geven ook een lichte vorm van gedragstherapeutische hulpverlening voor lichte klachten.

Hoe lang duurt het?

Drie tot zeven sessies.

Uw keuze

U heeft last van één (of meer) angststoornis(sen). In het onderdeel ‘Wat is een angststoornis’ heeft u kunnen lezen wat de verschillende typen angststoornissen inhouden en welke behandelingen mogelijk zijn. In de beschrijving van de verschillende typen angststoornissen heeft u kunnen lezen welke behandeling de deskundigen aanraden. Vaak staat vermeld dat u zelf de keuze kunt maken of u medicijnen wil gebruiken of een psychologische behandeling wil. In dit deel stellen wij u een aantal vragen om u te helpen bij het maken van deze keuze.

Hieronder staat voor drie onderwerpen beschreven waar u rekening mee moet houden als u voor een psychologische behandeling of een behandeling met medicijnen kiest. Het gaat hier steeds om uw mening en ervaring.

  • 1. In hoeverre vindt u het een probleem?
  • 2. Hoe denkt u er nu over en hoe zal u er over een paar maanden over denken?

Maak uw keuze

U bevindt zich hier:

U gebruikt een verouderde webbrowser, wij raden u aan over te schakelen naar een van onderstaande moderne internetbrowsers.