Angststoornissen bij volwassenen

Sociale fobie

Mensen met een sociale fobie zijn erg bang voor situaties waarbij ze kritiek van anderen zouden kunnen krijgen of ze zich belachelijk zouden kunnen maken. Iemand kan bijvoorbeeld bang zijn dat anderen hem niet aardig of interessant vinden, of bang zijn dat anderen zien dat hij bloost of trilt. Iemand probeert sociale situaties, die hij moeilijk vindt, zoveel mogelijk te voorkomen.

Het is normaal wanneer iemand het eng vindt om bijvoorbeeld te praten in het openbaar maar als er sprake is van een sociale fobie is deze angst veel heviger en heeft meer invloed op iemands leven.

Sommige mensen met een sociale fobie zijn bang voor één situatie bijvoorbeeld podiumvrees. Andere mensen zijn angstig voor meerdere situaties. Een andere naam voor een sociale fobie is een sociale angststoornis.

Sociale fobie: keuzemogelijkheden

Nadat uw behandelaar heeft vastgesteld dat u een sociale fobie (sociale angststoornis) heeft, kunt u met uw behandelaar bespreken welke behandeling voor u geschikt is. Dit is een persoonlijke keuze. De deskundigen weten wel welke behandeling de voorkeur heeft bij de meeste mensen met een sociale fobie. Maar dat wil niet zeggen dat deze behandeling ook uw voorkeur heeft. Misschien houdt u helemaal niet van medicijnen slikken of ziet u gesprekken met een behandelaar totaal niet zitten. Natuurlijk is het ook belangrijk of een bepaalde behandeling bij u in de buurt te vinden is of dat er een wachtlijst is. Het is goed om hier met uw behandelaar over te spreken en samen tot een behandelkeuze te komen.

Een sociale fobie kan behandeld worden met een psychologische behandeling óf met medicijnen. Onduidelijk is of de combinatie van beide beter werkt dan één van beide behandelingen afzonderlijk. Voor de keuze is het belangrijk of u angst heeft voor één speciale situatie of dat u angst heeft in meerdere situaties. De keuze hangt ook af van de vraag of u naast de sociale fobie ook een ernstige depressie heeft.

De deskundigen geven het volgende advies:

  • Als u een sociale fobie heeft voor één situatie, die vaak voorkomt, zal uw behandelaar u aanraden om te starten met een psychologische behandeling.
  • Als u een sociale fobie heeft voor één situatie, die niet vaak voorkomt, kiest u zelf of u medicijnen wilt gebruiken of een psychologische behandeling wilt.
  • Als u een sociale fobie heeft voor meerdere situaties, kiest u zelf of u medicijnen wilt gebruiken of een psychologische behandeling wilt.
  • Als u een sociale fobie heeft voor meerdere situaties én een ernstige depressie, raadt uw behandelaar u aan om te starten met medicijnen.

Zie onder Behandelmogelijkheden wat de behandelingen inhouden.

Deze vormen van psychologische behandelingen helpen (zijn effectief) bij een sociale fobie: sociale vaardigheidstraining, exposure, cognitieve therapie (herstructurering) en taakconcentratietraining.

Sociale vaardigheidstraining

Door sociale vaardigheidstraining neemt de angst van mensen in sociale situaties sterk af. Ook bij mensen die sociaal vaardig zijn (geen problemen hebben in de omgang met andere mensen), helpt deze behandeling (is effectief). Precieze gegevens over het percentage mensen dat baat heeft bij deze behandeling, zijn niet bekend.

Meestal zijn er zeven tot vijftien sessies nodig. Deze sessies krijgt u in een groep (90 minuten) of alleen met de behandelaar.

Exposure

Exposure is een zeer effectieve behandeling voor mensen met een sociale fobie. Precieze gegevens over het percentage mensen dat baat heeft bij deze behandeling, zijn niet bekend.

Meestal zijn er zeven tot vijftien sessies nodig. Deze sessies krijgt u in een groep (90 minuten) of alleen met de behandelaar.

Cognitieve therapie

Cognitieve therapie is een effectieve behandeling voor mensen met een sociale fobie. De behandeling kan gecombineerd worden met sociale vaardigheidstraining en exposure. Precieze gegevens over het percentage mensen dat baat heeft bij deze behandeling, zijn niet bekend.

De behandeling wordt gegeven in zeven tot vijftien sessies. Deze sessies krijgt u in een groep (90 minuten) of alleen met de behandelaar.

Taakconcentratietraining

Taakconcentratietraining is een goede behandelvorm voor mensen die veel last hebben van de lichamelijke reactie (zweten, trillen, blozen, hartkloppingen) wanneer zij angstig zijn. Precieze gegevens over het percentage mensen dat baat heeft bij deze behandeling, zijn niet bekend.

Taakconcentratietraining kan toegevoegd worden aan sociale vaardigheidstraining, cognitieve therapie en exposure.

De behandeling wordt gegeven in zeven tot vijftien sessies.

Deze medicijnen helpen (zijn effectief) bij een sociale fobie: selectieve serotonine heropnameremmers (SSRI’s), monoamine-oxidase remmers (MAOI’s), benzodiazepinen, bètablokkers

De deskundigen adviseren de volgende stappen, dat wil zeggen eerst stap 1 proberen als dat niet voldoende werkt stap 2 et cetera.

Mensen die angstig zijn in één specifieke situatie (bijvoorbeeld podiumangst). Hierbij maakt het verschil hoe vaak iemand met deze situatie te maken heeft. Als de situatie maar af en toe voorkomt, adviseren de deskundigen de volgende stappen:

  • Stap 1: een bètablokker (alleen voor gebruik voorafgaand aan de angstige situatie)
  • Stap 2: een benzodiazepine (alleen voor gebruik voorafgaand aan de angstige situatie)

Als de situatie regelmatig voorkomt adviseren de deskundigen het gebruik van een SSRI.

Mensen die angstig zijn in meerdere situaties (gegeneraliseerde sociale fobie)

  • Stap 1: een SSRI
  • Stap 2: een andere SSRI
  • Stap 3: een benzodiazepine of MAOI

Omdat het te ver gaat om alle medicamenteuze stappen te beschrijven, worden in deze keuzehulp niet alle stappen uitgewerkt. De meest voorkomende behandelstappen staan hieronder toegelicht. Mochten deze bij u onvoldoende effectief gebleken zijn dan zal uw behandelaar de overige mogelijkheden met u bespreken.

Selectieve Serotonine Heropnameremmers (SSRI’s)

Van de honderd mensen met een sociale fobie die een SSRI gebruiken, werkt het middel voor ongeveer 57 mensen wel en voor 43 mensen niet.

Afbeelding

De specifieke angst in sociale situaties verdwijnt en mensen gaan de situaties die angst oproepen minder vermijden.

SSRI’s kunnen langere tijd gebruikt worden.

Benzodiazepinen

Van de 100 mensen met een sociale fobie die een benzodiazepine gebruiken, werkt het middel voor 80 mensen wel en voor 20 mensen niet.

Afbeelding 6

Vooral de sociale angst vermindert. Dit middel werkt vooral bij mensen die angstig zijn in meerdere situaties (gegeneraliseerde sociale fobie).

Benzodiazepinen kunnen langere tijd gebruikt worden.

Bètablokkers

Atenolol is een voorbeeld van een bètablokker, een medicijn dat meestal voor een hoge bloeddruk gegeven wordt. Het medicijn verlaagt de bloeddruk en de hartslag. Mensen die veel sporten of lichamelijk actief zijn mogen het niet gebruiken.

Bètablokkers helpen mensen die bang zijn voor een specifieke sociale situatie (bijvoorbeeld podiumangst). Ze werken niet voor mensen die angstig zijn in meerdere sociale situaties. Een bètablokker onderdrukt de lichamelijke reactie (zweten, trillen, blozen, hartkloppingen) die door de angst komt. Bètablokkers werken snel, binnen een half uur. Meestal hoeft u het maar een keer te slikken voordat u in de situatie komt waar u angstig voor bent. Precieze gegevens over het percentage mensen dat baat heeft bij deze behandeling, zijn niet bekend.

Bètablokkers zijn niet goedgekeurd voor podiumangst. Deze toepassing kunt u daarom niet in de bijsluiter terug vinden.

Sociale fobie: keuzeoverzicht

Inleiding

In het keuzeoverzicht staan de belangrijkste kenmerken van een aantal behandelingen achter elkaar.

Werkt de behandeling tegen een sociale fobie?

Medicijnen werken bij het grootste deel van de mensen met een sociale fobie.

Medicijnen werken vrij snel, na vier tot twaalf weken kunt u samen met de behandelaar bepalen of de behandeling met het medicijn werkt.

Wat is het belangrijkste kenmerk van de behandeling?

U slikt minimaal eenmaal per dag het medicijn.

U bezoekt de behandelaar regelmatig voor controle en begeleiding.

Heeft de behandeling nadelen?

Bijwerkingen kunnen vooral aan het begin van de behandeling optreden. De meeste bijwerkingen verdwijnen na een of twee weken gebruik als u gewend bent geraakt aan het middel.

De eerste tijd gaat u met uw behandelaar op zoek naar het juiste medicijn en de juiste dosis. Het kan zijn dat na een aantal weken blijkt dat een medicijn niet voldoende werkt bij u. Dan kunt u een ander medicijn gaan proberen en start u opnieuw met een opbouwschema.

Welke ervaringen hebben anderen met de behandeling?

Aan het begin van de behandeling, in de eerste twee á drie weken, kunnen de angstklachten toenemen. Daarna nemen de angstklachten af. Uw behandelaar kan u tijdelijk medicijnen voorschrijven die deze toename van angst tegen gaat.

Wat moet u zelf doen of kunnen?

U neemt het medicijn regelmatig in. Uw behandelaar of apotheker vertelt u wanneer het medicijn het beste kunt innemen.

Waar wordt de behandeling gegeven?

Bij de huisarts, bij een ggz-instelling, bij een polikliniek psychiatrie, bij een Riagg of in de eigen praktijk van de psychiater.

Welke hulpverleners kunnen deze behandeling geven?

Huisartsen, psychiaters in opleiding (arts-assistenten) of psychiaters schrijven medicijnen voor.

Hoe lang duurt het?

Het kan zijn dat u het medicijn lange tijd nodig heeft, soms jaren of uw leven lang.

Werkt de behandeling tegen een sociale fobie?

Door sociale vaardigheidstraining neemt de angst van mensen in sociale situaties sterk af. Ook bij mensen die sociaal vaardig zijn (geen problemen hebben in de omgang met andere mensen), helpt deze behandeling.

Wat is het belangrijkste kenmerk van de behandeling?

Bij sociale vaardigheidstraining gaat het om het trainen van de vaardigheden die u niet (voldoende) heeft. In de sociale vaardigheidstraining leert u bijvoorbeeld door rollenspellen, wat er gebeurt in sociale situaties waarin het mis gaat en leert u op een andere manier te reageren. U krijgt meer zelfvertrouwen waardoor het contact met anderen beter gaat verlopen.

Heeft de behandeling nadelen?

Sociale vaardigheidstraining kost tijd. U gaat regelmatig naar uw behandelaar toe en moet thuis ook oefenen.

Welke ervaringen hebben anderen met de behandeling?

Mensen krijgen meer zelfvertrouwen waardoor het contact met anderen beter gaat verlopen.

Wat moet u zelf doen of kunnen?

U oefent in rollenspelen en oefent ook buiten sessies.

Waar wordt de behandeling gegeven?

Bij een ggz-instelling, bij een polikliniek psychiatrie, bij een Riagg of in de eigen praktijk van de behandelaar.

Welke hulpverleners kunnen deze behandeling geven?

Verschillende hulpverleners geven deze behandeling waaronder psychologen, maatschappelijk werkers en SPV-ers.

Hoe lang duurt het?

Meestal zijn er zeven tot vijftien sessies nodig. Deze sessies krijgt u in een groep (90 minuten) of alleen met de behandelaar.

Werkt de behandeling tegen een sociale fobie?

Exposure is een zeer effectieve behandeling voor mensen met een sociale fobie.

Wat is het belangrijkste kenmerk van de behandeling?

Deze behandeling houdt in dat u stapje voor stapje blootgesteld wordt aan die situaties die juist angst bij u oproepen. U komt steeds meer in aanraking met de situatie waar u bang voor bent en de situaties worden steeds erger, moeilijker et cetera. Uiteindelijk neemt uw angst af en gaat u er aan wennen.

Heeft de behandeling nadelen?

Exposure kost tijd. U gaat regelmatig naar uw behandelaar toe en moet thuis ook oefenen.

U moet vaak een eigen bijdrage betalen, veel verzekeraars betalen deze behandeling niet volledig.

Welke ervaringen hebben anderen met de behandeling?

Exposure helpt vooral tegen de vermijding.

Exposure vraagt veel inzet en doorzettingsvermogen.

Wat moet u zelf doen of kunnen?

U gaat voor zeven tot vijftien sessies naar uw behandelaar en u oefent minimaal een uur thuis.

Waar wordt de behandeling gegeven?

Bij een ggz-instelling, bij een polikliniek psychiatrie, bij een Riagg of in de eigen praktijk van de behandelaar.

Welke hulpverleners kunnen deze behandeling geven?

De behandeling wordt meestal door een specifiek geschoolde psycholoog, een specifiek geschoolde psychiater of een psychotherapeut gegeven. Sommige maatschappelijk werkers en SPV-ers geven ook een lichte vorm van gedragstherapeutische hulpverlening voor lichte klachten.

Hoe lang duurt het?

Meestal zijn er zeven tot vijftien sessies nodig. Deze sessies krijgt u in een groep (90 minuten) of alleen met de behandelaar.

Werkt de behandeling tegen een sociale fobie?

Cognitieve therapie is een effectieve behandeling voor mensen met een sociale fobie. De behandeling kan gecombineerd worden met sociale vaardigheidstraining en exposure.

Wat is het belangrijkste kenmerk van de behandeling?

Bij cognitieve therapie gaat het om het idee dat vervelende emoties (angst) ontstaan of blijven bestaan door denkfouten. Door cognitieve therapie leert u de denkfouten te vervangen door meer kloppende en positieve gedachten.

Heeft de behandeling nadelen?

Cognitieve therapie kost tijd. U gaat regelmatig naar uw behandelaar toe en moet thuis ook oefenen.

U moet vaak een eigen bijdrage betalen, veel verzekeraars betalen deze behandeling niet volledig.

Welke ervaringen hebben anderen met de behandeling?

Door cognitieve therapie verminderen de paniekaanvallen en het helpt ook tegen de vermijding.

Wat moet u zelf doen of kunnen?

U gaat voor zeven tot vijftien sessies naar uw behandelaar en u oefent thuis.

Waar wordt de behandeling gegeven?

Bij een ggz-instelling, bij een polikliniek psychiatrie, bij een Riagg of in de eigen praktijk van de behandelaar.

Welke hulpverleners kunnen deze behandeling geven?

De behandeling wordt meestal door een specifiek geschoolde psycholoog, een specifiek geschoolde psychiater of een psychotherapeut gegeven. Sommige maatschappelijk werkers en SPV-ers geven ook een lichte vorm van gedragstherapeutische hulpverlening voor lichte klachten.

Hoe lang duurt het?

De behandeling duurt zeven tot vijftien sessies. Daarna is vervolgbehandeling vaak nog nodig.

Werkt de behandeling tegen een sociale fobie?

Taakconcentratietraining is een goede behandelvorm voor mensen die veel last hebben van de lichamelijke reactie (zweten, trillen, blozen, hartkloppingen) wanneer zij angstig zijn.

Taakconcentratietraining kan toegevoegd worden aan sociale vaardigheidstraining, cognitieve therapie en exposure.

Wat is het belangrijkste kenmerk van de behandeling?

Door taakconcentratietraining leert u de aandacht niet op u zelf te richten maar op wat u moet doen (de taak).

Heeft de behandeling nadelen?

Taakconcentratietraining kost tijd. U gaat regelmatig naar uw behandelaar toe en moet thuis ook oefenen.

Welke ervaringen hebben anderen met de behandeling?

Mensen krijgen meer zelfvertrouwen waardoor het contact met anderen beter gaat verlopen.

Wat moet u zelf doen of kunnen?

U oefent tijdens de sessies en oefent ook buiten sessies.

Waar wordt de behandeling gegeven?

Bij een ggz-instelling, bij een polikliniek psychiatrie, bij een Riagg of in de eigen praktijk van de behandelaar.

Welke hulpverleners kunnen deze behandeling geven?

Verschillende hulpverleners geven deze behandeling waaronder psychologen, maatschappelijk werkers en SPV-ers.

Hoe lang duurt het?

De behandeling wordt gegeven in zeven tot vijftien sessies.

Uw keuze

U heeft last van één (of meer) angststoornis(sen). In het onderdeel ‘Wat is een angststoornis’ heeft u kunnen lezen wat de verschillende typen angststoornissen inhouden en welke behandelingen mogelijk zijn. In de beschrijving van de verschillende typen angststoornissen heeft u kunnen lezen welke behandeling de deskundigen aanraden. Vaak staat vermeld dat u zelf de keuze kunt maken of u medicijnen wil gebruiken of een psychologische behandeling wil. In dit deel stellen wij u een aantal vragen om u te helpen bij het maken van deze keuze.

Hieronder staat voor drie onderwerpen beschreven waar u rekening mee moet houden als u voor een psychologische behandeling of een behandeling met medicijnen kiest. Het gaat hier steeds om uw mening en ervaring.

  • 1. In hoeverre vindt u het een probleem?
  • 2. Hoe denkt u er nu over en hoe zal u er over een paar maanden over denken?

Maak uw keuze

U bevindt zich hier:

U gebruikt een verouderde webbrowser, wij raden u aan over te schakelen naar een van onderstaande moderne internetbrowsers.