CA 19-9
- Ook wel bekend als:
- kanker antigeen 19-9
- Officiële naam:
-
CA 19-9
- Verwante testen:
- bilirubine, CEA, leverfuncties, tumormerkers
In vogelvlucht
Waarom deze test?
Om te controleren op kanker in de alvleesklier of galwegen of om leverziekten vast te stellen.
Welk materiaal?
Bloed
naar boven
Monster
Wat wordt getest?
De test bepaalt de hoeveelheid CA 19-9 (kanker antigeen 19-9) in het bloed. CA 19-9 is een tumormerkstof (marker), een stof die vooral wordt aangemaakt door kankercellen. Als CA 19-9 vrijkomt uit de cel kan het in het bloed terechtkomen. Omdat de hoeveelheid CA 19-9 in het bloed hoger is als meer kankercellen in het lichaam aanwezig zijn, kan CA 19-9 gebruikt worden als maat voor de hoeveelheid kankercellen. De stof is niet betrokken bij het veroorzaken van kanker.
Hoewel de meeste patiënten met kanker in de alvleesklier verhoogde hoeveelheden CA 19-9 in het bloed hebben, hoeft een verhoogde waarde nog niet te betekenen dat er sprake is van kanker in de alvleesklier. Sommige gezonde personen hebben zelfs licht verhoogde waarden van CA 19-9. Dat kan bijvoorbeeld komen door problemen met de afvoer van gal als gevolg van een blokkade in de galwegen.
Hoe wordt het materiaal verkregen?
Een buisje bloed wordt afgenomen uit een ader aan de binnenkant van de arm, meestal in de plooi van de elleboog. Om deze ader goed te kunnen zien en voelen wordt een stuwbandje strak om de bovenarm getrokken. In de ader wordt geprikt met een holle naald waardoor het bloed in het buisje wordt gezogen. De naald wordt maar één keer gebruikt en daarna vernietigd.
naar boven
De test
Wanneer wordt deze test gedaan?
CA 19-9 wordt meestal in combinatie met beeldvormende testen zoals een CT-scan of echografie uitgevoerd als de arts vermoedt dat de patiënt kanker in de alvleesklier, galwegen of maag heeft. CA 19-9 kan dan helpen bij het stellen van de diagnose. Vaak laat de arts ook andere laboratoriumtests uitvoeren zoals carcino-embryonaal antigeen (CEA) of een combinatie van verschillende tests die informatie geven over de lever. Dit wordt vooral gedaan als de patiënt last heeft van hevige pijn in de bovenbuik, misselijkheid, gewichtsverlies en geelzucht.
De belangrijkste reden om de CA19-9 test uit te voeren is om na te gaan of de behandeling van alvleesklierkanker, galwegkanker of maagkanker effect heeft of om te controleren of de tumor na behandeling eventueel terugkomt. De beperking van deze test is dat het effect van therapie alleen gemeten kan worden in patiënten die voorafgaand aan de therapie al een verhoogd CA 19-9 in hun bloed hebben.
Wat betekent de uitslag?
De referentiewaarden voor CA 19-9 verschillen per laboratorium. De referentiewaarden voor CA 19-9 liggen tussen de 0 en 37 kU/L (0-37 U/ml). In het algemeen geldt dat hoe meer CA 19-9 in het bloed wordt gevonden, hoe groter de tumor is of hoe meer kankercellen aanwezig zijn. Sommige mensen kunnen geen CA 19-9 aanmaken en hebben geen CA19-9 in het bloed.
Vaak wordt CA 19-9 op een aantal momenten tijdens de ziekte bepaald om na te gaan of de therapie effect heeft. Dalende waarden geven aan dat de tumor succesvol is verwijderd tijdens de behandeling. Stijgende waarden geven aan dat de tumor na een behandeling weer is teruggekomen. Van belang is dat CA19-9 bij het vervolgen tijdens de therapie steeds door hetzelfde laboratorium wordt bepaald. Dit omdat er verschillen zijn tussen bepalingsmethoden van de laboratoria.
Licht verhoogd
In sommige gezonde personen worden lichte (stabiele) verhogingen van CA 19-9 in het bloed waargenomen. Dit is ook het geval bij ontsteking aan de alvleesklier (pancreatitis), galstenen, taaislijm ziekte (cystische fibrose) en leverziekten. In deze gevallen is de verhoging tijdelijk. Ook bij patiënten die lijden aan andere vormen van kanker, zoals galblaaskanker of dikke darmkanker komen verhoogde waarden voor CA 19-9 voor.
Sterk verhoogd
Matige tot zeer sterke verhogingen worden gevonden bij patiënten met een bepaald type alvleesklierkanker ("excretory duct pancreatic cancer"): kanker in de buisjes van de alvleesklier die de spijsverteringssappen afscheiden. Deze spijsverteringssappen zijn nodig om het voedsel zoals vetten en koolhydraten (suikers) te verteren. In 95% van de gevallen van kanker aan de alvleesklier is dit het weefsel waarin de tumor in de alvleesklier ontstaat. Matig tot sterk verhoogde waarden worden ook gevonden bij kanker van de galwegen of maagkanker.
Verlaagd
Na een succesvolle behandeling of weghalen van de tumor kan de hoeveelheid CA 19-9 in het bloed in vergelijking met de vorige keren verlaagd zijn. Om een verlaging vast te stellen is het wel van belang dat de arts voorafgaand aan de behandeling de waarde van CA 19-9 in het bloed heeft bepaald.
naar boven
Nog vragen?
De informatie over deze test komt van deskundigen uit het ziekenhuislaboratorium. Daar worden dagelijks vele honderden testen uitgevoerd. Laboratoriumspecialisten zorgen er voor dat dit op een veilige en juiste manier gebeurt. Zij adviseren de dokter bij afwijkende uitslagen en ingewikkelde problemen. Hebt u nog vragen over deze of andere testen, dan kunt u die stellen aan een laboratoriumspecialist op www.uwbloedserieus.nl
naar boven