Catecholamines
- Ook wel bekend als:
- adrenaline, noradrenaline, dopamine
- Officiële naam:
- catecholamines
- Verwante testen:
- metanefrines, VMA
In vogelvlucht
Waarom deze test?
Om een zogeheten feochromocytoom of een ander type neuro-endocriene tumor op te sporen.
Welk materiaal?
Bloed of urine
naar boven
Monster
Wat wordt getest?
De test bepaalt de hoeveelheden van adrenaline, noradrenaline en dopamine in het bloed of in de urine. Deze stoffen, die afgeleid zijn van het aminozuur tyrosine, worden samen de catecholamines worden genoemd, Ze worden gemaakt in het zenuwstelsel (dopamine) en in de bijnier (adrenaline en noradrenaline). In het Engels worden de laatste twee hormonen epinefrine en norepinefrine genoemd.
Adrenaline, noradrenaline en dopamine worden geproduceerd bij stress en inspanning en worden ook wel stresshormonen genoemd. Ze sturen systemen aan in het lichaam die de plotselingen inspanningen mogelijk moeten maken ("vecht of vlucht"). Wanneer er tumoren aanwezig zijn zoals een feochromocytoom (ontstaan in de zogenaamde chromaffine cellen van de bijnier) of een andere neuro-endocriene tumor, dan worden er veel meer stresshormonen geproduceerd dan normaal. Deze hormonen veroorzaken de klachten die passen bij stress en inspanning zoals hoge bloeddruk en hoofdpijn.
Het feochromocytoom komt uiterst zelden voor. Uit de hoeveelheid hormoon in het bloed of in de urine kan worden afgeleid of er daadwerkelijk tumoren aanwezig zijn. De meeste feochromocytomen zitten in de bijnieren. Ze zijn over het algemeen niet kwaadaardig maar veroorzaken wel hoge bloeddruk die zeer schadelijk kan zijn. Een operatie kan levensgevaarlijk zijn als een feochromocytoom niet herkend is.
Hoe wordt het materiaal verkregen?
Bloed uit een ader: een buisje bloed wordt afgenomen uit een ader aan de binnenkant van de arm, meestal in de plooi van de elleboog. Voor deze bepaling moet de patiënt 15-20 minuten blijven liggen voordat er bloed wordt afgenomen.
24 uurs urine: Na het opstaan, moet de blaas eerst helemaal leeg worden geplast. Vanaf dat moment wordt alle urine 24 uur lang verzameld in een speciale fles, ook de in de nacht geproduceerde. Na 24 uur moet ook de laatste urine worden opgevangen. Begin- en eindtijd moeten worden genoteerd. Daarna wordt de fles afgeleverd bij het laboratorium. De fles moet tijdens het verzamelen in de koelkast worden bewaard.
Afhankelijk van de uitvoering van de test, mag de patiënt tijdens de urineverzameling of voor de bloedafname sommige producten niet gebruiken omdat ze de meting kunnen verstoren. De dokter of het laboratorium zal hierover informatie geven. Er zijn ook medicijnen die de uitslag kunnen beïnvloeden. Het is verder belangrijk dat de patiënt zich voor en tijdens de bloedafname of urine verzamelperiode rustig gedraagd en opwinding en inspanning vermijdt.
naar boven
De test
Wanneer wordt deze test gedaan?
De arts zal de test aanvragen bij onbegrepen klinische verschijnselen van hoge bloeddruk zoals zware hoofdpijn, een snelle hartslag en zweten. Deze symptomen die in de vorm van een aanval kunnen ontstaan, passen bij hoge productie van stresshormonen en dat kan het gevolg zijn van een feochromocytoom (tumor die vooral voorkomt in de bijnieren).
Met behulp van de test kan de aanwezigheid van een tumor worden uitgesloten. Voor het definitief aantonen van een feochromocytoom is aanvullend onderzoek nodig. Daarnaast kan de test gebruikt worden om te kijken of de behandeling van de tumor heeft gewerkt. Soms wordt er gekozen voor een test in het bloed, soms voor een test in de urine. Maar het komt ook voor dat beide testen vrijwel tegelijkertijd worden uitgevoerd.
Vroeger werd in plaats van catecholaminen het zogenaamde VMA gemeten in 24 uurs urine. Tegenwoordig wordt meer en meer overgegaan op de bepaling van metanefrines in 24 uurs urine of in plasma, omdat de verhoogde uitscheiding van metanefrines een continue karakter heeft en daardoor betrouwbaarder is.
Wat betekent de uitslag?
Normaal
Als de gemeten hoeveelheid catecholamines in het bloed en in de 24 uurs urine normaal is, is er zeer waarschijnlijk geen sprake van een feochromocytoom. Let op, er kunnen verschillen zijn tussen de laboratoria, gebruik altijd de referentiewaarden van het laboratorium dat de test heeft uitgevoerd.
Verhoogd
Bij het vinden van een licht verhoogde hoeveelheid catecholamines in het bloed of in de urine moet men bedacht zijn op een fout-positieve uitslag. Immers, veel externe omstandigheden (zoals bepaalde voedingsmiddelen, medicatie, stress, inspanning) kunnen leiden tot verhoogde hoeveelheid catecholamines in het plasma of in de urine. Een sterk verhoogde waarde (meer dan twee maal de bovengrens van normaal) past bij de aanwezigheid van een feochromocytoom, een tumor in de bijnieren. Verder onderzoek, bijvoorbeeld een scan of een MRI moet de aanwezigheid van een tumor bevestigen.
naar boven
Nog vragen?
De informatie over deze test komt van deskundigen uit het ziekenhuislaboratorium. Daar worden dagelijks vele honderden testen uitgevoerd. Laboratoriumspecialisten zorgen er voor dat dit op een veilige en juiste manier gebeurt. Zij adviseren de dokter bij afwijkende uitslagen en ingewikkelde problemen. Hebt u nog vragen over deze of andere testen, dan kunt u die stellen aan een laboratoriumspecialist op www.uwbloedserieus.nl
naar boven
