Ecodrugs

In het kort

Onder ecodrugs vallen alle rechtstreeks uit de natuur afkomstige producten met een bewustzijnsbeïnvloedende werking. Het gaat om planten en kruiden waarvan de verdovende of stimulerende werking vaak al eeuwenlang bekend is. Smartproducts is een verzamelnaam voor middelen die zijn samengesteld uit meerdere stoffen. Een smartproduct kan ook chemische van aard zijn. Ecodrugs en smartproducts worden met name verkocht in smartshops, paddo- en ecowinkels.

Smartdrugs zijn niet in smartshops te koop. Het zijn geneesmiddelen die bij b.v. vergeetachtigheid, dementie en epilepsie voorgeschreven werden of worden, maar die soms door gezonde mensen voor andere doeleinden worden gebruikt.

• Verslavend? Geestelijk is mogelijk.
• Steeds meer nodig voor zelfde effect? Afhankelijk van het middel, maar meestal niet.
• Effecten korte termijn: Verschilt per middel.
• Gevolgen lange termijn: Verschilt per middel.
• Belangrijk: Gecombineerd gebruik van producten kan onvoorspelbaar uitpakken. Gebruik in combinatie met alcohol en drugs zoals speed en XTC is riskant.

Waar gaat het over?

Nederland kent veel smartshops en ecowinkels. De producten die daar te koop zijn worden smartproducts of ecodrugs genoemd. Ook op andere plaatsen zoals bij benzinestations, in muziekwinkels, natuurvoedingswinkels en slijterijen worden smartproducts zoals energie- en gezondheidsdrankjes verkocht.

Wat wordt nu precies bedoeld met smartproducts of ecodrugs? En wat zijn smartdrugs?

Uitleg over begrippen

Ecodrugs. Onder ecodrugs vallen alle rechtstreeks uit de natuur afkomstige producten met bewustzijnsbeïnvloedende werking. Het gaat om planten en kruiden waarvan de hallucinogene, verdovende of stimulerende werking vaak al eeuwenlang bekend is (valeriaan, vliegezwam, ginseng, doornappel, guarana). Momenteel zijn paddestoelen of paddo's en bepaalde cactussoorten met een hallucinerende werking het bekendst. Van de middelen met een stimulerend effect is efedra het bekendst en van die met een verdovend effect is dat kava-kava. Door velen worden ecodrugs gezien als een gezonder en 'light' alternatief voor alcohol en chemische/illegale drugs zoals XTC of het tripmiddel LSD. Bij 'gezond' en 'light' moeten echter wel vraagtekens worden gezet.

Smartproducts. Smartproducts is een verzamelnaam voor middelen die samengesteld zijn uit meerdere stoffen. Een ecodrug kan dus deel uitmaken van een smartproduct. Een smartproduct kan ook chemisch van aard zijn (bijvoorbeeld 2C-T-2 of Tryptofaan).Smartproducts zijn in te delen in:

• energiedrankjes of smartdrinks. Deze zijn meestal gemaakt op basis van opwekkende stoffen als cafeïne, guarana en/of taurine;
• voedingssupplementen zoals vitamine- en mineralenpreparaten;
• producten waarin kruiden of kruidenextracten (bijvoorbeeld efedra/efedrine, cafeïne) zijn verwerkt die een stimulerende werking hebben. Voorbeelden hiervan zijn Herbal Extacy, E-Booster, Kryptonite, Cloud Nine.

Smartdrugs. Ecodrugs en smartproducts worden vaak verward met ‘smartdrugs’. Wat zijn smartdrugs? Smartdrugs zijn geneesmiddelen, die voor ziekten als vergeetachtigheid, dementie en epilepsie voorgeschreven werden of worden, maar die soms door gezonde mensen voor andere doelen worden gebruikt. Dit in de veronderstelling dat ze tot verbetering van geheugen, concentratie en intelligentie zouden leiden. Sommige mensen denken dat deze middelen in de zogenaamde 'smartshops' te koop zijn. Dat is niet zo.

Waar komen ze vandaan?

Het gebruik van kruiden en paddestoelen is bijna zo oud als de mensheid. De populariteit van voedingssupplementen en energiepreparaten ('designer foods') is mede gestimuleerd door de sportgeneeskunde en de ontwikkeling van astronautenvoeding voor de ruimtevaart. Het gebruik van geneesmiddelen voor andere doeleinden dan de behandeling van ziekten is op zich niet nieuw. Er wordt wel beweerd dat de toegenomen belangstelling voor geneesmiddelen die de concentratie, intelligentie en het geheugen zouden verbeteren, is te herleiden tot Silicon Valley (Californië), toen daar in de jaren 60 onder hoge lichamelijke en geestelijke druk aan de ontwikkeling van de computer werd gewerkt.

Wie gebruiken en waarom?

De belangstelling voor smart- en ecoproducten hangt samen met een aantal trends in de samenleving. De voedingssupplementen en vitaminepreparaten passen in de trend naar een gezonder leven, met grotere aandacht voor het lichaam (hoewel het gebruik juist tot ongezonde situaties kan leiden). Rustgevende, stimulerende en andere producten die de geest beïnvloeden, passen in de stroming die op zoek is naar meer spiritualiteit en een andere beleving van het bewustzijn (New Age). Ook het steeds prestatiegerichter worden van de samenleving heeft invloed: de behoefte om zowel de persoonlijke energie als de noodzakelijke ontspanning met natuurlijke of kunstmatige middelen te 'regelen', wordt groter. Voor die ontspanning storten veel mensen zich in het uitgaansleven, waar allerlei en steeds weer andere middelen beschikbaar zijn. Inclusief middeltjes waarvan gesuggereerd wordt dat ze helpen om de volgende dag bij te komen. En tenslotte: er zijn altijd jongeren op zoek naar nieuwe middelen om mee te experimenteren.Mensen hebben dus verschillende redenen om iets te gebruiken. Dit wil niet zeggen dat ze het gewenste effect ook krijgen.

Wat is de werking?

Kennis over de werking van ecodrugs is per middel verschillend. Van sommige stoffen weten we veel, van andere weinig of niets. Hoe paddestoelen die psilocybine of psilocine bevatten werken, is enigszins bekend. Hoe sterk ze werken hangt van veel factoren af. Zie de tekst over paddo's op deze website. De werking van smartproducts is uiteenlopend. Bij gezonde, evenwichtige voeding heeft het lichaam geen behoefte aan extra vitaminen en mineralen. Vaak worden die dan ook weer 'ongebruikt' uitgescheiden. Een teveel aan bepaalde vitamines kan ook schadelijk zijn. Of energiedrankjes en preparaten werken hangt af van hun samenstelling. Meestal is het effect maar kort. Bovendien reageert de één er sterker op dan de ander: wie veel koffie drinkt, zal ongevoeliger zijn voor een drankje waar veel cafeïne in zit. De werking van kruiden en kruidenextracten wordt mede bepaald door wat de gebruiker ervan verwacht: wie sterk in een bepaalde werking gelooft en effect wil voelen, zal er eerder iets van merken dan iemand die er sceptisch tegenover staat. Deels zit het effect dus 'tussen de oren', soms zelfs helemaal. Smartdrugs werken als het goed is bij mensen aan wie ze worden voorgeschreven. Of ze werken bij anderen is maar de vraag. En ook of het dan een gewenste werking heeft.

Wat zegt de wet?

Afhankelijk van de stof waar het om gaat zijn één of meer van de volgende wetten van toepassing:

• De Wet op de geneesmiddelenvoorziening geeft strikte regels voor de verstrekking van geneesmiddelen. Ze zijn bijvoorbeeld alleen op recept van een bevoegd arts verkrijgbaar.
• De Opiumwet geeft een opsomming van de middelen waarvan onder andere bezit van, handel in en productie van strafbaar zijn. De werkzame stoffen uit paddenstoelen (psilocybine en psilocine) staan op deze lijst. Gedroogde paddos' stonden aanvankelijk op lijst I; verse paddos' vielen tot voor kort niet onder de Opiumwet. Vanaf 1 december 2008 echter, vallen zowel gedroogde als verse paddos' onder de Opiumwet en staan op lijst II. Op deze lijst staan ook cannabis en andere middelen waarvan het risico kleiner wordt geschat dan bij de middelen op lijst I.
• De Wet voorkoming misbruik chemicaliën stelt regels omtrent de vervaardiging van en de handel in bepaalde chemicaliën waarmee drugs gemaakt kunnen worden. De wet moet gebruik van chemicaliën voor productie van drugs tegengaan.
• De Warenwet stelt gezondheids- en kwaliteitseisen aan alle producten die officieel op de markt worden gebracht. Dus ook aan smart- en ecoproducten die bijvoorbeeld in smartshops, benzinestations en drogisterijen worden verkocht, voorzover geen van de hiervoor genoemde wetten van toepassing is. De overheid probeert de handhaving van wetten zo goed mogelijk af te stemmen op actuele ontwikkelingen in de samenleving. Smartproducts en ecodrugs bevatten soms stoffen waarvan nog niet precies bekend is hoe ze werken en of ze risico's opleveren. Naarmate kennis en ervaring zich ontwikkelen, kan het gebeuren dat een product dat eerst vrij verkrijgbaar was onder strenger wettelijk toezicht wordt geplaatst of zelfs helemaal verboden wordt.

Kun je er verslaafd aan raken?

Er kan onderscheid worden gemaakt tussen lichamelijke afhankelijkheid en geestelijke afhankelijkheid. We spreken van lichamelijke afhankelijkheid als het lichaam protesteert wanneer met gebruik van een middel wordt gestopt (ontwenningsverschijnselen). Geestelijke afhankelijkheid houdt in dat de gebruiker steeds sterker naar het middel verlangt en zich eigenlijk niet meer prettig kan voelen zonder. Bij de meeste ecodrugs, smartproducts en smartdrugs is het risico van lichamelijke afhankelijkheid niet erg groot. Er zijn geen aanwijzingen dat ze een opstap naar middelen met meer risico vormen. Wel zijn er mensen die de drang hebben om voortdurend van alles te gebruiken, omdat ze zich slechter voelen als ze dat niet doen. In feite is er dan sprake van geestelijke afhankelijkheid. De oorzaak ligt dan niet zozeer bij de middelen, maar moet eerder bij de gebruiker gezocht worden.

Wat zijn de risico's?

Ondanks het feit dat ecodrugs en smartproducts vaak natuurproducten zijn die vrij worden verkocht, zijn risico’s bij gebruik beslist niet uitgesloten.

• Gecombineerd gebruik van producten kan heel onvoorspelbaar uitpakken. Van bepaalde producten is bekend dat de combinatie met stoffen in gewone levensmiddelen zelfs gevaarlijk kan zijn. Tenslotte zijn combinaties met alcohol en drugs als speed en XTC riskant.
• Sommige middelen veroorzaken behoorlijke vergiftigingsverschijnselen. Voorbeelden zijn nachtschades zoals bilzekruid, datura en alruin. Ook zijn er stoffen, zoals guarana, die allergische reacties kunnen oproepen. Een aantal producten bevat stoffen waarvan de werking nog onbekend of omstreden is.
• Hoge doseringen van stimulerende stoffen kunnen gevaarlijk zijn voor mensen met hart- en vaatklachten. Ook hoge doseringen van bepaalde vitamines (A, D) kunnen problemen veroorzaken. Activerende middelen kunnen vermoeidheid zo lang onderdrukken dat uitputtingsgevaar ontstaat.
• Gebruik van geneesmiddelen als 'smartdrug' is onverstandig omdat ze in feite - en in voorgeschreven doses - bestemd zijn voor mensen met bepaalde ziekten.
• Het gebruik van paddestoelen kent met name voor bepaalde personen risico's op lichamelijk en geestelijk terrein.

En als iemand toch gebruikt?

Omdat de risico's per middel kunnen verschillen en soms onvoorspelbaar zijn, blijft het gebruiken van smartdrugs, smartproducts en ecodrugs de veiligste weg. Iemand die er - om wat voor reden dan ook - voor kiest een bepaald product te gebruiken, doet er goed aan zich bij onafhankelijke deskundigen te informeren over eventuele risico's. Wanneer iemand in de directe omgeving iets gebruikt, dan is het volgende van belang:

• Praat openhartig zonder vooroordelen over het gebruik. Wie zich zorgen maakt over het gebruik van een ander kan er alleen maar op die manier achter komen om welke middelen het gaat en hoeveel en waarom de ander eigenlijk gebruikt.
• Vaak gaat het om een (tijdelijke) experimenteerfase. Iemand die zelfstandig is zal niet zo snel ontsporen. Paniek en dreigementen hebben eerder een averechts effect. Verbieden haalt ook niet zoveel uit.

© Trimbos-instituut, 2009