Er bestaat geen enkele drug die mensen tegen hun wil 'in zijn macht’ krijgt. Drugsgebruik is in eerste instantie altijd een keuze van de gebruiker. Vaak weet de gebruiker echter niet waarvóór hij kiest, omdat hij de eigenschappen en risico’s van de drug onvoldoende kent.
Dat geldt vooral als iemand voor het eerst gebruikt. Veel mensen doen dat als ze jong zijn, bijvoorbeeld om mee te doen met anderen, om stoer te doen, om grenzen te verkennen, uit nieuwsgierigheid, om verveling te verdrijven of vanwege de spanning (het mag immers niet). Ook trends spelen een rol.
Of iemand doorgaat met gebruiken ligt in eerste instantie aan de persoon maar ook aan zijn omgeving. Wanneer de directe omgeving - met name de vriendenkring - bepaald gebruik accepteert of afwijst, dan heeft dat grote invloed. Het afwijzen van het drugsgebruik van een ander hoeft er echter niet altijd toe te leiden dat hij of zij ook stopt met gebruiken. Het kan er ook toe leiden dat iemand een andere omgeving opzoekt, waarin het gebruik wel wordt geaccepteerd.
Drugsgebruik is een fenomeen dat zich niet tot een bepaalde groep of klasse beperkt, en komt in alle lagen van de samenleving voor. Hetzelfde geldt voor drugsverslaving.
De verschillende typen drugs worden doorgaans in verschillende omstandigheden gebruikt.
Sommige gebruikers beperken zich tot één soort, andere gebruikers nemen verschillende soorten drugs, afhankelijk van de situatie of de stemming waarin zij verkeren:
- stimulerende drugs worden onder meer gebruikt in het uitgaanscircuit en soms door mensen die een nacht door willen of moeten werken;
- drugs met een dempend, verdovend effect worden onder meer gebruikt door mensen met slaapproblemen en angststoornissen, maar soms ook door mensen met persoonlijke en maatschappelijke problemen;
- bewustzijnsveranderende drugs trekken de belangstelling van zowel nieuwsgierige jongeren die wel eens een blowtje willen roken als ouderen die op zoek zijn naar nieuwe geestelijke ervaringen.
Wie drugs gebruikt, kiest daarvoor. Wanneer gebruik tot misbruik leidt, speelt de oorspronkelijke overweging om te gebruiken vaak niet meer zo’n grote rol. Het kan zijn dat het drugsgebruik voor iemand een manier is geworden om de werkelijkheid te ontvluchten. Nog een stap verder is er geen sprake meer van een keuze: de gebruiker is dan afhankelijk van de drug geworden. Het is niet zo dat iemand automatisch van de ene fase in de andere belandt. Dat ligt aan het middel, aan de persoon zelf en aan de situatie waarin hij of zij verkeert. Hoewel veel mensen dat denken, is het zeker niet zo dat iedereen die drugs gebruikt ook verslaafd raakt. Veel gebruikers, bijvoorbeeld van softdrugs, stoppen na enige tijd van experimenteren.
© Trimbos-instituut, 2009
