Wat is het
Fentanyl behoort tot de groep geneesmiddelen die morfineachtige pijnstillers of opiaten worden genoemd. Het heeft een sterke pijnstillende werking.
Artsen schrijven het voor bij pijn.
naar boven
Gebruik
Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek of in de bijsluiter.
Hoe?
Pleister
- Breng de pleister aan op een droge niet geïrriteerde of bestraalde huid van het bovenlichaam of de bovenarm. Elke keer op een andere plaats.
- De pleister mag niet worden geknipt.
- Let erop dat de plaats waarop de pleister zit niet te warm wordt (niet boven de 40 graden Celsius). Door warmte wordt de werkzame stof namelijk sneller afgegeven dan normaal, waardoor meer bijwerkingen kunnen optreden.
- Gebruik geen lotion of crème op de plaats waar u de pleister gaat plakken. Vet laat de pleister eraf vallen. Als pleisters er toch steeds afvallen kunt u er eventueel een Tegaderm pleister overheen plakken en goed aandrukken. Vraag uw apotheek om advies.
Injectie
De injectie zal meestal door een verpleegkundige of arts worden toegediend.
Zuigtablet op applicator ('lolly') (Actiq)
- Houd de zuigtablet gedurende 15 minuten in de mond tegen de wang aan en verplaats hierbij de zuigtablet met behulp van de applicator langs de wang. Draai de zuigtablet regelmatig.
- U mag niet op de zuigtablet kauwen, erop zuigen mag wel.
- Tijdens het gebruik van de zuigtablet mag u niets eten of drinken. Voordat u de zuigtablet gaat gebruiken, mag u wel wat water drinken om uw mond vochtig maken.
Buccale tablet, om in de mond te houden (Effentora)
Haal de tablet pas uit de verpakking vlak voordat u deze gaat innemen, anders valt de tablet te vroeg uit elkaar.
- Scheur de folie van een vakje van de blisterverpakking voorzichtig los langs de stippellijntjes en vouw deze langs het lijntje om.
- Trek het stukje folie los zodat de tablet vrijkomt. Zorg ervoor dat de tablet heel blijft en niet beschadigt.
- Plaats de tablet in zijn geheel in uw mond, vlakbij een van uw achterkiezen tussen de wang en het tandvlees. Let op: niet zuigen op de tablet, niet bijten en niet doorslikken.
- Houd de tablet tussen uw wang en uw tandvlees totdat de tablet uit elkaar valt. Dit duurt 15-25 minuten.
- Als het niet mogelijk is de tablet tussen uw wang en uw tandvlees te houden, mag u deze eventueel ook onder de tong leggen.
- Tijdens het gebruik van de tablet mag u niets eten of drinken. Voordat u de tablet gaat gebruiken, mag u wel wat water drinken om uw mond vochtig maken.
Tablet voor sublinguaal gebruik, voor onder de tong (Abstral)
- Scheur de folie van een vakje van de blisterverpakking voorzichtig los langs de stippellijntjes en vouw deze langs het lijntje om.
- Trek het stukje folie los zodat de tablet vrijkomt. Zorg ervoor dat de tablet heel blijft en niet beschadigt.
- Plaats de tablet zo ver mogelijk onder uw tong. Let op: niet zuigen op de tablet, niet bijten en niet doorslikken.
- Houd de tablet onder uw tong totdat de tablet volledig oplost.
- Tijdens het gebruik van de tablet mag u niets eten of drinken. Voordat u de tablet gaat gebruiken, mag u wel wat water drinken om uw mond vochtig maken.
Neusspray
Als u de spray voor het eerst gebruikt, moet u het pompje een paar maal indrukken in de lucht. De spraykamer kan zich dan vullen met de oplossing. De volgende keren is dit niet meer nodig.
- Snuit de neus en schud de verstuiver om.
- Zit of sta rechtop en houd uw hoofd een beetje schuin naar voren gebogen.
- Breng de tuit in één neusgat, met de tuit gericht naar de buitenkant van de neus, van het neustussenschot af gericht.
- Houd het andere neusgat dicht en druk het pompje eenmaal in.
- Snuif de vloeistof gelijktijdig op, zodat het medicijn diep in de neus komt.
- Maak de tuit na gebruik goed schoon en sluit de flacon goed af.
Wanneer?
Vernieuw de pleister elke 2 tot 3 dagen. Als u de pleister verliest, kunt u een nieuwe pleister aanbrengen op een andere plek van het lichaam. Vervang de nieuwe pleister na 2 tot 3 dagen.
Hoe lang?
De pleister werkt gedurende 2 tot 3 dagen. Daarna kunt u een nieuwe pleister aanbrengen. Doe dat op een andere plek van het lichaam.
Gebruik fentanyl zo lang uw arts aangeeft dat dit nodig is. Fentanyl kan jarenlang worden gebruikt bij pijn. Als u dit middel gedurende verschillende maanden gebruikt, is er een kans dat uw lichaam er gewend aan raakt. U mag dan niet plotseling stoppen met fentanyl. Om ontwenningsverschijnselen te voorkomen, kunt u er beter geleidelijk mee stoppen.
De zuigtablet op de applicator moet u gedurende 15 minuten volledig consumeren. U mag niet kauwen op de zuigtablet.
naar boven
Bijwerkingen
Behalve het gewenste effect kan dit middel bijwerkingen geven.
De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende.
Regelmatig
-
Sufheid, slaperigheid en een verminderd reactievermogen. Dit is vooral lastig bij activiteiten waarbij uw oplettendheid erg nodig is, zoals autorijden, het beklimmen van een ladder of het bewaken van een proces op het werk. Onderneem daarom geen risicovolle activiteiten. Deze bijwerking gaat na enkele dagen tot weken vanzelf over als u gewend bent geraakt aan het middel. De rust die optreedt als u geen last meer heeft van pijn, wordt soms verward met sufheid en slaperigheid.
-
Misselijkheid en braken. Meestal gaat deze bijwerking over als u na enkele dagen aan dit middel gewend bent geraakt. Meestal helpt het om even te gaan liggen als u zich misselijk voelt.
-
Verstopping (obstipatie). Gebruik, als dat mogelijk is, vezelrijke voeding en drink veel. Meestal schrijft uw arts, als u fentanyl gebruikt, ook een laxerend middel voor. Raadpleeg uw arts als u tijdens gebruik van fentanyl last heeft van verstopping.
-
Duizeligheid, vooral bij opstaan uit bed of uit een stoel. Dit gaat in het algemeen over als u na een paar dagen gewend bent geraakt aan dit middel. Als u zich duizelig voelt, sta dan niet te snel op uit bed of van een stoel. U kunt dan het beste gaan liggen en de benen wat hoger leggen, bijvoorbeeld op een kussen.
-
Zweten en blozen. Dit gaat na een paar dagen vanzelf over.
Soms
-
Jeuk, huiduitslag en galbulten. Dit kan wijzen op overgevoeligheid. Neem contact op met uw arts, zodat deze kan bepalen of u overgevoelig voor dit middel bent. Bij een pleister met fentanyl verdwijnen de verschijnselen meestal binnen 24 uur na verwijderen van de pleister.
-
Tragere ademhaling. Ademhalingsmoeilijkheden komen alleen voor bij zeer hoge doseringen. Als u lijdt aan een luchtwegaandoening, zoals astma of COPD (longemfyseem), kunt u hier eerder last van krijgen. Vraag uw arts om advies.
Zelden
-
Spierkrampen en stijve spieren.
- Na langdurig gebruik kan lichamelijke verslaving optreden. Dit komt doordat het lichaam na verloop van tijd went aan fentanyl. Dit kan geen kwaad. Alleen als het gebruik van fentanyl plotseling wordt gestopt, kunt u last krijgen van ontwenningsverschijnselen. Dit kan worden voorkomen door het gebruik langzaam af te bouwen. Geestelijke verslaving komt bij gebruik als pijnstiller echter bijna nooit voor.
- Bij gebruik van de zuigtablet kan irritatie van het tandvlees optreden. Ook kunnen zich eerder gaatjes in uw gebit ontwikkelen, omdat de zuigtablet suiker bevat. Daarom wordt aanbevolen uw tanden regelmatig te poetsen.
-
Droge mond.
Zeer zelden
-
Slaapapneu, een kortdurende periode van ademhaling tijdens de slaap. Dit middel kan slaapapneu veroorzaken. Als u al eerder last van slaapapneu heeft gehad, kunt u hier meer last van krijgen. Neem contact op met uw arts als u merkt dat u nachtelijke aanvallen van stokkende ademhaling heeft of wanneer deze verergeren.
- Moeilijk kunnen plassen. Dit is vooral van belang als u al moeite met plassen heeft door een vergrote prostaat. Neem contact op met uw arts zodra u plasproblemen bemerkt.
- Wanneer u lijdt aan de chronische darmontstekingen colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn, dan kunt u in sommige gevallen dit medicijn beter niet gebruiken. Namelijk bij een ernstige verergering van colitis ulcerosa of bij een vernauwing in de darm bij de ziekte van Crohn. Dan kan dit medicijn ernstige bijwerkingen geven op de darm. Overleg met uw arts of u dit medicijn kunt gebruiken. Als u dit medicijn wel mag gebruiken, let er dan op of u geen last krijgt van klachten zoals opgezette buik, toenemende buikpijn en koorts. Als u hier last van krijgt, neemt u dan contact op met uw arts.
Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.
naar boven
Verboden
autorijden?
Sommige medicijnen hebben invloed op het reactievermogen. Het is dan strafbaar om aan het verkeer deel te nemen. Als u bij een ongeval betrokken raakt terwijl uw rijvaardigheid is beïnvloed, bent u wettelijk aansprakelijk voor de gevolgen. Of dit medicijn de rijvaardigheid beïnvloedt, leest u hieronder.
Of u mag autorijden, is niet alleen afhankelijk van het medicijn maar ook van uw aandoening. Bij bepaalde aandoeningen mag u niet autorijden. Overleg met uw arts of u met uw medicijn en/of aandoening mag autorijden.
Dit medicijn kan bepaalde bijwerkingen veroorzaken en deze kunnen uw rijvaardigheid verminderen. Deze bijwerkingen zijn sufheid, verwardheid en duizeligheid. Door deze bijwerkingen is de invloed van dit medicijn op uw rijvaardigheid in de eerste twee weken van gebruik groter dan na het drinken van vier standaardglazen alcoholische drank. Het drinken van meer dan vier glazen alcoholische drank veroorzaakt een hoeveelheid alcohol in het bloed groter dan 0.8 promille (‰). Bij meer dan 0.5‰ mag u volgens de wet niet meer autorijden. Na gebruik gedurende twee weken, raken de meeste mensen gewend aan deze bijwerkingen en kunnen ze wel weer autorijden. Rijd daarom geen auto gedurende de eerste twee weken dat u dit medicijn gebruikt. Beoordeel na twee weken hoeveel last u van de bijwerkingen heeft. Rijd geen auto als u last van bijwerkingen heeft.
Tips voor als u wilt autorijden na twee weken gebruik
- Meent u dat u kunt autorijden, vraag dan iemand om de eerste keren naast u te zitten en uw rijvaardigheid te beoordelen. Voor uzelf is het vaak moeilijk te zien of u minder goed rijdt. Deze persoon kan dan zien of u met wisselende snelheden rijdt, slingert en geïrriteerd reageert op normaal gedrag van medeweggebruikers.
- Rijd niet als u onscherp ziet.
- Rijd niet als u suf, verward of duizelig bent, moeite heeft u te concentreren of wakker te blijven of als u niet weet langs welke route u naar een bestemming bent gereden.
- Rijd niet als u alcohol heeft gebruikt. Alcohol versterkt de versuffende bijwerking van dit medicijn in belangrijke mate.
- Rijd niet langer dan één uur achter elkaar, ook al voelt u zich goed.
- Rijd niet ’s nachts of bij slecht weer.
Rijd geen auto als u dit medicijn gebruikt in combinatie met andere medicijnen die uw rijvaardigheid kunnen beïnvloeden.
alcohol drinken?
Alcohol versterkt het versuffende effect van dit middel. Ook als u hier niets meer van merkt, omdat u gewend bent geraakt aan fentanyl, kunt u door het gebruik van alcohol erg suf worden. Beperk daarom het gebruik van alcohol en drink het liever niet.
alles eten?
U mag alles eten.
naar boven
Zwanger
Zwangerschap
Bent u zwanger of wilt u zwanger worden, overleg dan met uw arts of u dit middel kunt blijven gebruiken.
Borstvoeding
Wilt u borstvoeding gaan geven, overleg dan met uw arts of u dit middel kunt blijven gebruiken.
naar boven
Wisselwerking
Dit middel kan wisselwerkingen hebben met andere medicijnen.
Het medicijn waarmee de belangrijkste wisselwerking optreedt, is het volgende. In de tekst hieronder staat alleen de werkzame stof van dit medicijn, dus niet de merknaam. Of uw medicijn die werkzame stof bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje ‘samenstelling’.
- Andere middelen die het reactievermogen verminderen. Bij deze middelen is vaak op de verpakking een gele waarschuwingssticker geplakt. De effecten op bijvoorbeeld de rijvaardigheid versterken elkaar. Rijd zeker geen auto als u twee of meer van dergelijke middelen gebruikt.
-
Naltrexon. Dit is een middel dat de werking van fentanyl en andere opiaten tegengaat. Het kan juist om deze reden worden gebruikt bij mensen die een overdosis opiaat hebben binnen gekregen. Naltrexon wordt echter ook gebruikt bij mensen die alcoholverslaafd zijn. Mensen die het om die reden gebruiken, moeten er rekening mee houden dat fentanyl en andere morfineachtige pijnstillers bij hen minder werkzaam zijn. Als u al fentanyl gebruikt en u krijgt naltrexon erbij kunt u last krijgen van ontwenningsverschijnselen.
-
Pentazocine, buprenorfine en nalbufine zijn pijnstillers die de werking van fentanyl tegen gaan. Als u fentanyl gebruikt en u krijgt één van deze middelen erbij kunt u last krijgen van ontwenningsverschijnselen. Overleg hierover met uw arts.
-
Lopinavir en ritonavir, middelen tegen hiv-infectie, remmen de afbraak van fentanyl. Hierdoor kunt u meer last krijgen van bijwerkingen. Overleg hierover met uw arts.
-
Medicijnen tegen depressie citalopram, escitalopram, fluoxetine, fluvoxamine, paroxetine en sertraline. In combinatie met fentanyl is er een kleine kans op een ernstige bijwerking, het serotoninesyndroom. Overleg hierover met uw arts. Als u de combinatie gebruikt, let dan op de verschijnselen, zoals trillen, beven, bewegingsdrang, spiertrekkingen, opgewondenheid, verwardheid, angst, koorts, zweten, versnelde hartslag en een verminderd bewustzijn. Er is bij deze verschijnselen niet altijd sprake van het serotoninesyndroom. Sommige van deze bijwerkingen kunnen ook bij uw ziekte horen of vanzelf weer weg gaan. Raadpleeg bij twijfel wel uw arts, omdat het een ernstige bijwerking is. Vertel ook aan mensen uit uw naaste omgeving over deze bijwerkingen, omdat u ze door de verwardheid en het verminderde bewustzijn mogelijk niet altijd merkt. Zij kunnen dan contact opnemen met de huisarts.
- Gebruik NIET de middelen tegen depressie fenelzine en tranylcypromine. Combinatie met fentanyl kan tot ernstige bijwerkingen leiden.
Twijfelt u eraan of bovenstaande wisselwerking voor u van belang is? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.
naar boven
Vergeten
Pleister
Plak de pleister dan alsnog. Vervang de pleister na twee tot drie dagen.
Als u de pleister verliest, kunt u een nieuwe pleister aanbrengen op een andere plek van het lichaam. Vervang de nieuwe pleister na twee tot drie dagen.
Zuigtablet op applicator (‘lolly’), buccale tablet, tablet voor sublinguaal gebruik en neusspray
Neem de volgende dosis weer bij de volgende keer dat de doorbraakpijn optreedt. Neem nooit een dubbele dosis.
naar boven
Stoppen
Pleister
Als u langdurig een sterke pleister heeft gebruikt is het verstandig niet van de ene op de andere dag te stoppen. U kunt dan namelijk last krijgen van ontwenningsverschijnselen. Om dit te voorkomen, moet u het gebruik langzaam afbouwen door eerst een aantal dagen een minder sterke pleister plakken. Overleg hierover met uw arts. Het gebruik van minder sterke pleisters kunt u wel in een keer stoppen.
Zuigtablet
op applicator (‘lolly’), buccale tablet, tablet voor sublinguaal gebruik en neusspray
Meestal mag de behandeling met Actiq in één keer worden stopgezet. U moet dan echter wel uw andere morfine-achtige pijnstillers tegen de chronische pijn blijven gebruiken. Als uw behandeling met andere morfine-achtige pijnstillers ook wordt beëindigd, is het meestal niet verstandig in één keer te stoppen. U kunt dan namelijk last krijgen van ontwenningsverschijnselen. Bouw het gebruik daarom langzaam af. Overleg hierover met uw arts.
Algemeen
naar boven
Merk en soorten
Fentanyl is sinds 1963 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknamen Actiq, Abstral, Durogesic, Effentora en Instanyl en als het merkloze Fentanyl in pleisters, injecties, neusspray, zuigtabletten op een applicator 'lolly', buccale tabletten en tabletten voor sublinguaal gebruik.
naar boven
