Wat is het
Paliperidon is een antipsychoticum van de tweede generatie. Het vermindert in de hersenen de effecten van natuurlijk voorkomende stoffen, voornamelijk dopamine en serotonine. Hierdoor nemen psychosen af.
Artsen schrijven het voor bij schizofrenie en bij manie.
naar boven
Gebruik
Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek.
Hoe en wanneer?
Tabletten
Heel doorslikken met een half glas water. U mag de tablet NIET kauwen of breken, omdat de tablet dan onbedoeld al zijn werkzaam bestanddeel tegelijk vrijgeeft. De tablet is zo gemaakt dat de inhoud langzaam vrijkomt, waardoor de tablet ongeveer 24 uur blijft werken.
Kies voor een vast tijdstip waarop u de tablet dagelijks inneemt, zoals altijd bij het ontbijt. U vergeet dan minder snel een dosis.
Verander het moment niet. Dus niet opeens een keer voor het ontbijt of zonder ontbijt. Anders heeft u kans op een onverwachts effect, te sterk of te zwak.
Injecties
De injecties in de bilspier of de deltaspier (schouderspier) worden altijd toegediend onder medisch toezicht.
Om de dosering in te stellen, krijgt u eerst twee injecties met één week tussentijd. Als de dosering goed is ingesteld, worden de volgende injecties maandelijks gegeven.
Hoe lang?
Psychose
Als de psychose werd veroorzaakt door een medicijn- of drugsvergiftiging, hoeft u dit medicijn na de psychotische periode niet meer te gebruiken. In de meeste andere gevallen moet u dit medicijn na de psychotische periode nog lange tijd gebruiken om een nieuwe psychose te voorkomen. De arts zal de dosering in die periode meestal verlagen. Als u voor het eerst een psychose heeft gehad, dan moet u dit medicijn meestal gedurende twee jaar gebruiken voor u kunt proberen te stoppen. Heeft u al eerder een psychose gehad, dan hanteert de arts meestal een periode van vijf jaar.
naar boven
Bijwerkingen
Behalve het gewenste effect kan dit medicijn bijwerkingen geven.
Lang niet iedereen ervaart bijwerkingen en niet iedereen krijgt dezelfde. Dit is afhankelijk van uw eigen gevoeligheid voor elke specifieke bijwerking.
De belangrijkste bijwerkingen zijn de volgende.
Regelmatig
-
Hoofdpijn.
-
Minder zin in seks en moeilijker krijgen van een erectie of een orgasme. Deze bijwerking kan ook optreden bij verhoging van de dosering.
Soms
-
Onregelmatige menstruatie of wegblijven van de menstruatie. Pijnlijke borsten of melkafscheiding uit de borsten. Neem contact op met uw arts als u hier last van heeft. Als het optreedt, is dat meestal aan het begin van het gebruik of na een verhoging van de dosering.
-
Slapeloosheid, opwinding en een angstig gevoel.
-
Afvlakking van het gevoelsleven, verlies van initiatief en activiteit, neerslachtigheid, gevoel opgesloten te zitten en een gevoel van leegte.
Zelden
-
Gewichtstoename, door meer eetlust en een veranderde stofwisseling. Raadpleeg uw arts of een diëtist als u hier veel last van heeft.
-
Maagdarmklachten, zoals misselijkheid, braken, diarree, verstopping, winderigheid en buikpijn. Deze bijwerkingen treden vooral in het begin van de behandeling op. Meestal helpt het als u het medicijn met wat voedsel inneemt. Blijft u er ook na enige dagen last van houden, neem dan contact op met uw arts.
-
Droge mond , keelpijn, verstopte neus en slikklachten. Als u veel last heeft van een droge mond kunt u de aanmaak van speeksel stimuleren met (suikervrije) kauwgom of door te zuigen op ijsblokjes.
-
Droge ogen, doordat u minder traanvocht aanmaakt. Vooral mensen met contactlenzen hebben hier snel last van.
- Als u het syndroom van Sjögren heeft, een aandoening waarbij de slijmvliezen van onder andere mond en ogen droger zijn dan normaal: u kunt meer klachten krijgen. Neem contact op met uw arts als u meer last heeft van oogirritatie of een droge mond.
-
Sufheid, slaperig
heid, wazig zien en vermindering van het reactie-, concentratie- en coördinatievermogen. Voorkom ongelukken in het verkeer, maar ook bij andere activiteiten thuis en op het werk, bijvoorbeeld wanneer u een ladder beklimt, apparaten bedient en op het werk iets bewaakt of controleert. Ook als u 's nachts uit bed moet om naar het toilet te gaan, kunt u minder controle over uw spieren hebben en daardoor sneller vallen.
-
Vermoeidheid, slapte en draaierigheid.
-
Trillende handen.
-
Duizeligheid, vooral bij opstaan uit bed of uit een stoel. Dit gaat in het algemeen over als uw lichaam zich heeft ingesteld op het medicijn. Dit is meestal binnen enkele dagen tot weken. Als u zich duizelig voelt, sta dan niet te snel op uit bed of van een stoel. U kunt dan het best even liggen en de benen wat hoger leggen, bijvoorbeeld op een kussen. Blijft u last houden, bespreek dit dan met uw arts. Mogelijk kunt u het medicijn 's avonds innemen, dan heeft u overdag minder last van duizeligheid.
-
Plasproblemen, door minder controle over de spieren van de blaas. Daardoor kunt u last krijgen van ongewild urineverlies, maar ook moeite krijgen met plassen of om de blaas helemaal leeg te maken. Deze klachten verergeren bij een vergrote prostaat. Door achterblijven van urine in de blaas heeft u ook meer kans op blaasontsteking.Neem contact op met uw arts als u als u problemen krijgt met plassen.
-
Bewegingsstoornissen, zoals rusteloosheid, plotselinge spiertrekkingen en spierstijfheid. Dit kan zich uiten in: niet stil kunnen zitten, wiebelen met voet of hand, onrustgevoelens ('akathisie'), spiertrekkingen in hoofd of gezicht ('acute dystonie'), stijve spieren waardoor u moeite heeft met bewegen, lopen of spreken ('parkinsonisme'). Sommige bewegingsstoornissen beginnen binnen enkele dagen na de eerste dosis of na een dosisverhoging. Het kan ook na langdurig gebruik ontstaan, of pas na stoppen. Soms verdwijnt het binnen een paar dagen. Door deze bijwerkingen kunt u ook spier- of gewrichtspijn krijgen. Raadpleeg uw arts als u lijdt aan de ziekte van Parkinson. De verschijnselen kunnen door dit medicijn verergeren. Overleg met uw arts als u bewegingsstoornissen merkt. Soms kan uw arts u een ander medicijn voorschrijven waar u minder last van krijgt. Ook zijn medicijnen mogelijk die de bewegingsstoornissen tegengaan.
-
Late bewegingsstoornissen ('tardieve dyskinesie') komen zeer zelden voor. Als deze bijwerkingen ontstaan is dat meestal na langdurig gebruik (meerdere maanden). U merkt ze in eerste instantie aan zuig-, kauw- en smakbewegingen, bewegingen van de tong en grimassen en tics van het gezicht. Neem contact op met uw arts zodra u dit merkt. Tardieve dyskinesie kan zich ook uiten in buig- en strekbewegingen van vingers en tenen, dansachtige bewegingen van armen en benen en zwaai- of draaibewegingen van schouders en bekken. Deze bijwerkingen kunnen soms pas aan het licht komen als u met paliperidon bent gestopt. Na stoppen met het medicijn nemen de verschijnselen na verloop van tijd af, maar bij een deel van de mensen gaat deze bijwerking niet meer helemaal over.
-
Infecties van de neus en keel met bacteriën, schimmels of virussen.
U merkt dit aan een vuurrode kleur van de slijmvliezen, verstopte neus, pijnlijke neus of keel. Neem contact op met uw arts als u een dergelijke infectie vermoedt.
-
Hartkloppingen of onregelmatige hartslag. U merkt dit soms alleen aan plotselinge duizelingen of als u even wegraakt. Zeer zelden kans op ernstige hartritmestoornissen. Dit is vooral van belang voor mensen met hartfalen, u kunt meer last krijgen van uw aandoening. Het is ook van belang voor mensen met de aangeboren hartritmestoornis verlengde QT-interval. Gebruik dit medicijn NIET als u deze hartritmestoornis heeft.
Zeer zelden
-
Te veel glucose (suiker) in het bloed. Raadpleeg uw arts als u ongewoon veel dorst heeft en veel moet plassen. Als u diabetes heeft, is het belangrijk vaker uw bloedglucose te controleren, omdat dit medicijn de hoeveelheid glucose in het bloed kan verhogen.
-
Maligne neurolepticasyndroom. Dit is te merken aan onverklaarbare koorts, zeer stijve spieren, sufheid, hartkloppingen en ernstig zweten. Neem bij deze verschijnselen onmiddellijk contact op met uw arts. Als het optreedt, is dat meestal tijdens de eerste twee weken van het gebruik of binnen twee weken na een verhoging van de dosering.
-
Bloedarmoede, een verhoogde kans op infecties en een verhoogde kans op bloedingen, zoals bloedneuzen. Deze bijwerkingen kunnen ontstaan als het lichaam minder rode en witte bloedcellen en minder bloedplaatjes aanmaakt. Neem bij deze verschijnselen meteen contact op met uw arts.
- Bij mensen met epilepsie kan een aanval worden uitgelokt. Overleg met uw arts of u dit medicijn kunt gebruiken.
-
Bloedstolsels in de bloedbaan (trombose).Dit vergroot de kans op vaataandoeningen, zoals een trombosebeen of beroerte. De verschijnselen van trombose kunnen zijn: pijnlijke zwelling van het been of plotselinge kortademigheid. Neem bij deze verschijnselen meteen contact op met uw arts. Mensen die al eerder trombose hebben gehad of die medicijnen gebruiken tegen trombose hebben hier meer kans op.
-
Toename van het cholesterol in het bloed. Dit is vooral van belang voor mensen met een erfelijk verhoogd cholesterolgehalte, hart- en vaatziekten of diabetes (suikerziekte). Zij moeten hier extra op worden gecontroleerd. Overleg met uw arts of u dit medicijn kunt gebruiken.
-
Verminderde eetlust.
-
Huiduitslag en jeuk. Dit kan komen door overgevoeligheid voor paliperidon, maar dat hoeft niet.
-
Overgevoeligheid voor paliperidon. U kunt dan huiduitslag, galbulten of jeuk krijgen. In zeer zeldzame gevallen kunt u flauwvallen en bewusteloos raken. Ook is ‘angio-oedeem’ mogelijk: een zwelling van het gezicht, lippen, mond, tong of keel. U kunt hierbij erg benauwd worden. Als het ontstaat, moet u onmiddellijk een arts opzoeken of naar de Eerste-Hulpdienst gaan.
Stop bij allergische reacties meteen het gebruik en raadpleeg uw arts. U mag dit medicijn in de toekomst niet meer gebruiken. Geef daarom aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor paliperidon. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit medicijn niet opnieuw krijgt.
Raadpleeg uw arts als u te veel last heeft van één van de bovengenoemde bijwerkingen of als u andere bijwerkingen ervaart waar u zich zorgen over maakt.
Er bestaan veel verschillende soorten antipsychotica. Deze hebben wel dezelfde werking, maar verschillende bijwerkingpatronen. Mogelijk is een ander antipsychoticum geschikter voor u.
naar boven
Verboden
autorijden?
Dit medicijn vermindert de rijvaardigheid door de bijwerkingen, zoals sufheid, slaperigheid, wazig zien en duizeligheid. Hierdoor heeft u een grotere kans op een verkeersongeval.
Het is strafbaar aan het verkeer deel te nemen als uw rijvaardigheid is verminderd. Als u bij een ongeval betrokken raakt, kunt u aansprakelijk zijn.
Of en wanneer u weer mag autorijden, hangt af van uw aandoening, de duur van het gebruik en hoe lang u last blijft houden van bijwerkingen.
Bij gebruik voor psychiatrische aandoeningen. Mensen met deze aandoeningen mogen vaak niet autorijden. Overleg met uw arts of dat bij u het geval is.
Als u ondanks uw aandoening toch mag autorijden, kunt u hieronder het advies voor dit medicijn vinden.
Rijd geen auto totdat u gedurende vier dagen dezelfde dosering gebruikt. Beoordeel daarna hoeveel last u van de bijwerkingen heeft.
Iedereen reageert echter anders. Rijd nog niet als u wel last heeft van de hierboven genoemde bijwerkingen.
Tips voor als u weer gaat autorijden
- Rijd niet als u onscherp ziet.
- Rijd niet als u zich suf voelt. Bijvoorbeeld als u zich moeilijk kunt concentreren, traag reageert of met moeite wakker kunt blijven. Een aanwijzing dat u niet alert was is als u zich niet herinnert langs welke route u naar een bestemming bent gereden.
- Drink geen alcohol als u moet rijden. Alcohol versterkt de versuffende bijwerking van dit medicijn.
- Rijd niet langer dan één uur achter elkaar, ook al voelt u zich goed.
- Rijd niet ’s nachts of bij slecht weer.
- Bedenk dat het voor uzelf moeilijk te merken is als u minder goed rijdt. Een medepassagier kan dat vaak beter inschatten. Bijvoorbeeld omdat u met wisselende snelheden rijdt, slingert en geïrriteerd reageert op normaal gedrag van medeweggebruikers.
alcohol drinken?
Alcohol versterkt het versuffende effect van dit medicijn. Ook als u hier niets meer van merkt omdat u gewend bent geraakt aan dit medicijn, kunt u door het gebruik van alcohol erg suf worden. Beperk daarom het gebruik van alcohol en drink het liever niet.
alles eten?
Bij dit medicijn zijn hiervoor geen beperkingen.
naar boven
Zwanger
Zwangerschap
Over het gebruik van dit medicijn tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend. Wel is bekend dat er problemen kunnen ontstaan als u dit medicijn gebruikt in de laatste periode van de zwangerschap. Het kind kan dan na de geboorte last hebben van bewegingsstoornissen en ontwenningsverschijnselen. Dit is bijvoorbeeld te merken aan slecht drinken en veel huilen.
Als u dit medicijn gebruikt en u denkt erover om zwanger te worden, overleg dan met uw arts. Mogelijk kan de arts een ander medicijn voorschrijven.
Borstvoeding
Geef GEEN borstvoeding als u dit medicijn gebruikt. Het komt in de moedermelk en kan dan bijwerkingen bij het kind geven.
Wilt u wel borstvoeding geven, overleg dan met uw arts of apotheker. Mogelijk kan de arts een ander medicijn voorschrijven.
naar boven
Wisselwerking
Dit medicijn heeft wisselwerkingen met andere medicijnen.
In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.
De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.
- Andere medicijnen die het reactievermogen verminderen. Bij deze medicijnen is vaak op de verpakking een gele waarschuwingssticker geplakt. De effecten op bijvoorbeeld de rijvaardigheid versterken elkaar. Rijd geen auto als u twee of meer van dergelijke medicijnen gebruikt.
-
Medicijnen tegen de ziekte van Parkinson en paliperidon verminderen elkaars werking. Overleg met uw arts of u beide medicijnen kunt gebruiken. Mogelijk kan de arts de dosering van een van beide medicijnen verlagen of een ander antipsychoticum kiezen dat deze wisselwerking minder heeft.
Als u wel beide medicijnen gaat gebruiken: Raadpleeg uw arts als u (weer) last krijgt van wanen en hallucinaties of als de verschijnselen van de ziekte van Parkinson verergeren.
-
Carbamazepine, een medicijn tegen epilepsie. Carbamazepine kan de werking van paliperidon verminderen. Uw arts zal de dosis controleren en eventueel aanpassen. Bij stoppen met carbamazepine kunnen de bijwerkingen van paliperidon toenemen. Overleg hierover met uw arts of apotheker.
Twijfelt u eraan of een van de bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang is? Neem dancontact opmet uw apotheker of arts.
naar boven
Vergeten
Het is belangrijk dit medicijn consequent in te nemen. Mocht u toch een dosis zijn vergeten:
U gebruikt dit medicijn één keer per dag: duurt het nog meer dan acht uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan acht uur? Sla de vergeten dosis dan over.
naar boven
Stoppen
- Stop niet zomaar met dit medicijn: veel mensen krijgen na stoppen met een antipsychoticum opnieuw een psychose. Het is daarom van belang vooraf goed met uw arts te overleggen. Bij sommige psychoses is de kans op een nieuwe psychose niet zo groot, bij andere wel.
- Als u gaat stoppen met de tabletten, bouw dan langzaam af over een periode van minimaal vier weken. Als u geleidelijk afbouwt heeft u minder kans op meteen een nieuwe psychose. Bovendien voorkomt u daarmee ontwenningsverschijnselen, zoals zweten, misselijkheid, gebrek aan eetlust, diarree, angst, slapeloosheid, onrust, loopneus, spierpijn en vreemde gevoelswaarnemingen, zoals kriebels.
- De ontwenningsverschijnselen treden vaak pas één tot vier dagen na plotseling stoppen op en zijn na twee weken meestal over. Niet iedereen heeft even veel last van ontwenningsverschijnselen. Kijk daarom hoe u reageert als u de dosering iets vermindert.
- Ook nadat u bent gestopt kunnen de 'late bewegingsstoornissen' aan het licht komen of verergeren. U krijgt dan last van zuig-, kauw- en smakbewegingen, bewegingen van de tong, grimassen en tics van het gezicht, buig- en strekbewegingen van vingers en tenen, dansachtige bewegingen van armen en benen en zwaai- of draaibewegingen van schouders en bekken. Deze verschijnselen nemen in de loop van de maanden af en zijn na een aantal jaar meestal verdwenen.
naar boven
Merk en soorten
Paliperidon is sinds 2006 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar in tabletten onder de merknaam Invega en in injecties onder de merknaam Xeplion.
naar boven
