Heel vroeg of heel laat begin van de puberteit, meestal te wijten aan een verstoord hormonaal evenwicht
De puberteit is het natuurlijke proces van de seksuele ontwikkeling en rijping dat plaatsvindt in de loop van een aantal jaren. Bij jongens wordt de puberteit normaal gesproken gekarakteriseerd door een groeispurt, lager worden van de stem, groter worden van de genitaliën en haargroei op gezicht, in oksels en schaamstreek. De puberteit begint bij jongens ergens tussen tien en vijftien jaar. Abnormale puberteit begint eerder (vroege puberteit) dan normaal, of later (verlate puberteit).
Vroege puberteit is zeldzaam en wijst meestal op een hormonale afwijking. Verlate puberteit komt vaker voor en zal niet snel een teken van een ernstige afwijking zijn.
De puberteit bij jongens wordt gestuurd door mannelijke geslachtshormonen uit de teelballen en bijnieren. Hormonen van de hypofyse en de hypothalamus reguleren de productie. Afwijkingen aan deze organen kunnen tot een abnormaal vroege of late puberteit leiden.
De oorzaak van vroege puberteit bij jonge jongens is een te hoge productie van mannelijke geslachtshormonen. Aangeboren bijnierhyperplasie, waarbij de bijnieren te grote hoeveelheden geslachtshormonen aanmaken, kan tot een vroege puberteit leiden. Jongens bij wie de puberteit vertraagd is, zijn meestal gewoon laatbloeiers, iets wat vaak in de familie zit. De oorzaak van een verlate puberteit kan echter ook een te lage productie van mannelijke geslachtshormonen zijn. Soms is er sprake van een ernstigere aandoening, zoals een hersentumor die op de hypothalamus of hypofyse drukt, of een chromosoomafwijking, zoals het syndroom van Klinefelter, waarbij de geslachtsorganen zich niet normaal ontwikkelen. Sommige chronische ziekten, zoals de ziekte van Crohn, nierinsufficiëntie, cystische fibrose en diabetes mellitus, kunnen ook een verlate puberteit en groeiachterstand teweegbrengen. Ook de leefwijze, zoals overmatige lichaamsbeweging en slechte voeding, kan de puberteit vertragen. Zelden is er sprake van een hypofysetumor die tot te vroege of te late puberteit leidt.
Een arts moet vroege of late puberteit altijd onderzoeken. Hij of zij zal een lichamelijk onderzoek doen om te kijken of de puberteit al is begonnen en hoe ver die is. Met bloedonderzoek meet men het hormoongehalte en kijkt men naar chromosoomafwijkingen. Röntgenfoto’s van de pols en hand dienen om de botrijpheid te bepalen. Echo’s van teelballen en bijnieren kunnen ook afwijkingen aan het licht brengen. Als men denkt aan een tumor aan de hypofyse, zal een MRI of CT-scan van de hersenen worden uitgevoerd.
Als de testen een oorzaak aantonen, wordt die behandeld. Bij een vroege puberteit kan men bijvoorbeeld medicijnen voorschrijven die de werking van de mannelijke geslachtshormonen tegengaan. Dit kunnen injecties, implantaten onder de huid of neussprays zijn. Als late puberteit in de familie zit, is behandeling waarschijnlijk niet nodig. In veel andere gevallen brengt men de puberteit op gang met testosteroninjecties (zie Geslachtshormonen en verwante geneesmiddelen). Sommige jongens hebben baat bij gesprekstherapie voor psychische problemen ten gevolge van vroege of late puberteit.
Abnormale puberteit is vaak goed te behandelen, maar het kan zijn dat men zijn hele leven medicijnen moet slikken. De vruchtbaarheid hangt af van de oorzaak.
- Leeftijd
- Treedt voor of na de normale leeftijdsgrens voor de puberteit op
- Overmatige lichaamsbeweging en slechte voeding vormen risicofactoren
- Erfelijkheid
- Zit soms in de familie; zelden te wijten aan een chromosomale afwijking
- Leefwijze
- Overmatige lichaamsbeweging en slechte voeding vormen risicofactoren
