Heel vroeg of heel laat begin van de puberteit, meestal door het vroeg of juist laat op gang komen van hormoonproductie in de eierstokken
De puberteit is de periode waarin de geslachtskenmerken tot ontwikkeling komen (zie Puberteit, Puberteit (Vrouwelijke geslachtsorganen) (proces)). Bij meisjes zien we een groeispurt, haargroei in de oksels en schaamstreek, borstgroei, ontwikkeling van voortplantingsorganen en het begin van de menstruatie. De beginleeftijd kan zeer variëren, maar valt meestal tussen de tien en de veertien jaar. Begint de puberteit vroeger of later, dan spreken we van een abnormale puberteit. Vroege puberteit is als een meisje al vóór haar achtste borsten krijgt of vóór haar tiende menstrueert. In extreme gevallen begint het zelfs al op vierjarige leeftijd. De puberteit is verlaat als een meisje op haar zestiende nog niet menstrueert (zie Amenorroe, Amenorroe) of op haar veertiende nog geen borsten heeft.
Vroege puberteit is zeldzaam en kan op een hormoonstoornis duiden. Late puberteit komt vaker voor. Het komt nogal eens familiair voor.
Abnormale puberteit kan vervelend zijn voor een meisje en haar familie omdat haar lichamelijke ontwikkeling niet gelijk opgaat met die van haar leeftijdsgenoten.
De puberteit wordt gestuurd door de geslachtshormonen die door de eierstokken worden aangemaakt. Deze productie wordt weer gestuurd door hormonen afkomstig van de hypofyse en de hypothalamus (het deel van de hersenen dat de hypofyse stuurt). Stoornissen aan deze organen kunnen tot een abnormaal vroege of late puberteit leiden.
Vroege puberteit kan te wijten zijn aan een stoornis waardoor er een vroegtijdige stijging van de geslachtshormonen optreedt. Een afwijkende eierstok (Cysten van de eierstokken) in de jeugd kan bijvoorbeeld geslachtshormonen produceren en tot een vroege ontwikkeling van geslachtskenmerken leiden. Een tumor van de hypothalamus of schade aan de hypofyse ten gevolge van hoofdletsel (Aandoeningen van hersenen en ruggenmerg) of een infectie zoals meningitis (Meningitis/ hersenvliesontsteking) kan ook de puberteit vervroegen. Late of helemaal uitblijvende puberteit kan door bepaalde chromosoomafwijkingen komen, zoals het syndroom van Turner (Het Turner-syndroom) of, zeer zelden, een tumor aan de hypofyse (Tumoren in de hypofyse). Overmatig gewichtsverlies of zeer veel lichaamsbeweging kan soms invloed hebben op het menstruatiepatroon. Bij veel meisjes wordt er geen oorzaak gevonden.
De huisarts zal een lichamelijk onderzoek doen om te bepalen of de puberteit al is begonnen en hoever die is gevorderd. Zo nodig verwijst hij naar de gynaecoloog. Soms wordt bloedonderzoek gedaan om hormoongehalten te meten of om op een chromosoomafwijking te testen. Ook kan men een CT-scan (-scannen) of een MRI-scan () laten maken als men een tumor aan de hypofyse vermoedt, of een echo (Echografie (echoscopie)) om te kijken of de baarmoeder en eierstokken normaal zijn. De botleeftijd kan worden bepaald met een röntgenfoto.
De behandeling is afhankelijk van de oorzaak. Een abnormale eierstok wordt weggehaald. Het is mogelijk hormonen voor te schrijven om de vroege puberteit uit te stellen of om de ontwikkeling van geslachtskenmerken juist te bespoedigen. Sommige vrouwen met een verlate puberteit hebben later vruchtbaarheidsproblemen (zie Verminderde vruchtbaarheid bij de vrouw, Verminderde vruchtbaarheid bij de vrouw).
Soms is de puberteit gewoon verlaat en is behandeling niet nodig. Aankomen en minder lichamelijke inspanning leveren kunnen helpen als er bij normale ontwikkeling van de geslachtskenmerken sprake is van sporadische of afwezige menstruaties.
- Leeftijd
- Treedt voor of na de normale leeftijdsgrens voor de puberteit op
- In sommige gevallen het gevolg van een chromosoomafwijking
- Leefwijze
- Geen invloed
- Erfelijkheid
- In sommige gevallen het gevolg van een chromosoomafwijking
