Iedere levende cel in het lichaam heeft zuurstof (O2)nodig. Ook moeten cellen hun belangrijkste afvalproduct kooldioxide (CO2) kwijt. Nadat zuurstof (O2) via de longen is ingeademd, wordt die door de bloedsomloop naar alle cellen in het lichaam getransporteerd. Het afvalproduct CO2 wordt weer door de bloedsomloop naar de longen teruggebracht en aldaar uitgeademd. Deze uitwisseling van zuurstof en kooldioxide is heel effectief door het enorme oppervlak van de longblaasjes (ongeveer de grootte van een tennisveld!) en het feit dat iedere minuut het gehele bloedvolume van het lichaam de longen passeert.
De uitwisseling van zuurstof en kooldioxide tussen lucht, bloed en lichaamsweefsels heet de gaswisseling. Lucht komt het lichaam binnen en verlaat het weer via het ademhalingsstelsel, dat bestaat uit de mond, neus, keel, luchtwegen en longblaasjes. De bloedsomloop, gevormd door het hart en de bloedvaten, zorgt ervoor dat zuurstof de lichaamscellen bereikt en dat kooldioxide wordt afgevoerd.
- Filtersysteem
- Dunne trilhaartjes (cilia) op de wand van de luchtwegen vangen stofdeeltjes.
Normaal nemen de longen twaalf tot vijftien keer per minuut ongeveer 500 ml lucht op. De ademhaling is een automatisch proces onder controle van het ademhalingscentrum in de hersenen; we zijn ons er alleen van bewust wanneer ademen moeite kost, zoals bij lichaamsbeweging. Als we inademen, komt lucht het lichaam binnen door de mond of neus en wordt daar opgewarmd en bevochtigd. De lucht gaat dan door de keel naar de luchtpijp. Tijdens het slikken wordt de luchtpijp door een kraakbeenklepje, de epiglottis, afgesloten om te voorkomen dat er voedsel in de luchtwegen komt.
In de longen komt zuurstof uit de lucht in contact met de omringende bloedvaten en bindt zich aan hemoglobine (Hb) in de rode bloedlichaampjes. Het zuurstofrijke bloed gaat dan eerst naar het hart en vervolgens naar de weefsels, waar zuurstof wordt afgegeven. Het kooldioxide uit de weefsels lost in het vloeistofdeel van het bloed, het plasma, op en wordt vervolgens naar de longen getransporteerd en weer uitgeademd.
Soms komen micro-organismen (bacteriën en/of virussen) of stofdeeltjes met de ademhaling het lichaam binnen. De longen worden op verschillende manieren hiertegen beschermd. In de wand van de keel bevinden zich de amandelen, die, vooral bij kinderen, ziekteverwekkende micro-organismen kunnen vernietigen. De stofdeeltjes worden weggevangen door een slijmlaagje op de wand van de luchtwegen en met kleine trilhaartjes uit de longen weggeleid (tapis roulant). Deeltjes en overmatig slijm die de luchtwegen irriteren, worden uitgeniesd of -gehoest.
Het ademhalingsstelsel bevat ook de stembanden, voor de spraak. Geluid ontstaat als de stembanden gedeeltelijk zijn gesloten en lucht uit de longen ze doet trillen. Mede door vormveranderingen van de keel en de tong kan daardoor een groot scala van geluiden worden voortgebracht.
