Geneesmiddelen voor de behandeling van infecties door schimmels of gisten
- amfotericine
- caspofungine
- clotrimazol
- econazol
- fluconazol
- flucytosine
- itraconazol
- ketoconazol
- miconazol
- nystatine
- sulconazol
- terbinafine
- voriconazol
Er zijn verschillende geneesmiddelen tegen schimmels en gisten. Deze antimycotica worden op vele wijzen gebruikt omdat de ziekteverschijnselen van een gist of schimmelinfectie op veel verschillende plaatsen in het lichaam kunnen voorkomen. Zo kan een behandeling noodzakelijk zijn van een oppervlakkige infectie, zoals op de huid, nagels of genitaliën, maar ook inwendige organen kunnen zijn aangedaan, zoals het hart of de longen.
De meeste antimycotica danken hun werking aan het feit dat ze de celwanden van de schimmel of gist aantasten. Daardoor lekken belangrijke celonderdelen weg, zodat de schimmel of gist vergaat.
Antimycotica worden vaak gebruikt voor de behandeling van kleine schimmelinfecties van de huid zoals voetschimmel (zwemmerseczeem) (Voetschimmel) en ringworm (Ringworm) of van de nagels (zie Afwijkingen van de nagels, Afwijkingen van de nagels). Ook werken ze tegen candidiasis (Candidiasis), een veelvoorkomende schimmelinfectie die voorkomt op vochtrijke lichaamsdelen, vooral in de slijmvliezen van de mond (zie Spruw Oral thrush) of van de vagina (zie Vaginale schimmelinfectie Vaginal yeast).
Antimycotica kunnen ook worden toegepast bij langdurigere behandelingen van mogelijk ernstigere aandoeningen, zoals de schimmelinfectie aspergillosis (Aspergillose), die kan aangrijpen in de longen en zich vandaaruit door het lichaam verspreidt. Verder hebben mensen met een verminderde afweer, zoals bij een hiv-infectie of aids, een verhoogd risico om een ernstige infectie op te lopen. In dergelijke gevallen kunnen antimycotica levensreddend zijn.
Bij een infectie door een schimmel of gist op de huid kan de arts een crème of shampoo voorschrijven die een antimycoticum zoals miconazol bevat. Meestal beginnen binnen een week de symptomen dan af te nemen. De behandeling moet echter altijd nog twee weken worden voortgezet nadat de symptomen geheel verdwenen zijn, om er zeker van te zijn dat de infectie geheel uitgeroeid is. Nagelinfecties worden gedurende enkele maanden behandeld met een oraal middel, bijvoorbeeld terbinafine. Daarna kan het nog veel langer duren voordat het aangedane deel van de nagel uitgegroeid is.
Geneesmiddelen tegen vaginale candidiasis zijn verkrijgbaar in de vorm van een crème die met een speciaal spuitje kan worden ingebracht, of in de vorm van vaginale zetpillen. De beschikbare middelen verschillen in werkingskracht. Sommigen hebben al na de eerste toediening effect, terwijl anderen tot twee weken lang moeten worden gebruikt. Bij steeds terugkerende vaginale infecties kan de arts een oraal middel voorschrijven, bijvoorbeeld fluconazol. Orale candidiasis (spruw) wordt behandeld met middelen in een zuigtablet die langzaam in de mond moet oplossen, of in de vorm van gels of oplossingen die direct op de aangedane slijmvliezen worden aangebracht.
Ernstige infecties van inwendige organen dienen met sterk werkende middelen te worden behandeld, zoals amfotericine, dat dan in eerste instantie per injectie wordt gegeven. De vervolgbehandeling met orale middelen kan vervolgens maanden duren.
Antimycotica die alleen plaatselijk op de huid of slijmvliezen worden gebruikt, hebben zelden bijwerkingen, behalve eventueel wat irritatie ter plekke. Door nystatinecrème kan kleding geel kleuren.
Bij sterk werkende orale middelen tegen ernstige infecties van inwendige organen kunnen misselijkheid en braken voorkomen. Zeldzamer zijn ernstigere bijwerkingen zoals nierschade en bloedafwijkingen. Door een behandeling met ketoconazol kan de lever beschadigd raken.