Geneesmiddelen ter behandeling van schizofrenie en andere ernstige psychotische stoornissen
- aripiprazol
- clozapine
- flufenazine
- flupentixol
- haloperidol
- olanzapine
- perfenazine
- penfluridol
- pimozide
- pipamperon
- quetiapine
- risperidon
- zuclopentixol
Antipsychotica worden gebruikt om symptomen te bestrijden zoals hallucinaties en wanen bij schizofrenie (Schizofrenie) en andere psychotische aandoeningen. Sommige van deze middelen worden ook gebruikt om de manische episode tegen te gaan bij mensen met een bipolaire stoornis (Manisch depressieve stoornis (MD)), ook bekend als manisch-depressieve stoornis. Mensen met deze aandoening worden ook vaak behandeld met stemmingsstabilisatoren (Stemmingsstabilisatoren), zoals lithium. Daarnaast worden antipsychotica wel toegepast bij mensen die om een andere reden dan een psychotische ziekte of manische stoornis erg onrustig zijn.
Veel antipsychotica blokkeren de werking van de neurotransmitter (signaalstof in de hersenen) dopamine. Aangenomen wordt dat deze stof een rol speelt bij het ontstaan van psychische symptomen. Sommige antipsychotica blokkeren daarnaast ook één van de werkingen van serotonine.
Welk soort middel er wordt voorgeschreven, hangt af van factoren zoals de mate van sedatie die gewenst is en de gevoeligheid voor bijwerkingen.
De middelen worden meestal oraal ingenomen, al kunnen diverse middelen ook geïnjecteerd worden bij iemand die zeer onrustig is. In eerste instantie wordt een lage dosis voorgeschreven, die vervolgens geleidelijk wordt verhoogd totdat de symptomen onder controle zijn. Bij een injectie van een depot wordt een hoeveelheid diep in een spier gespoten van waaruit de stof langzaam wordt opgenomen in de bloedbaan. Zo hoeft er niet elke dag te worden geslikt. Een dergelijk depot bevat voldoende van de werkzame stof om twee tot vier weken werkzaam te zijn.
Bij een bipolaire stoornis zal de arts in eerste instantie een korte kuur voorschrijven met een antipsychotisch middel, lithium of een andere stemmingsstabilisator. Het antipsychoticum treedt snel in werking, zodat de patiënt zich rustiger voelt. Het kan zijn werk doen in de weken voordat de stemmingsstabilisator volledig effectief is geworden.
Antipsychotica kunnen een droge mond en wazig zien veroorzaken, alsmede duizeligheid door een verlaagde bloeddruk. Sommige middelen maken ook slaperig. Sommige middelen, bijvoorbeeld clozapine en olanzapine, geven ook gewichtstoename en af en toe suikerziekte. Verder kunnen ze rusteloosheid in de benen veroorzaken en in sommige gevallen kunnen vooral de klassieke middelen tot bewegingsstoornissen leiden, zoals parkinsonisme (zie Ziekte van Parkinson en parkinsonisme (Ziekte van Parkinson en parkinsonisme). Hoewel deze bijwerkingen gewoonlijk verdwijnen na stoppen met het middel, kunnen met name de klassieke antipsychotica ook blijvende bijwerkingen geven bij langer gebruik dan een jaar. Voorbeelden van die bijwerkingen zijn trekkerige bewegingen die op kunnen treden rond de mond en in het gezicht, maar ook in de ledematen en elders in het lichaam.
Stop nooit plotseling met enig antipsychoticum zonder overleg met de arts. Als stoppen nodig is, zal de arts geleidelijk de dosis verlagen.