Afzetting van cholesterol en andere vetten op de binnenste wanden van de slagaders waardoor die vernauwd raken
Atherosclerose is een ziekte waarbij de slagaders vernauwd raken. De aandoening kan bij slagaders in alle delen van het lichaam optreden en is een belangrijke oorzaak van herseninfarcten, hartaanvallen (zie Hartinfarct) en een slechte bloedcirculatie in de benen (zie Etalageziekte). De slagaders vernauwen zich doordat een overdaad van vetten zoals cholesterol, die in het bloed zitten, zich afzetten op de binnenzijde van de slagaders als een gelige brij, die atheroma wordt genoemd. De afzettingen, ook wel plaque genoemd, bemoeilijken de bloedstroom door de slagaders. Bovendien verdikt de spierlaag van de slagader zich, zodat die nog nauwer wordt. Bloedplaatjes (die voor de bloedstolling zorgen) kunnen zich aan de plaque hechten en het begin van een bloedstolsel vormen. Een groot bloedstolsel kan de slagader volledig afsluiten, waardoor het stroomafwaarts gelegen deel van het orgaan zonder zuurstof kan komen te zitten.
Atherosclerose komt in de westerse wereld veel vaker voor dan in ontwikkelingslanden zoals Afrika en Azië. De kwaal komt vooral bij oudere mensen voor. Bij obductie bij jonge mannen nadat ze bij een ongeluk om het leven waren gekomen, bleken zij bijna allemaal atheromen in hun grote slagaders te hebben, en mensen die op middelbare leeftijd stierven, bleken bijna allemaal atherosclerose door hun hele lichaam te hebben. De aandoening leidt voor de leeftijd van 45-50 jaar echter zelden tot klachten, en de meeste mensen beseffen niet dat ze atherosclerose hebben tot ze de symptomen ervan krijgen zoals een hartinfarct of beroerte.
Het vrouwelijke geslachtshormoon oestrogeen werkt de ontwikkeling van atherosclerose tegen. Vrouwen hebben de aandoening daarom voor de overgang veel minder vaak dan mannen. Rond hun zestigste wordt de kans op atherosclerose voor vrouwen steeds groter en op een gegeven moment lopen ze hetzelfde risico als mannen.
De kans op de ontwikkeling van atherosclerose wordt voor een belangrijk deel bepaald door het cholesterolgehalte van het bloed, dat op zijn beurt van de voeding en genetische factoren afhangt. Omdat het cholesterolgehalte met de voeding verbonden is, komt atherosclerose het meeste voor in westerse landen waar mensen veel en vetrijke voeding eten. Sommige ziekten, bijvoorbeeld diabetes mellitus, kunnen ook tot een hoog cholesterolgehalte leiden, ongeacht de voeding. Sommige erfelijke ziekten leiden tot een hoog vetgehalte van het bloed (zie Erfelijke hyperlipoproteïnemie).
Behalve een hoog cholesterolgehalte van het bloed verhogen ook roken, weinig lichaamsbeweging, hoge bloeddruk (zie hierna) en overgewicht, vooral als er veel vet rond de navel zit, de kans op atherosclerose.
In de eerste stadia van atherosclerose treden meestal nog geen klachten op. Later ontstaan er klachten doordat de bloedtoevoer door de aangetaste slagaders naar organen afneemt of afgesloten wordt. Als de kransslagaders, die de hartspier van bloed voorzien, gedeeltelijk geblokkeerd raken, kan dat tot pijn op de borst leiden, ook wel angina pectoris genoemd. Als een kransslagader plotseling volledig geblokkeerd is, kan er een dodelijk hartinfarct optreden. Veel beroertes zijn het gevolg van atherosclerose in de slagaders die voor de bloedtoevoer naar de hersenen zorgen. Als er atherosclerose in de slagaders van de benen optreedt, is het eerste symptoom vaak kramp tijdens het lopen, veroorzaakt door onvoldoende bloedtoevoer naar de beenspieren. Als atherosclerose wordt veroorzaakt door een erfelijke vetstofwisselingsstoornis, kunnen er op pezen en onder de huid vetafzettingen ontstaan die als gelige bobbeltjes zichtbaar zijn.
Omdat atherosclerose pas klachten veroorzaakt als de bloedstroom belemmerd is, is het belangrijk om de aandoening op te sporen voordat die te ver is voortgeschreden en organen beschadigd zijn geraakt. Bij een algemeen medisch onderzoek wordt gekeken naar de belangrijkste factoren die atherosclerose kunnen veroorzaken, in het bijzonder naar roken, een verhoogd cholesterolgehalte, hoge bloeddruk en suikerziekte.
Als u symptomen van atherosclerose hebt, kan uw arts onderzoek laten doen om de schade aan de slagaders en de organen die ze van bloed voorzien te beoordelen. De bloedstroom door aangetaste bloedvaten kan bekeken worden met dopplerechocardiografie of met (coronaire) angiografie. Als uw arts denkt dat de kransslagaders aangetast zijn, wordt er een ECG
gemaakt om de elektrische activiteit van het hart te bekijken en gebruikt men technieken als angiografie en myocardperfusiescintigrafie om de bloedtoevoer naar het hart te beoordelen. Tijdens sommige van deze testen moet u oefeningen doen om het functioneren van het hart bij inspanning te controleren (zie Inspanningstest).
De beste behandeling bestaat uit het voorkomen dat de atherosclerose erger wordt. Preventieve maatregelen zijn: gezonder leven door niet te roken, voeding met weinig dierlijk vet te eten, regelmatig te bewegen en te proberen het adviesgewicht voor uw lengte te bereiken. Met deze maatregelen vermindert u de kans op een ernstige vorm van atherosclerose.
Als u gezond bent, maar toch een hoog cholesterolgehalte hebt, zal uw arts een dieet met plantaardige vetten aanraden. Mogelijk krijgt u ook medicijnen die het cholesterolgehalte in het bloed verlagen (zie Cholesterolverlagende medicijnen). Mensen die een hartinfarct hebben gehad, reageren vaak gunstig op een verlaging van het cholesterolgehalte in hun bloed, ook al was hun gehalte tevoren niet hoger dan dat van gezonde mensen.
Als u atherosclerose hebt en de symptomen daarvan vertoont, kan uw arts een medicijn, bijvoorbeeld de zogenoemde kinderaspirine, voorschrijven om de kans op de vorming van bloedstolsels op de beschadigde wand van het bloedvat te verminderen (zie Bloedverdunnende middelen).
Als de arts meent dat u een groot risico loopt, kan hij tot een ingreep besluiten. Bij een dotterbehandeling wordt een ballonnetje in de slagader opgeblazen om de slagader te verwijden en daardoor de bloedstroom te verbeteren. Bij een bypassoperatie maakt een hartchirurg een omleiding langs de vernauwing.
Gezonde voeding en gezond leven kunnen de ontwikkeling van atherosclerose bij de meeste mensen vertragen. Als u een hartinfarct of beroerte hebt gehad, kunt u de kans op verdere complicaties verminderen door voorzorgsmaatregelen te nemen (zie Het leven na een hartaanval).
- De ontwikkeling van atherosclerose
- Vetten zetten zich geleidelijk af op de (binnen)bekleding van de slagaderwand; de spierlaag wordt dikker, omdat zich nieuwe spiercellen in de vetafzetting ontwikkelen. De slagader wordt daardoor steeds nauwer
- Spierlaag
- Vetbolletje
- Vetafzetting
- Beginstadium van atherosclerose
- Vetafzetting
- Nieuwe spiercellen
- Verdikte spierlaag
- Gevorderde atherosclerose
- Leeftijd
- Komt vaker voor bij oudere mensen
- Zit soms in de familie
- Roken, vette voeding, weinig beweging en overgewicht verhogen het risico
- Geslacht
- Komt tot 60 jaar vaker voor bij mannen, daarna even vaak bij vrouwen
- Erfelijkheid
- Zit soms in de familie
- Leefwijze
- Roken, vette voeding, weinig beweging en overgewicht verhogen het risico
