Brandwonden

Beschadiging van weefsel, meestal de huid, veroorzaakt door grote hitte, chemische stoffen of elektriciteit

Jaarlijks moeten in Nederland honderden mensen worden behandeld voor brandwonden. De kwetsbaarste groepen zijn ouderen en kinderen.

De oorzaak van de meeste lichte brandwonden is een ongeluk in en om huis, bijvoorbeeld met kokend water. Lichte brandwonden geneze meestal snel. Maar ernstige gevallen, die levensbedreigend kunnen zijn, moeten altijd in een ziekenhuis worden behandeld.

Het hangt van de diepte en omvang van het verbrande oppervlak af hoe ernstig het letsel is. Het ernstigst zijn over het algemeen brandwonden in gevoelige delen van het lichaam zoals het gezicht, de handen, de voeten en de geslachtsdelen. Als een groot deel van het lichaam verbrand is, zoals de rug of een been, kan dat gevaarlijk zijn. Uit de wond loopt veel vocht, waardoor uw lichaam kan uitdrogen. Bacteriën kunnen via de wond het lichaam binnen komen. Daardoor is de kans op infecties groot.

De meeste brandwonden worden veroorzaakt door hitte zoals vuur, hete vloeistoffen en de zon, maar ook door bijtende stoffen, zoals sommige soorten afbijtmiddel, en elektriciteit (zie letsel door elektriciteit). Het zijn vooral mannen die deze brandwonden oplopen, omdat meer mannen dan vrouwen met chemicaliën en elektrische apparatuur werken. Meestal wordt de huid beschadigd door verbranding, maar bijtende stoffen kunnen de maag en de slokdarm en hete rook kan de luchtwegen beschadigen.

De verschillende soorten brandwonden

De huid bestaat uit twee lagen: de buitenste laag of opperhuid, en de gevoelige lederhuid daaronder. Brandwonden worden afhankelijk van de diepte ingedeeld in eerstegraads, tweedegraads en derdegraads, afhankelijk van de diepte van de beschadiging.

Eerstegraads verbranding

Als alleen de opperhuid beschadigd is, heet dat een eerstegraads verbranding. Dit is de minst ernstige vorm. De verbrande huid is rood, opgezet en gevoelig bij aanraking, maar er zijn geen blaren. De huid heelt binnen een paar dagen, waarna de bovenste huidlaag loslaat. Een van de bekendste oorzaken van eerstegraads verbranding is zonnebrand.

Tweedegraads verbranding

Als de opperhuid is vernietigd, kan de gevoelige lederhuid die daaronder ligt, gemakkelijker beschadigd worden. Beschadiging van deze twee huidlagen wordt tweedegraads verbranding genoemd. Dit is meestal heel pijnlijk. De huid is rood en er komen dikke, met vocht gevulde blaren op. Na drie dagen wordt de pijn minder. Een tweedegraads brandwond is na ongeveer twee weken volledig genezen.

Derdegraads verbranding

Dit zijn de ernstigste en diepste brandwonden. Behalve de opperhuid en de lederhuid wordt ook de onderhuidse vetlaag vernietigd, en soms zelfs spierweefsel. De plek is gevoelloos (door vernietiging van de zenuwen), opgezet en verkleurd. Het genezingsproces gaat langzaam, omdat de lederhuid zichzelf niet kan herstellen en nieuwe huid alleen vanaf de rand van het beschadigde gebied kan aangroeien.

Combinatie van eerste-, tweede- en derdegraads verbranding

Binnen een brandwond komen eerste, tweede en derdegraads verbrandingen naast elkaar voor. Het is daardoor mogelijk dat u bij een derdegraads brandwond toch pijn voelt. Dat komt dan omdat er aan de randen van de wond ook tweede- en eerstegraads verbrandingen zitten.

Complicaties bij brandwonden

Bij grote tweede- en derdegraads verbrandingen raakt het lichaam via de beschadigde huid veel vocht kwijt. Dit veroorzaakt shock en beschadigt de nieren. Als de longen beschadigd zijn door rook, kunnen ademhalingsmoeilijkheden ontstaan (zie verstikking).

Brandwonden zijn gevoelig voor infecties, omdat de beschadigde huid niet langer een barrière tegen ziektekiemen vormt. Bij derdegraads verbrandingen komen vaak bacteriële infecties voor, die het genezingsproces vertragen. Als de bacteriën in het bloed terechtkomen en zich daar vermenigvuldigen, kan bloedvergiftiging ontstaan.

Diagnose en behandeling van brandwonden

Liche brandwonden worden schoongemaakt en verbonden met verband of vette gazen. Bijvoorbeeld om de wond te beschermen tegen schurende kleding of tegen stoten. Is de brandwond rood en nat, met hele of kapotte blaren, gebruik dan vette gazen (vaseline-gazen). Deze kleven niet zo snel vast aan de wond dus u kunt ze gemakkelijker verwijderen. Vervang de vette gazen iedere twee dagen. Vette gazen kunt u afdekken met een hydrofiel gaasverband. Dit neemt het wondvocht op. Hydrofiel gaas moet u eens in de drie tot vijf dagen verwisselen. In plaats van vette gazen kunt u ook hydrocolloïd verband gebruiken. Dit vormt een dunne gelei-achtige laag op de wond. Het blijft alleen niet overal even goed zitten en is duurder dan vette gazen.

Soms wordt een bacteriedodende crème gesmeerd tegen infectie. Als er toch een infectie ontstaat, geeft men de patiënt intraveneuze antibiotica. Als een groot deel van de huid is verbrand, zal men de patiënt intraveneus vocht, pijnstillers en zuurstof geven. Als er door inademing van rook ademhalingsproblemen ontstaan, zal de ademhaling kunstmatig moeten worden ondersteund.

Patiënten met ernstige brandwonden worden goed in de gaten gehouden om te voorkomen dat het vochtniveau van het lichaam te sterk daalt en de nierfunctie wordt aangetast. Een huidtransplantatie is nodig bij ernstige tweedegraads en bij alle derdegraads verbrandingen.

Na een ernstige tweedegraads en na een derdegraads verbranding vormt zich littekenweefsel, dat kwetsbaar en gevoelig is. Bescherm littekenweefsel altijd tegen de zon met kleding of een zonnebrandmiddel. Als het litteken jeukt, kan de arts een middel tegen jeuk voorschrijven. Vaak wordt littekenweefsel strak en stijf. Als de huid op een gewricht zit, kunnen hierdoor bewegingen moeilijk worden. In dat geval kunnen een huidtransplantatie en fysiotherapie helpen.

Een brandwond kan veel pijn doen, ook al is hij niet zo ernstig. Het kan tot slapeloze nachten leiden. U kunt dan een pijnstiller nemen zoals paracetamol. Als dat niet helpt kunt u een andere pijnstiller proberen, zoals diclofenac of ibuprofen. Deze twee middelen kunnen wel maagklachten geven. Kinderen mogen alleen paracetamol gebruiken. Lees de bijsluiter voor de juiste dosering.

Wat kunt u zelf doen bij brandwonden?

Als u zich verbrandt, is direct koelen het belangrijkste. Hou de brandwond meteen onder koud tot lauw, zacht stromend water (kraan of douche). Doe dit minstens 5 minuten, maar liever langer, bijvoorbeeld 15 minuten. Het water koelt de huid af. Hierdoor beperkt u de schade. Pas wel op voor onderkoeling. Vooral kinderen en ouderen kunnen snel afkoelen. Gebruik daarom geen ijskoud water. Spoel bij kinderen alleen de wond en niet het hele lichaam. Als er geen stromend water is, gebruik dan natte lappen. Zelfs onderdompelen in een sloot is beter dan niets doen. (zie eerste hulp bij kleine brandwonden en eerste hulp bij ernstige verbranding).

Laat kleding die aan de brandwond kleeft gewoon zitten en ga direct koelen. Als u de kleding lostrekt, gaat de huid nog verder kapot. Na het koelen kunt u de kleding die aan de wond blijft kleven door een arts laten verwijderen.

Raak de brandwond zo min mogelijk aan en smeer hem niet in met zalf. Zo voorkomt u een infectie. Een droge, rode plek hoeft u niet te verbinden. Er hoeft ook geen pleister op. Als de wond open is en er blaren zijn, kunt u de brandwond even afdekken zodat er geen vuil in kan komen. Neem hiervoor gaasverband, een schone theedoek of schoon laken. Houd het verband of doek nat, dan kleeft het minder snel aan de wond. Bel daarna de huisarts om af te spreken hoe het verder moet.

Raadpleeg bij elke ernstige verbranding uw huisarts. Bij een grote tweedegraads verbranding en bij elke derdegraads verbranding is behandeling in het ziekenhuis – liefst in een gespecialiseerd brandwondencentrum – noodzakelijk.

Raadpleeg uw huisarts ook als u niet weet hoe ernstig de verbranding is. Iemand met brandwonden in het gezicht of op de lippen moet zo snel mogelijk in een ziekenhuis worden behandeld, omdat het opzwellen van weefsel de luchtwegen kan afsluiten. Hierdoor kunnen ademhalingsproblemen ontstaan. Ook als u rook, stoom of hete lucht hebt ingeademd, moet u in het ziekenhuis worden behandeld; Ga in dat geval direct naar de eerste hulp van een ziekenhuis.

Hoe kunt u verbrandingen voorkomen?

Zet pannen achter op het fornuis, vooral als u kleine kinderen heeft;
Zet een hete theepot niet op de rand van een tafel, maar in het midden.
Gebruik goede ovenhandschoenen in plaats van een oude pannenlap;

Wanneer moet u contact opnemen met uw huisarts?

Nadat u eerst de brandwond hebt gekoeld (zie boven), bekijk dan hoe de wond eruit ziet, en bel de huisarts als:

de brandwond groter is dan de handpalm van degene die zich gebrand heeft;
er een vochtige, rode brandwond of blaar zit in het gezicht, op de handen of gewrichten, in de bilspleet of op de geslachtsdelen;
er een geelwitte, bruine, grijze of zwarte droge plek ontstaat die geen pijn doet;
een baby of kleuter een brandwond heeft;

Neem ook contact op met de huisarts als:

er na enkele dagen geelgroen vocht uit de brandwond komt;
de wond na enkele dagen weer roder en pijnlijker wordt;
u koorts krijgt;
de brandwond na tien dagen nog niet is genezen.

Prognose bij brandwonden

Eerstegraads brandwonden genezen vaak binnen een week. Tweedegraads brandwonden genezen meestal binnen twee tot drie weken. Derdegraads brandwonden herstellen trager en kunnen littekens veroorzaken. Het hetstel kan maanden duren. Soms is een huidtransplantatie noodzakelijk.

Indeling van brandwonden: Brandwonden worden ingedeeld naar de diepte van de beschadiging van de weefsels. Hoe ernstiger de wond, des te meer weefsels zijn aangetast