Celonderzoek

Onderzoek van cellen onder de microscoop om abnormale veranderingen op te sporen

Een celmonster is materiaal bestaande uit lossen cellen die men op de een of andere manier van het lichaam heeft afgenomen. Ieder weefsel in het lichaam is opgebouwd uit verschillende soorten cellen die onder de microscoop van elkaar te onderscheiden zijn. Veel aandoeningen, zoals ontstekingen, beschadigingen, kanker, enz, leiden tot veranderingen in cellen en weefsels. Microscopisch onderzoek van losse cellen (cytologisch onderzoek) of van cellen in een stukje weefsel (weefselmonster) (histologisch onderzoek) is dan ook belangrijk om de juiste diagnose te stellen. Het is het vakgebied van de patholoog.

Het cytologisch onderzoek is een microscopisch onderzoek dat meestal eerder wordt gedaan dan andere testen, zoals invasieve afbeeldingtechnieken (bijvoorbeeld radiologisch onderzoek waarbij men röntgencontastmiddelen in de aderen spuit). Ook omdat het cytologisch onderzoek een vrij zekere diagnose oplevert en gemakkelijk uitvoerbaar en relatief weinig belastend is voor de patiënt.

Cytologisch onderzoek wordt vooral uitgevoerd om kanker of voorstadia hiervan vast te stellen voordat de patiënt klachten heeft. Bepaalde soorten kanker kunnen zo in een vroeg stadium worden ontdekt, zodat ook zo vroeg mogelijk met de behandeling wordt begonnen met een zo groot mogelijke kans op genezing. Dat geldt bijvoorbeeld voor het cervixuitstrijkje, dat gebruikt wordt bij de vroegdiagnostiek van baarmoederhalskanker.

De cytologische analist of patholoog zoekt doorgaans naar afwijkingen die op kanker duiden, maar kan ook naar andere tekenen van ziekte kijken, bijvoorbeeld naar micro-organismen. De mate waarin abnormale cellen afwijken van gezonde cellen kan uitwijzen of zich al kanker heeft ontwikkeld of dat die zich nog in een voorstadium bevindt. Voor het optimaal beoordelen hiervan zijn deskundigheid en ervaring nodig. Met cytologisch onderzoek kan men de uitbreiding van de afwijking niet vaststellen. Ook verkrijgt men meestal niet volledige zekerheid over de eventuele kwaadaardigheid van de aandoening. Omdat een zekere diagnose noodzakelijk is voor verdere behandeling van de patiënt, zal dan aansluitend weefselonderzoek (ook wel histologisch onderzoek genoemd) plaatsvinden.

Cellen in een uitstrijkje: Deze sterke vergroting laat zowel normale als abnormale (atypische) cellen zien van het slijmvlies van de baarmoederhals.