Voortschrijdende schade aan de longen, vrijwel altijd veroorzaakt door roken, wat resulteert in piepende ademhaling, kortademigheid en hoesten
Bij chronisch obstructief longlijden (chronic obstructive pulmonary diseaseCOPD)raken luchtwegen en longen geleidelijk beschadigd, wat toenemende kortademigheid veroorzaakt. Sommige mensen raken hierdoor ernstig gehandicapt en zijn niet meer in staat hun dagelijkse bezigheden te doen. De belangrijkste oorzaak van COPD is roken.
Mensen met COPD hebben meestal chronische bronchitis en emfyseem; een van de twee aandoeningen kan dominant zijn. Bij chronische bronchitis zijn de bronchiën ontstoken, verstopt en vernauwd, wat de luchtstroom belemmert. Bij emfyseem zijn de longblaasjes vergroot en beschadigd, waardoor ze minder zuurstof aan het bloed kunnen overdragen. De schade door beide aandoeningen is onomkeerbaar. COPD komt zeer veel voor en er lijden in Nederland bijna een miljoen mensen aan; de levensduur is verkort.
De hoofdoorzaak van COPD is roken. Luchtvervuiling, chemische gassen of dampen en andere irriterende stoffen kunnen COPD verergeren.
Bij chronische bronchitis wordt de bekleding van de luchtwegen verdikt door irritatie door rook, waardoor ze vernauwen. De slijmklieren in de bronchiën breiden zich uit, zodat er meer slijm wordt geproduceerd en het normale mechanisme van slijm ophoesten om de luchtwegen schoon te maken, wordt verstoord. Als de ziekte voortschrijdt, raakt achtergebleven slijm gemakkelijk geïnfecteerd, wat tot verdere schade leidt. Herhaalde infecties leiden uiteindelijk tot permanente verdikking en littekenvorming.
Bij emfyseem worden de longblaasjes door rook en luchtvervuiling beschadigd. De blaasjes verliezen hun elasticiteit en de longen worden groter. Uiteindelijk scheuren de blaasjes en groeien ze aan elkaar, waardoor hun totale oppervlakte kleiner wordt en lucht in de vergrote blazen blijft zitten. In zeldzame gevallen wordt emfyseem veroorzaakt door een erfelijke aandoening, alfa 1-antitrypsinegebrek.
- Schade aan de longen door COPD
- Bij COPD worden de longen op twee manieren beschadigd. De longblaasjes rekken uit, waardoor het zuurstofopnemende oppervlak kleiner wordt, en de luchtwegen vernauwen zich door verdikte wanden en overmatig slijm.
- Vergrote luchtholten
- Beschadigde longblaasjes
- Vernauwde luchtwegen
- Locatie
- Verdikte spierlaag
- Beschadigde luchtwegen
- Verdikte slijmlaag
- Normale longblaasjes
- Kleine luchtholten
- Normale luchtwegen
- Slijmlaag
- Locatie
- Normale luchtwegen
De symptomen van COPD doen er jaren over om zich te ontwikkelen. Ze verschijnen vaak in een bepaalde volgorde:
- ’s ochtends hoesten, waarbij slijm wordt geproduceerd;
- kuchen overdag;
- steeds sterkere slijmvorming;
- geregeld infecties van de luchtwegen, vooral ’s winters, waarbij slijm wordt opgehoest;
- piepende ademhaling, vooral na hoesten;
- kortademigheid bij inspanning, die steeds erger wordt, tot zelfs in rust benauwdheid optreedt.
Koud weer en infecties zoals griep (Griep) maken de klachten erger. Sommige mensen met emfyseem krijgen een tonvormige borstkas. Er kan zich ademhalingsinsufficiëntie ontwikkelen, waarbij door zuurstofgebrek lippen, tong, vingers en tenen blauw worden. Bovendien kan zwelling van de enkels door chronische hartzwakte optreden.
Sommige mensen met COPD compenseren hun problemen onbewust door sneller te ademen en hebben daardoor een rode blos. Anderen zijn hiertoe niet in staat en zien er daardoor blauw uit door zuurstofgebrek. Deze mensen hebben vaak opgezette voeten en enkels door hartzwakte.
Als u rookt en symptomen opmerkt die op COPD wijzen, ga dan naar de huisarts.
Als u rookt, kan de arts aan de hand van uw symptomen en het lichamelijk onderzoek COPD vermoeden. U kunt een longfunctietest laten uitvoeren (zie om de omvang van de schade aan de longen te bepalen. Er kan een röntgenopname van de borst of eenCT-scan worden gemaakt om naar andere aandoeningen en longbeschadigingen te kijken. Voor de bepaling van de longfunctie kan een bloedmonster worden genomen om het gehalte aan zuurstof en kooldioxide vast te stellen (zie Bloedgas meten).
Als leden van uw familie voor hun vijftigste COPD hebben gekregen, kan er bij u een bloedtest op het enzym alfa 1-antitrypsine worden uitgevoerd om op een gebrek daaraan te controleren. De arts kan het slijm op virale en bacteriële infecties laten onderzoeken en er kan een ECG
of een echocardiogram worden gemaakt om te zien of het hart moeite heeft het bloed naar de longen te pompen.
Chronisch astma kan klachten geven die op de klachten van COPD lijken. Als de huisarts vermoedt dat u astma hebt, kan hij corticosteroïden (zie Corticosteroïden bij aandoeningen van de luchtwegen voorschrijven. Verbetering van de symptomen wijst er dan op dat u geen COPD, maar chronisch astma hebt. Rokende patiënten met astma hebben vaak een gecombineerd ziektebeeld.
Als u rookt en COPD hebt, is voorgoed stoppen met roken het enige wat de voortschrijding van de ziekte kan vertragen. Vermindering van het aantal sigaretten heeft weinig of geen effect. Uw omgeving moet zo veel mogelijk vrij zijn van rook, vervuiling en stof en niet koud en vochtig zijn.
De schade van COPD is grotendeels onomkeerbaar, maar wel kunnen de klachten worden verlicht. Op korte termijn is het doel van de behandeling vermindering van de luchtwegklachten, het optimaliseren van de longfunctie en het voorkomen van periodieke verergering door tussentijdse infecties. Op de lange termijn gaat het om het verminderen van de afname in longfunctie en het voorkomen van invaliditeit. De arts kan een inhalator met een bronchusverwijder tegen de kortademigheid voorschrijven. Bronchusverwijders maken de luchtwegen open door de spieren van de wanden van de bronchiën te ontspannen. Om hartzwakte te voorkomen en de levensverwachting te vergroten, moet gedurende minstens vijftien tot zeventien uur per dag continu een lage dosis extra zuurstof worden toegediend.
Als u opgezette enkels hebt, kan de arts diuretica (plastabletten) voorschrijven om de ophoping van vocht te verminderen. Een antibioticum kan worden voorgeschreven als zich een infectie van de luchtwegen voordoet. Iedere winter een griepprik halen is aan te bevelen, want influenza kan desastreus verlopen bij patiënten met COPD.
Longrevalidatie bestaat uit het optimaliseren van de medicamenteuze behandeling (zie onder), begeleiding bij stoppen met roken, het verbeteren van de lichamelijke conditie en indien nodig extra voeding. Lichaamsbeweging zoals wandelen en zwemmen verbetert wel uw conditie, maar niet uw longfunctie. Bij longrevalidatie wordt onder meer veel aandacht geschonken aan conditieverbetering, waarbij vooral ook de ademhalingsspieren worden getraind.
Voor sterk uitgezette longen kan met een operatie het allerslechtste deel van het longweefsel eventueel worden verwijderd (‘volumereductiechirurgie’). Hierdoor kunnen de longen beter in- en uitademen, wat meer zuurstof in het bloed geeft. De effectiviteit van deze operatie wordt nog beoordeeld.
Als u licht COPD hebt dat in een vroeg stadium is ontdekt, kan voortschrijdende schade aan de longen worden voorkomen door onmiddellijk met roken te stoppen. De meeste mensen met COPD hebben echter niet in de gaten dat ze de ziekte hebben of dat hun longfunctie achteruitgaat, totdat deze in een gevorderd stadium is. Voor deze mensen zijn de vooruitzichten slecht. Ze moeten vaak vroeg stoppen met werken en kunnen inactief en aan huis gebonden raken door de kortademigheid.
De sterfte bij matig COPD verschilt niet veel van die van de algemene bevolking. Bij ernstig COPD is drie jaar na het stellen van de diagnose 75% nog in leven.
- Leeftijd
- Komt meer voor boven 40 jaar
- Wordt in zeldzame gevallen door een abnormaal gen van beide ouders veroorzaakt
- Roken en luchtvervuiling zijn risicofactoren
- Geslacht
- Komt bij mannen nog tweemaal zo veel voor, vooral als gevolg van het nog steeds verschillend rookgedrag tussen mannen en vrouwen, maar het verschil wordt steeds kleiner
- Erfelijkheid
- Wordt in zeldzame gevallen door een abnormaal gen van beide ouders veroorzaakt
- Leefwijze
- Roken en luchtvervuiling zijn risicofactoren
