Middelen die de hoeveelheid urine vergroten en die worden gebruikt om overmatig vocht uit het lichaam te verwijderen
- chloortalidon
- chloorthiazide
- epitizide
- hydrochloorthiazide
- indapamide
- amiloride
- spironolacton
- triamtereen
Diuretica (‘plaspillen’) worden vaak gebruikt bij de behandeling van verhoogde bloeddruk (Hoge bloeddruk (hypertensie)) en chronisch hartfalen (Chronisch hartfalen). Ook worden ze gebruikt bij andere aandoeningen, waarbij er een teveel aan vocht in het lichaam is, zoals bij bepaalde nierziekten, leverziekten en vooral via oogdruppels bij de oogziekte glaucoom (Glaucoom).
Bepaalde diuretica helpen hoogteziekte (Hoogteziekte) te voorkomen of worden gebruikt bij de behandeling van de ziekte van Menière (Ziekte van Ménière), een aandoening van het binnenoor die gepaard gaat met duizeligheid.
Diuretica beïnvloeden de nieren om meer water uit het lichaam uit te scheiden in de vorm van urine. Het bloed loopt door kleine vaatjes in de nier alwaar water, zouten (zoals natrium en kalium) en afvalstoffen (zoals ureum) worden uitgefilterd. Het grootste deel van het water en de zouten worden daarna weer in de bloedbaan opgenomen (geresorbeerd). Wat niet wordt geresorbeerd, vormt samen met de afvalstoffen urine en wordt uitgescheiden. Door de diuretica neemt de hoeveelheid water en zouten die geresorbeerd worden af, zodat er meer urine ontstaat. Op die manier verminderen diuretica het vochtoverschot in het lichaam bij hartfalen en wordt de bloeddruk lager vanwege het kleinere bloedvolume. Sommige diuretica hebben tevens een verwijdend effect op de bloedvaten, hetgeen ook bijdraagt tot de bloeddrukverlaging.
De meest gebruikte diuretica zijn de thiaziden, de lisdiuretica en de kaliumsparende diuretica, die alle in verschillende mate werken. De verschillende diuretica beïnvloeden de resorptie op verschillende plaatsen in de nieren. Welk diureticum de voorkeur verdient, hangt voornamelijk af van de soort aandoening, de leeftijd en eventuele andere aandoeningen.
Deze worden vaak gebruikt bij de behandeling van verhoogde bloeddruk. Ze verlagen de bloeddruk zowel door het bloedvolume te verlagen als door de bloedvaten te verwijden. Thiaziden worden meestal eenmaal daags in orale vorm ingenomen en hebben al bij een lage dosis effect.
Gewoonlijk hebben thiaziden in lage dosering weinig bijwerkingen. Ongemak kan wel ontstaan doordat de patiënt vaker moet plassen. Dat effect treedt vooral in het begin duidelijk op. Het kan nuttig zijn het diureticum ’s morgens vroeg te nemen zodat men ’s nachts minder vaak naar de wc hoeft.
In sommige gevallen wordt iemand van thiaziden licht in het hoofd doordat deze een snelle daling van de bloeddruk geven. Ook kunnen ze een overmatig kaliumverlies veroorzaken. Als het kaliumgehalte te laag wordt, kunnen verwardheid, zwakte en soms een abnormaal hartritme ontstaan. Om de concentratie kalium in het bloed te controleren wordt regelmatig bloedonderzoek gedaan. Wordt die concentratie te laag, dan kan een voedingssupplement worden gegeven of een kaliumsparend diureticum, in combinatie met het thiazide.
Verder kunnen thiaziden een verhoogd urinezuurgehalte in het bloed veroorzaken. Als dat gehalte te hoog wordt, kunnen zich kristallen afzetten in de gewrichten waardoor de pijnlijke aandoening jicht (Jicht) ontstaat. Bij mensen met diabetes mellitus (Diabetes mellitus) worden thiaziden soms gemeden, omdat ze het instellen van de diabetes kunnen bemoeilijken.
Deze hebben een sterker diuretisch effect dan de thiaziden en worden gebruikt tegen het vochtoverschot bij hartfalen, sommige nierziekten en sommige leverziekten. Vaak worden deze middelen als injectie toegediend als spoedbehandeling bij acuut hartfalen.
Lisdiuretica geven een verhoogde urineproductie, wat lastig kan zijn, en een verlaagde bloeddruk, waardoor iemand licht in het hoofd kan worden. Ook kunnen ze misselijkheid veroorzaken. Lisdiuretica kunnen het kaliumgehalte in het bloed verlagen, wat te meten is bij bloedonderzoek. Wie een te laag kaliumgehalte krijgt, krijgt een voedingssupplement voorgeschreven of een kaliumsparend diureticum, samen met het lisdiureticum.
De meeste zijn maar licht diuretisch en worden meestal samen met een thiazide of een lisdiureticum voorgeschreven als er een kaliumtekort is opgetreden. Bijwerkingen van kaliumsparende diuretica kunnen zijn spijsverteringsstoornissen, zoals winderigheid (flatulentie) en misselijkheid, een droge mond en huiduitslag. Bij één middel, namelijk spironolacton, kan borstvergroting optreden bij mannen (zie Gynecomastie, Gynecomastie). Dit middel kan bij mensen met matig tot ernstig hartfalen een verbetering van de overlevingskans geven en wordt hierbij nogal eens toegepast.
Lichte diuretica, zoals acetazolamide, worden een enkele keer gebruikt ter preventie van hoogteziekte. Ook wordt dit middel nog wel gebruikt om de verhoogde oogboldruk te verlichten bij glaucoom, hoewel tegenwoordig de voorkeur uitgaat naar de toediening via oogdruppels.
