Een aandoening waarbij endometrium, het slijmvlies dat de binnenwand van de baarmoeder bekleedt, op andere plaatsen (onder meer in de buikholte) voorkomt
Het baarmoederslijmvlies, ook wel het endometrium genoemd, wordt normaal één keer per maand tijdens de menstruatie afgestoten en groeit dan weer aan. Bij endometriose kan dit baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder in de buikholte aanwezig zijn, zoals op het buikvlies (peritoneum) dat blaas en darmen bekleedt, of in de eierstokken. Dit zich op andere plaatsen bevindend slijmvlies reageert ook op de hormonen van de menstruatiecyclus, waardoor het tijdens de menstruatie ook in de buikholte en/of in de eierstokken bloedt. Het bloed kan het lichaam niet via de vagina verlaten en veroorzaakt irritatie van het omliggende weefsel, met buikpijn en littekenweefsel als gevolg. Als endometriose zich in de eierstokken bevindt, kunnen daarin zogenoemde chocoladecysten (holten gevuld met oud bloed) ontstaan.
De exacte oorzaak van endometriose is niet bekend, maar er zijn vele theorieën. Eén theorie luidt dat het baarmoederslijmvlies dat tijdens de menstruatie wordt afgestoten, via de eileiders in de buikholte terechtkomt, om zich daar in te nestelen.
Endometriose hoeft geen klachten te geven. Zijn die er wel, dan variëren ze van vrouw tot vrouw. De klachten hangen mede af van de plaats waar de endometriose zich bevindt in de buikholte. Veelvoorkomende klachten zijn: lpijn in de onderbuik, die vlak voor en tijdens de menstruatie op zijn hevigst is (zie dysmenorroe, Dysmenorroe);
- onregelmatige of heel zware menstruatie;
- pijn tijdens de geslachtsgemeenschap;
- (zeer zelden) pijn bij het plassen.
Bij endometriose op of in de darmwand, kunt u diarree of constipatie krijgen, pijn bij de ontlasting en soms ook bloedverlies bij de ontlasting tijdens de menstruatie.
Bij vrouwen die geen klachten hebben, wordt endometriose vaak pas ontdekt bij een onderzoek naar verminderde vruchtbaarheid. De diagnose wordt dan gesteld bij een laparoscopie (zie Laparoscopie), waarbij de organen in de buikholte met een kijkbuis worden onderzocht.
Er bestaan diverse behandelmethoden; welke de voorkeur verdient, hangt af van uw leeftijd, welke organen betrokken zijn, de ernst van de klachten en of er kinderwens aanwezig is. De keuze bestaat uit behandeling met hormonen of opereren. Bij weinig klachten of geringe endometriose is behandeling meestal niet nodig. Soms volstaan pijnstillers (NSAID’s) bij de menstruatie.
Hormoonbehandeling Het doel van hormoonbehandeling is het ervoor zorgen dat de menstruatie gedurende een aantal maanden uitblijft. De endometriose wordt dan niet gestimuleerd en komt vaak in een rustiger fase. Dit kan onder meer door het continu gebruik van de anticonceptiepil zonder stopweek, het continu gebruik van progesteronpreparaten zonder stopweek, of medicijnen die de overgang nabootsen: analogen van gonadoreline (LH-RH-analogen). Deze laatste hormonen adviseert men over het algemeen niet langer dan een halfjaar te gebruiken vanwege een ongunstig effect op het bot (osteoporose, zie Geslachtshormonen en aanverwante geneesmiddelen, Geslachtshormonen en verwante middelen). De behandeling wordt meestal, afhankelijk van de ernst van de endometriose en toekomstige kinderwens, geadviseerd voor een periode van zes tot twaalf maanden. Niet altijd lukt het de endometriose en de klachten definitief te laten verdwijnen. Soms is nog langdurigere behandeling noodzakelijk.
Bij ernstige endometriose die onvoldoende reageert op hormonale behandeling, en soms bij kinderwens, is een operatie noodzakelijk. Soms is dit mogelijk met een laparoscopie (kijkbuisoperatie). Veel vaker is een grotere operatie (laparotomie) noodzakelijk omdat er als gevolg van de endometriose ernstige verklevingen in de buikholte aanwezig kunnen zijn.
Bij chocoladecysten in de eierstokken wordt dat deel van de eierstokken weggenomen. Soms is het nodig een hele eierstok weg te halen. Operatieve verwijdering van de baarmoeder en beide eierstokken (Baarmoederverwijdering (behandeling)) is slechts zeer zelden nodig.
Het verloop van endometriose is moeilijk voorspelbaar. Bij sommige vrouwen geneest endometriose spontaan, bij andere vrouwen niet of nemen de klachten langzamerhand toe. Na de menopauze, als de menstruaties opgehouden zijn, komt de endometriose tot rust.
- Leeftijd
- Komt vooral voor tussen 30 en 45 jaar, soms ook op jongere of oudere leeftijd
- Geen kinderen hebben vormt een risicofactor
- Erfelijkheid
- Komt in bepaalde families vaker voor
- Leefwijze
- Geen kinderen hebben vormt een risicofactor
