Stenen van verschillende afmetingen en samenstelling die zich in de galblaas vormen
Galstenen komen bij één op de tien mensen van boven de veertig voor, en bij tweemaal zoveel vrouwen als mannen. De stenen zitten gewoonlijk in de galblaas en veroorzaken in de meeste gevallen geen symptomen. Ze worden gevormd van gal, een spijsverteringssap dat in de lever wordt gemaakt en opgeslagen in de galblaas. Gal bestaat voornamelijk uit de vetachtige substantie cholesterol, het pigment bilirubine en verschillende zouten. Een verandering in de samenstelling van gal kan het ontstaan van stenen oproepen. De meeste galstenen bestaan uit een mengsel van cholesterol en bilirubine. In ongeveer één van de vijf gevallen bestaan ze alleen uit cholesterol, en in één van de twintig gevallen alleen uit pigment. Vaak zijn er veel stenen tegelijk, en sommige kunnen de omvang van een golfbal bereiken. Galstenen kunnen soms in bepaalde families vaker voorkomen.
Er is vaak geen duidelijke oorzaak van galstenen. Galstenen van cholesterol komen echter vaker voor bij mensen met overgewicht (Vetzucht). Het risico op dit type galstenen is ook groter bij een vetrijk dieet (zie Hypercholesterolemie).
Pigmentstenen kunnen zich vormen als de rode bloedcellen versneld worden afgebroken, zoals bij de aandoening hemolytische bloedarmoede (Hemolytische anemie) en sikkelcelanemie (Sikkelcelanemie). Het slecht legen van de galblaas ten gevolge van een vernauwde galbuis kan het risico op galstenen eveneens verhogen.
Galstenen veroorzaken vaak helemaal geen klachten, maar ze kunnen zich voordoen als een steen die de galblaasgang (de uitgang van de galblaas) of de galbuis (het galkanaal dat in de twaalfvingerige darm uitkomt) afsluit. De steen die de afvoer van gal deels of geheel tegenhoudt, veroorzaakt aanvallen van galsteenkoliek met de volgende symptomen:
- lichte tot zware buikpijn, meestal in de rechter bovenbuik, soms in de rug;
- misselijkheid en overgeven.
De aanvallen duren meestal maar kort en volgen gewoonlijk op een vetrijke maaltijd, waardoor de galblaas zich samen moet trekken.
Stenen die in de galgangen blijven steken, blokkeren de afscheiding van gal. Dit kan leiden tot een ernstige ontsteking van de galblaas (zie Galblaasontsteking) en galbuizen. Verstopte galbuizen kunnen ook geelzucht veroorzaken (Geelzucht), waarbij de huid en het oogwit geel worden. Bovendien kan de alvleesklier ontstoken raken (zie Acute alvleesklierontsteking).
- Galstenen
- Op deze met kleuren bewerkte röntgenfoto is een galblaas vol galstenen te zien. Bij sommige mensen worden galstenen bij toeval ontdekt op een röntgenfoto.
- Galsteen
- Galblaas
- Wervelkolom
De meeste mensen merken pas dat ze galstenen hebben als een andere aandoening wordt onderzocht. Als uw huisarts echter op grond van uw symptomen vermoedt dat u galstenen hebt, kan de galblaas met echoscopie (Echografie (echoscopie)) in beeld worden gebracht. Als een galbuis verstopt blijkt te zijn, kan de precieze plaats worden bepaald met een speciale afbeeldingstechniek, ERCP (Een ), waarbij een endoscoop wordt gebruikt om een contrastvloeistof in de galbuizen te brengen voordat röntgenfoto’s worden gemaakt.
Galstenen die geen symptomen veroorzaken, hoeven niet per se te worden behandeld. De kans dat een galsteen die geen klachten geeft tot problemen leidt, is namelijk zeer gering. De kans moet worden afgewogen tegen het risico van de operatie. Indien u lichte klachten hebt, of ze onregelmatig hebt, kunt u vaak met een vetarm dieet verdere pijn voorkomen. Als de klachten echter aanhouden of erger worden, kan het nodig zijn de galblaas te verwijderen door middel van een gewone operatie of, wat tegenwoordig de voorkeur heeft, via een kijkoperatie (zie Laparoscopie). Het verwijderen van de galblaas lost het probleem gewoonlijk op. In zeldzame gevallen kunnen stenen dan toch nog in de galbuis terugkeren; die worden dan door middel van ERCP (endoscopische retrograde cholangio pancreatografie, Een )verwijderd. Deze behandeling wordt door de gastro-enteroloog en de radioloog gezamenlijk in een röntgenkamer met doorlichtfaciliteiten uitgevoerd. Het ontbreken van de galblaas veroorzaakt gewoonlijk geen gezondheidsproblemen; de gal wordt dan continu in het spijsverteringskanaal afgescheiden.
Er zijn medicijnen die galstenen van cholesterol kunnen oplossen, maar het kan maanden en zelfs jaren duren voordat ze helemaal verdwenen zijn. Deze middelen worden niet veel gebruikt vanwege gebrek aan effectiviteit.
- Leeftijd
- Komt vaker voor boven 40 jaar; zeldzaam bij kinderen
- Komt soms in bepaalde families vaker voor
- Overgewicht en een vetrijk dieet zijn risicofactoren
- Geslacht
- Komt vier keer zo vaak voor bij vrouwen
- Erfelijkheid
- Komt soms in bepaalde families vaker voor
- Leefwijze
- Overgewicht en een vetrijk dieet zijn risicofactoren
