De periode van aanpassing en herstel na een grote operatie
Na een operatie kan het enige tijd duren voordat iemand weer kan gaan werken of zijn normale bezigheden kan oppakken. In deze periode van genezing moet de patiënt soms het bed houden en heeft hij misschien hulp nodig bij dagelijkse activiteiten. Behalve het lichamelijke herstel houdt de genezingsperiode soms ook een tijd van psychische aanpassing in. Het komt vaak voor dat iemand emotioneel of neerslachtig is, en in sommige gevallen is psychische ondersteuning (Counseling) zeer nuttig.
Door de recente ontwikkelingen van chirurgische technieken, zoals de endoscopie (Endoscopische chirurgie), en door de vooruitgang in de behandeling en pijnbestrijding, gaat het herstel vaak vlotter dan vroeger. In de meeste gevallen kan worden gesteld dat de periode langer duurt naarmate de patiënt ouder is, de operatie ingrijpender en de algemene gezondheid van de patiënt minder goed.
Waarschijnlijk heeft de patiënt enige tijd bedrust nodig en heeft hij ook nog wel wat pijn en ongemakken die hem van activiteit afhouden. Die inactiviteit moet echter wel samengaan met een gedoseerd toenemende lichaamsbeweging om weer op krachten te komen en om diepe veneuze trombose (Diepe veneuze trombose) te voorkomen. Als de spieren verzwakt zijn doordat ze te weinig zijn gebruikt, zoals na een operatie aan botten of gewrichten, wordt vaak fysiotherapie aangeboden om de functie en de kracht van de spieren weer op peil te krijgen. Ook kan er een gespecialiseerde verpleegkundige komen om te helpen met tijdelijke of permanente veranderingen in het leefpatroon, zoals wanneer de patiënt moet leren omgaan met een stoma (zie Colostomie).
Om het genezingsproces te versnellen is het belangrijk te blijven bewegen. Daarvoor is het zaak te zorgen dat er genoeg pijnstillers zijn om zonder uitgesproken pijn te bewegen. Na sommige ingrepen, vooral bij buikoperaties, kan hoesten pijnlijk zijn en blijft het op te hoesten vocht daardoor in de longen. In dat geval wordt de patiënt geadviseerd rechtop te gaan zitten met veel kussens in zijn rug, zodat de longen zich helemaal kunnen uitzetten en hij beter kan hoesten. Dit dient om het gevaar van longontsteking te verkleinen. Ook worden wel eens oefenapparaatjes gebruikt waarin de patiënt kan ademen om de longen zich beter te laten uitzetten: een zogeheten intrapulmonale percussor, een pep-masker of een Flutter. Tijdens de herstelperiode moet de patiënt langzaamaan steeds meer activiteit aankunnen. Na verloop van tijd moet hij zijn dagelijkse bezigheden weer kunnen oppakken.
De arts geeft aan wanneer de patiënt weer kan gaan werken, maar de patiënt dient zelf ook rekening te houden met het verloop van de genezing en het soort werk dat hij doet. Voor lichamelijk werk moet hij natuurlijk fitter zijn dan voor kantoorwerk. Wellicht is het mogelijk het werk eerst in deeltijd te hervatten.
Er zijn maar weinig operaties waarna seksuele activiteit om lichamelijke redenen een poosje moet worden uitgesteld, maar als er een risico is, zal de chirurg dat zeggen. Het is echter mogelijk dat de patiënt liever geen seks heeft, zowel om redenen van ongemak als om medische redenen, bijvoorbeeld na een liesbreukoperatie (Breuken (hernia’s)). Ook kan het zijn dat de patiënt tijd nodig heeft om weer zin in seks te krijgen. Als er echter aanhoudende seksuele problemen zijn na de operatie, kan dat reden zijn de huisarts te raadplegen.
Op medisch advies mag de patiënt soms niet autorijden als de operatie of de behandeling het concentratievermogen beïnvloedt of de veiligheid beperkt, bijvoorbeeld doordat het onmogelijk is om autogordels om te doen of abrupt te stoppen bij een noodgeval. De arts zal aangeven hoelang het duurt tot de patiënt weer mag rijden.
Er kan iets aan de hand zijn als de patiënt zich plotseling veel zieker voelt of als een klacht die aan de beterende hand was, juist weer verergert. Andere mogelijke tekenen van een complicatie kunnen zijn: veel hoesten, kortademigheid, bloeden, koorts, nieuw vochtverlies uit de wond, toenemende pijn in de benen of op de borst of in het gebied van de operatie. Bij al die verschijnselen dient u de arts of verpleegkundige te raadplegen omdat zij weten of de klachten horen bij de operatie of dat er sprake is van een complicatie.
