Geneesmiddelen die dezelfde werking hebben als vrouwelijke geslachtshormonen en worden toegepast in de menopauze als er ernstige klachten in deze levensfase optreden
- estradiol
- estriol
- geconjugeerde oestrogenen
- desogestrel
- gestodeen
- levonorgestrel
- medroxyprogesteron
- norethisteron
- norgestrel
In de menopauze neemt de natuurlijke productie van oestrogenen af. Met hormoonsubstitutie (afgekort: HRT; Hormone Replacement Therapy) kan de bloedspiegel van de oestrogenen weer op het niveau van voor de menopauze worden gebracht. Door de lage oestrogeenspiegels in de menopauze kan de vrouw allerlei klachten hebben, onder andere opvliegers en droogheid van de schede. Op de lange duur kan een oestrogeentekort leiden tot osteoporose (Osteoporose). Na chirurgische verwijdering van de eierstokken of na radiotherapie van het bekken voor kanker kunnen klachten passend bij de menopauze optreden. Deze zijn meestal goed te verhelpen met HRT.
Bij HRT wordt gebruikgemaakt van een oestrogeen of van een cyclische combinatie van een oestrogeen en een progestageen (een synthetische vorm van het natuurlijke hormoon progesteron). Gebruik van alleen oestrogeen geeft waarschijnlijk meer kans op het ontstaan van baarmoederkanker (Baarmoederkanker). Daarom wordt tevens een progestageen gegeven dat het slijmvlies van de baarmoeder beschermt tegen veranderingen die tot kanker kunnen leiden. Vrouwen bij wie de baarmoeder is verwijderd, hoeven daarom geen progestageen te nemen.
De aanvullende hormonen worden meestal in tabletvorm toegediend of via huidpleisters. Ook combinaties van beide vormen worden toegepast. De tabletjes worden dagelijks genomen. De huidpleisters brengt men meestal twee keer per week aan, steeds op een andere plaats van de huid. Bij klachten over vaginale droogte kan men gebruikmaken van oestrogeenhoudende crèmes die gedurende enkele weken in de schede worden aangebracht. Eventueel kan deze behandeling enkele keren worden herhaald, maar bij langdurig gebruik moet tegelijkertijd een oraal progestageen worden genomen als bescherming tegen baarmoederkanker.
Een combinatie van een oestrogeen en een progestageen dat cyclisch wordt gegeven, bootst de natuurlijke maandelijkse cyclus na. Er zal dan ook weer maandelijks bloedverlies optreden dat in het begin soms onregelmatig kan zijn. In het algemeen wordt aanbevolen HRT alleen kortdurend gedurende maximaal zes maanden te geven. De kans op borstkanker (Borstkanker) neemt namelijk toe bij langdurig gebruik van hormoonsubstitutie. Deze verhoogde kans verdwijnt ongeveer vijf jaar na het stoppen van de therapie. Ook is de kans op hart- en vaatziekten verhoogd bij langer durend gebruik van HRT. Bij vrouwen met spataders of ernstig overgewicht wordt de kans op een veneuze trombose groter. De behandelend arts moet samen met de vrouw de voor- en nadelen van hormoonsubstitutie bespreken.
Oestrogenen kunnen bijwerkingen opleveren zoals misselijkheid, hoofdpijn en stemmingswisselingen. Ook is er kans op pijnlijke borsten, vochtretentie, gewichtsschommelingen en, bij contactlenzen, irritatie van de ogen. Progestagenen hebben dezelfde bijwerkingen en kunnen bovendien soms acne veroorzaken en huiduitslag. De bijwerkingen zijn meestal van korte duur en verdwijnen binnen een à twee maanden na het begin van de therapie.