Middelen die worden gebruikt bij de bestrijding van obstipatie of om de darm te legen voor medische diagnostiek, een operatie of andere ingreep in de darmen
- psylliumzaad (plantago ovata)
- sterculiagom
- zemelen
- lactitol
- lactulose
- macrogol (polyethyleenglycol)
- sorbitol
- magnesiumzouten
- natriumfosfaat
- natriumsulfaat
- bisacodyl
- fenolftaleïne
- sennoside A + B
- docusinezuur
- natriumlauryrsulfoacetaat
- paraffine
Laxantia zorgen voor een betere passage van de ontlasting en worden toegepast bij de behandeling van obstipatie. Dit is een te droge, harde ontlasting die leidt tot moeilijke en te geringe stoelgang. Ook worden ze gebruikt voor het ledigen van de darmen bij medische ingrepen, zoals bij endoscopie van de dikke darm. Hierbij wordt een instrument via de anus in de darm gebracht om de darm van binnen te kunnen bekijken of voor een darmoperatie. Bij gebruik van opiaten, zoals morfine of codeïne, worden laxantia altijd gebruikt om de verstopping die daarbij ontstaat tegen te gaan.
De meeste laxantia zijn zonder recept verkrijgbaar. Het is aan te bevelen laxantia maar kort te gebruiken: hooguit enkele dagen. Als de obstipatie dan niet over is, dient u een arts te raadplegen. Gebruik geen hogere dosis dan aangegeven, omdat laxantia diarree kunnen veroorzaken. Geef nooit laxantia aan kinderen zonder overleg vooraf met uw arts.
De laxantia worden in verschillende typen verdeeld. Volumevergroters, osmotisch werkende laxantia, zoutlaxantia en emollientia maken de darminhoud zacht en gemakkelijker te transporteren. Contactlaxantia stimuleren de samentrekkingen van de darmspiertjes en zorgen zodoende voor snellere passage van de darminhoud. De meeste laxantia worden oraal ingenomen. Soms kan het nodig zijn osmotisch werkende laxantia en contactlaxantia te geven in de vorm van een zetpil of klysma. In het algemeen is verstopping goed te behandelen met osmotisch werkende laxantia, volumevergroters en contactlaxantia.
Deze middelen zorgen ervoor dat de ontlasting water vasthoudt, zodat deze zacht blijft. Tevens geven ze de ontlasting meer volume, waardoor de spierwerking van de darm wordt gestimuleerd. Meestal worden ze oraal gegeven in de vorm van korrels of poeders. Het kan enkele dagen duren voordat hun werking effect sorteert. Ze worden hoofdzakelijk gebruikt bij de bestrijding van chronische obstipatie, bijvoorbeeld bij het prikkelbaredarmsyndroom (Prikkelbaredarmsyndroom) of bij diverticulose (Diverticulose). Ook bij obstipatie na een bevalling of na een chirurgische ingreep kunnen ze uitkomst bieden.
Volumevergroters hebben een natuurlijke werking die gelijk is aan de werking van vezels in het voedsel. Ze zijn daarom de beste en veiligste keus bij langdurige behandeling van obstipatie. Om blokkering van de darm te voorkomen moet men bij het gebruik van deze laxantia altijd voldoende vocht of water drinken. Als bijwerkingen van osmotische laxantia kunnen overmatige gasvorming in de darm en buikpijn met een opgezette buik optreden.
Wie een volumevergroter, zoals psylliumzaad, neemt, moet tegelijk veel water drinken om darmblokkade door de opgezwollen darminhoud te voorkomen.
Deze uitsluitend op recept verkrijgbare middelen zorgen ervoor dat het lichaam geen water onttrekt aan de ontlasting, die daardoor zacht blijft, maar niet in volume toeneemt. Het meest voorgeschreven middel is lactulose, een kunstmatige suikerverbinding die niet door het lichaam wordt opgenomen. Lactulose en lactitol kunnen bijwerkingen hebben in de vorm van overmatige gasvorming in de darm en darmkrampen. Bij voortgezet gebruik kunnen deze bezwaren minder worden en verdwijnen. Een indicatie voor macrogol is voorbereiding van de darm voor onderzoek of operatie. Bij ouderen kan langdurig gebruik van lactulose uitdroging veroorzaken en verstoring van de chemische samenstelling van het bloed.
Deze middelen maken de ontlasting zachter. Paraffine wordt bijna niet meer gebruikt. Het verhindert de opname van vetoplosbare vitaminen door de darmwand, zodat op den duur een gebrek aan de vitaminen A, D en K kan ontstaan. Bij patiënten met slikstoornissen is het zelfs gevaarlijk, omdat bij verslikken de vetdeeltjes in de longen kunnen komen en dan longproblemen veroorzaken.
Deze middelen, waaronder magnesiumsulfaat/-citraat en natriumsulfaat/-fosfaat, worden gebruikt als de darm snel moet worden geleegd. Ze worden in vloeibare vorm eenmalig gegeven voor het bekijken van de dikke darm met een endoscoop, een radiologisch onderzoek of een chirurgische ingreep aan het onderste deel van de darm. Ze onttrekken water aan het lichaam en kunnen zo uitdroging veroorzaken. Om dit te voorkomen moet veel water worden gedronken bij gebruik van deze krachtige laxantia. Bijwerkingen zijn gasvorming en een opgezette buik.
Deze middelen stimuleren de werking van de spieren van de darmwand, waardoor de beweeglijkheid van de darmen toeneemt. Meestal worden ze gebruikt wanneer andere middelen falen, terwijl een vlotte lediging van de darm nodig is. Regelmatig gebruik van deze middelen is af te raden, omdat het lichaam eraan verslaafd kan raken. Bijwerkingen zijn diarree en buikkrampen. Fenolftaleïne kan huiduitslag geven en veroorzaakt een roze verkleuring van de urine.
