Methoden om door middel van handgrepen een (vermeende) functiestoornis van gewrichten, met name die van de wervelkolom, op te heffen; ook wel ‘bottenkraken’ genoemd
Hiermee beoogt men allerlei ziekten te bestrijden, ook ziekten die niets met het bewegingsapparaat te maken hebben. Het meest bekend zijn chiropraxie, osteopathie, orthomanuele geneeskunde volgens Sickesz (vooral door artsen beoefend) en orthopedische geneeskunde volgens Cyriax. De laatste richt zich uitsluitend op klachten van het bewegingsapparaat, de overige ook op behandeling van tal van andere aandoeningen, waaronder zelfs psychiatrische ziekten. Chiropraxie wordt vaak toegepast voor de behandeling van lage rugpijn (Lage rugpijn) of nekklachten. De methoden verschillen in de gehanteerde concepten van ziekte en genezing en in gebruikte technieken. Ze hebben allemaal gemeen dat er, voor zover er wetenschappelijk onderzoek naar is gedaan, nooit grote verschillen in effectiviteit zijn gevonden tussen deze behandelmethoden en normale fysiotherapie. Dat een groot deel van alle ziekten door afwijkingen aan de wervelkolom wordt veroorzaakt, zoals vooral door osteopaten en chiropractors wordt verondersteld, heeft men evenmin ooit kunnen aantonen. Wel is de kans op complicaties aanwezig; met name bij chiropraxie van de nekwervels. Soms leidt dit tot ernstige invaliditeit of zelfs tot de dood.
