Moedervlekken

Vlakke of verdikte plek in de huid met een glad of ruw oppervlak, in kleur variërend van licht- tot donkerbruin

Moedervlekken worden veroorzaakt door een ophoping van gepigmenteerde huidcellen (melanocyten). Ze kunnen zich op elk deel van de huid vormen en er zijn verschillende typen. Ze kunnen al bij de geboorte aanwezig zijn, maar ook in de kindertijd en vroege puberteit ontstaan. Vrijwel alle volwassenen hebben op de leeftijd van dertig jaar meerdere (tientallen) moedervlekken.

Ze zijn onschuldig, maar kunnen in uitzonderingsgevallen veranderen in een melanoom. Veranderingen in de vorm, kleur en omvang van een moedervlek wijzen meestal niet op kanker, en veranderingen in de puberteit of tijdens de zwangerschap zijn normaal. Toch is het verstandig om iedere veranderende moedervlek altijd aan een arts te laten zien.

Het aantal moedervlekken wordt bepaald door erfelijke factoren en door de mate waarin de huid tijdens het leven aan zonlicht is blootgesteld. Vooral (overmatige) blootstelling aan de zon in de eerste 15 jaar van het leven is van belang bij de vorming van moedervlekken.

Verschillende typen moedervlekken

Meestal zijn moedervlekken vlakke of verdikte plekjes op de huid. De kleur varieert van licht- tot donkerbruin of zelfs zwart en ze zijn kleiner dan 1 cm in doorsnee. Ze kunnen ruw en glad zijn, behaard en onbehaard. Kenmerkend is dat de vorm en pigmentatie (kleur) regelmatig zijn.

Eén type moedervlek, de dysplastische naevus, is meestal groter dan de andere en ongelijkmatig van kleur. Dit worden ook wel onrustige moedervlekken genoemd. Deze plekken ontstaan in de kinderjaren of op latere leeftijd, vaak uit een kleinere moedervlek. Soms zitten dysplastische naevi in de familie. In elk type moedervlek kunnen zich in principe kankercellen ontwikkelen, maar in dysplastische naevi gebeurt dit veel vaker dan in andere moedervlekken. Ook kan een melanoom “spontaan” uit normale huid ontstaan. Het risico van deze veranderingen is groter wanneer u familieleden met een kwaadaardig melanoom hebt of als het een grote moedervlek betreft.

Blauwe naevi zijn moedervlekken die dieper in de huid liggen en daardoor een blauwzwarte kleur hebben. Zij komen vooral voor op het gezicht, de armen, benen en billen.

Een halonaevus is een moedervlek waaruit het pigment verdwijnt, zodat een ring van lichtere huid ontstaat rond een kleiner wordend donker centrum. Soms verdwijnt de moedervlek helemaal.

Diagnose

Een ervaren arts kan meestal de diagnose stellen op basis van hoe de moedervlek eruit ziet. Een hulpmiddel daarbij kan de dermatoscoop zijn: een apparaatje vergelijkbaar met een oor- of oogspiegel, waarmee de huid tientallen keren vergroot kan worden. Bij twijfelgevallen en bij duidelijke verdenking op melanoom zal altijd microscopisch onderzoek nodig zijn, waarmee de laatste twijfel kan worden weggenomen. Voor het microscopisch onderzoek moet de moedervlek of het melanoom onder plaatselijke verdoving worden verwijderd

Behandeling

Een goedaardige moedervlek is een normaal verschijnsel en geen ziekelijke/abnormale afwijking, en hoeft dus ook niet behandeld te worden. Als u een moedervlek om cosmetische redenen wil laten verwijderen, kan dat op verschillende manieren. Meestal gebeurt dit door wegbranden (electrocoagulatie) of wegsnijden (excisie). Als de arts denkt dat het eventueel melanoom (kwaadaardige moedervlek) is, zal de moedervlek worden weggesneden en microscopisch worden onderzocht.

Wat kunt u zelf doen?

Als u een moedervlek hebt die dikker wordt, van kleur verandert, gaat jeuken, ontstoken raakt of begint te bloeden, ga er dan mee naar de huisarts. Dit geldt voor alle moedervlekken, maar zeker als de doorsnee groter is dan 1 centimeter. Als de arts maar enigszins denkt dat de moedervlek kankercellen zou kunnen bevatten, zal hij voorstellen de plek te verwijderen en te laten onderzoeken. Ook ongevaarlijke moedervlekken kunnen worden verwijderd, om cosmetische redenen of omdat de kleding erlangs schaaft.